Margriet logo
Wat is code zwart? Dít betekent deze crisisfase in ziekenhuizen Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Wat is code zwart? Dít betekent deze crisisfase in ziekenhuizen

Het aantal positieve coronatesten neemt nog altijd toe, ondanks de nieuwe maatregelen die anderhalve week geleden ingegaan zijn. Er volgen steeds meer noodkreten uit ziekenhuizen: code zwart komt dichterbij. Maar wat is code zwart eigenlijk?

Voor de pandemie hadden de meeste mensen nog nooit gehoord van code zwart, maar de afgelopen tijd horen we die term steeds vaker voorbij komen.

Wat is code zwart?

Door de vele coronapatiënten lopen de ziekenhuizen steeds verder vol en dat zorgt voor grote zorgen bij veel zorgexperts. Zij vrezen dat er binnen korte tijd geen plek meer zal zijn voor nieuwe patiënten op de intensive care in Nederland. En dan bereiken we code zwart – officieel fase 3 genoemd: als mensen die hard zorg op de intensive care nodig hebben, dit niet meer kunnen krijgen. Artsen moeten dan kiezen welke patiënten nog worden opgenomen, waardoor niet alle patiënten in een levensbedreigende situatie de zorg krijgen die ze nodig hebben.

Drie fases in crisistijd

Laten we eerst even kijken naar wat die codes en fases in de zorg precies zijn. In deze crisistijd in de zorg zijn er in grote lijnen drie verschillende fases die elk een nummer hebben gekregen. Fase 1 is eigenlijk wanneer het nog goed gaat in de zorg. Patiënten kunnen gewoon geholpen worden, de kwaliteit van de zorg is normaal en de normale richtlijnen kunnen gevolgd worden.

Als er meer coronapatiënten zijn en er dus minder plek is voor andere patiënten start fase 2. Daarin wordt de ‘normale’ niet-spoedeisende zorg afgeschaald. Bepaalde protocollen en richtlijnen voor behandelingen worden aangepast en de druk op zorgmedewerkers neemt in deze fase toe.

Fase 3 of code zwart

Mocht de zorg door snel oplopende aantallen verder in een kritieke situatie komen, dan gaat fase 3 in. Dat is wat we in de volksmond vaak code zwart noemen. Het is het worstcasescenario in de zorg; er zijn onvoldoende zorgprofessionals en bedden beschikbaar. Artsen moeten op basis van overlevingskansen, leeftijd en in het uiterste geval zelfs loting bepalen welke patiënt een bed op de intensive care krijgt. Dat wordt triage genoemd.

Hoe die beslissingen gemaakt worden, staat in het ‘draaiboek code zwart’ dat in 2020 gemaakt werd. Bij fase 3 is er alleen nog ruimte voor acute zorg zoals hartinfarcten, hersenbloedingen of ernstige ongelukken. Verder gaan alle behandelingen in de niet-spoedeisende zorg niet door.

Wat gebeurt er bij code zwart?

De minister van Volksgezondheid kan code zwart afkondigen, zodra alle intensive care-afdelingen in het hele land vol liggen en er niet genoeg plekken zijn voor patiënten die wel intensieve zorg zoals beademing nodig hebben. Na zo’n afkondiging van code zwart moeten ziekenhuizen per nieuwe patiënt die een ic-bed nodig heeft, kijken naar de levenskans van de mensen die op dat moment op de intensive care liggen.

Een speciale triagecommissie van het ziekenhuis beslist wie een ic-bed krijgt. Mensen met een grotere overlevingskans krijgen dan voorrang op een bed op de intensive care. Daarbij wordt gekeken naar een combinatie van allerlei factoren: het is dus niet altijd zo dat ouderen minder kans op een plek hebben dan jongeren, maar ook hoe lang iemand al op de intensive care ligt en welke onderliggende aandoeningen er zijn telt mee.

Er zijn ook een aantal overwegingen die volgens het draaiboek voor code zwart nooit een rol mogen spelen. Je sekse, nationaliteit, of je familie hebt of niet, je sociale status: deze factoren spelen níet mee bij een beslissing van de triagecommissie. Zijn er mensen met een gelijke kans? Dan kan er soms zelfs overgegaan worden op loting, zeggen experts.

Hoe dicht zijn we bij code zwart?

Het is moeilijk te zeggen hoe dicht we momenteel bij code zwart zijn in de ziekenhuizen, en of het ook echt realiteit zal worden. We hebben ongeveer duizend ic-bedden in Nederland, waarvan er maandag 882 bezet waren. Dat zijn mensen met corona, maar ook mensen die om een andere reden op de intensive care liggen. Gemiddeld kwamen er in de afgelopen week zo’n veertig nieuwe ic-patiënten per dag bij, maar er gaan ook weer mensen af omdat zij herstellen of overlijden. Toch lijken er momenteel meer bij te komen, dan er patiënten van de intensive care af gaan.

Wel wordt er hard gewerkt om het aantal bedden op te schalen naar 1150 in totaal. Het kabinet wil graag dat het er 1350 worden, maar daar is volgens vakbonden en de ic-hoofden van de acht academische ziekenhuizen niet genoeg gespecialiseerd personeel voor. Ook neemt Duitsland de zorg voor enkele Nederlandse patiënten over, al worden de ziekenhuizen ook daar steeds drukker. Verder zullen er mogelijk meer operaties, zoals hartoperaties of operaties bij kanker, uitgesteld worden. Dit omdat je na zo’n operatie vaak enige tijd op de ic door moet brengen.

Maandag gaf demissionair minister De Jonge aan dat we “nog heel ver” van code zwart zijn, maar dat de zorg wel onder grote spanning staat. Ook Ernst Kuipers, voorzitter van het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ), vertelde maandag dat van code zwart “volstrekt geen sprake” is. Wel zegt hij te begrijpen dat veel zorgmedewerkers grote zorgen hebben. Toch verwacht hij niet dat er in de komende dagen sprake zal zijn van code zwart.

Bron | NU, Brabants Dagblad, V&VN, Rijksoverheid, NU
Beeld | Getty Images

Ilse van RoekelGetty Images

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden