Relatietherapie: ‘Als we onze dochter niet hadden laten opnemen, was ze er nu niet meer geweest’

Deel dit artikel:

Nina (19) wil op kamers. Haar vader snapt dat, maar omdat Nina herstellende is van anorexia vinden Mariska (51) en Isabel (21) het geen goed idee. “Ik weet dat mijn moeder me alleen maar wil helpen, maar ik heb juist haar vertrouwen nodig dat ik het wel red.”

Nina is ruim een jaar elders in therapie geweest in verband met de eetstoornis Anorexia Nervosa. Ze is in zorgwekkende toestand opgenomen geweest en is met veel moeite op een redelijk, maar nog wel erg laag gewicht gekomen.

‘Ik voel me goed zo’

“Ik wou,’ zegt ze, ‘dat mijn moeder inzag dat ik beter ben. Terug naar 39 kilo, dat wil ik heus niet. Ik weet dat ik normaal moet eten en ik heb nu al maandenlang laten zien dat ik dat kan. Mijn gewicht is stabiel. Ik weeg 52 kilo en dat is voor mij genoeg. Ik wil niet verder aankomen, want ik voel me goed zo.

Mijn moeder blijft maar zeuren dat mijn BMI te laag is, want nog net geen 18 en volgens haar is dat niet goed. Dat haalt ze uit de tabellen op internet, maar als ik over de zestig kilo zou moeten wegen, die dat een ‘normaal’ gewicht vinden, dan zie ik er echt niet uit.”

Thuis blijven wonen

“Maar mama blijft op me letten en zich bemoeien met wat ik eet en hoe vaak ik sport en ik wil dat niet. Ik eet in feite gezonder dan zij, geen vlees en ik snoep niet, maar ik bemoei me toch ook niet met haar eten… Dit jaar doe ik eindexamen vwo. Ik heb door mijn opname een jaar vertraging opgelopen, maar ik ga het nu halen. Dan wil ik gaan studeren, rechten in Amsterdam. Mijn moeder wil dat ik dat hier in de stad ga doen, zodat ik thuis kan blijven wonen. Want volgens haar ben ik nog niet in staat om alles zelf te doen. Ze bedoelt natuurlijk dat ze bang is dat ik dan niet goed eet.”

Meer vrijheid

“Ik snap best dat het allemaal bezorgdheid is van haar en dat ze het goed bedoelt, maar ik wil heel graag op mezelf gaan wonen en een gewoon studentenleven hebben. Door mijn ziekte heb ik toch al het gevoel dat ik jaren een soort van opgesloten heb gezeten. Niet alleen in de kliniek, maar vooral in mezelf. Ik wil een nieuwe start maken en deze hele rotperiode achter me laten. Ik weet dat mijn moeder me alleen maar wil helpen, maar ik heb juist haar vertrouwen nodig dat ik het wel red.

Als ik kijk naar Isabel, dan vind ik het niet eerlijk hoeveel meer vrijheid zij van mijn ouders heeft gekregen. Bij haar was het helemaal geen punt, dat ze een kamer ging zoeken in Leiden. Ze was toen nog maar net achttien. Ik ben straks 20 als ik ga studeren. Volgens mijn moeder was Isabel veel zelfstandiger dan ik. Maar hoe kan ik zelfstandig worden als zij steeds alles voor me blijft doen? We krijgen hier steeds ruzie over en dat wil ik helemaal niet, maar ik weet niet hoe ik haar dit duidelijk moet maken.”

‘Haar leven liep gevaar’

“Ik denk dat Nina niet beseft hoe bang ik ben geweest om haar te verliezen”, reageert haar moeder Mariska. “Het is verschrikkelijk om aan te zien hoe je kind zich uithongert. Hoe ze steeds magerder wordt en toch blijft sporten en zichzelf blijft uitputten, zonder dat je daar ook maar enige invloed op kan hebben. Tot ze uiteindelijk opgenomen moest worden, omdat haar leven gevaar liep. Als we dat niet hadden doorgezet was ze er nu niet meer geweest. Ik ben haar therapeut in de kliniek en de mensen die haar daarna geholpen hebben ongelooflijk dankbaar.”

Nog niet genezen

“Het gaat beter met haar, maar ze is er nog niet. Echt niet. Ik zie hoe ze nog steeds zit te rekenen met eten en dat ze nog heel veel niet durft te nemen. Als ze al eens een stukje gebak accepteert dan schuift ze dat heen en weer en uiteindelijk blijft het grootste gedeelte op haar bordje liggen. Ze zegt dat ze 52 kilo weegt, maar ik vraag het me soms af. Ik ben blij dat ze bij de poli nog onder controle is en daar regelmatig gewogen wordt. Zolang ze zo geobsedeerd is met haar gewicht en met die grens van 52 kilo, vind ik niet dat ze genezen is.”

Normaal leven

“Natuurlijk weet ik dat ze verlangt naar een normaal leven en ik ben echt blij dat ze haar school nu afmaakt en dat ze afspreekt met vriendinnen. Maar ik zie ook hoeveel energie alles haar kost, vooral omdat ze ook minstens drie keer per week, wil sporten. Ze ziet dan zo wit en is doodmoe, maar sporten moet en zal ze. Nu ze nog thuis woont doe ik veel voor haar. Ik kook, was, doe de boodschappen en houdt haar kamer schoon. Als ze dat straks nog allemaal erbij heeft, denk ik echt dat haar dat teveel wordt. Ze voelt haar eigen grenzen niet.’

Bang

Vader Remco heeft tot dat moment nog niets gezegd. “Niet dat het wat uit zal maken,’ reageert hij.  “Want de ongerustheid van mijn vrouw kan ik niet wegnemen. Ik denk: ‘Laat haar’. Als ze per se op kamers wil en als ze denkt dat ze dat kan, dan moet ze het doen. Als het niet gaat, mag ze terugkomen.” Op dat moment valt dochter Isabel in en zegt: “Maar papa, jij bent er nooit. Je bent altijd aan het werk. Mama heeft al die tijd geprobeerd om Nina te helpen. Ik denk ook dat het nu een stuk beter gaat, en ik begrijp Nina dat ze haar ziekte achter zich wil laten. Maar ik snap ook dat mama bang is en dat ze liever zou willen dat Nina met haar studie begint van thuis uit.”

Versteend

Op dat moment begint Mariska te huilen. Ze zegt dat ze altijd alleen is geweest in haar zorg voor de kinderen, niet alleen tijdens de ziekte van Nina. Als ze ook nu met haar man probeert te praten over haar angst zegt hij alleen maar dat ze zich minder druk moet maken. Wat heeft ze daar nou aan. Ook bij Nina lopen de tranen over haar wangen. Maar ze blijft als versteend op haar stoel zitten, net als haar vader, terwijl Isabel een troostende arm om haar moeder heen slaat.”

Anorexia Nervosa

Anorexia Nervosa is een ernstige ziekte waarvan we nog steeds niet precies de oorzaak weten. We gaan uit van een meerfactorenmodel: de oorzaak is een combinatie van aanleg en negatieve ervaringen tijdens het opgroeien. In het karakter van deze kinderen zit vaak het streven naar perfectie op ieder gebied. Toen Nina, na de puberteit wat zwaarder werd wilde ze afvallen, omdat ze dat mooier vond. Eenmaal bezig met afvallen ging ze steeds verder en werd de angst om zwaarder te worden steeds groter en het streven naar het, in haar ogen, perfecte lichaam steeds dwingender.

Overbezorgde moeder?

“In het verleden werd de oorzaak ook wel gezocht in de overbeschermende houding van de moeders”, vertelt therapeut Annette Heffels. “Naar mijn ervaring zijn moeders van kinderen met Anorexia wel vaak overbezorgd, maar eerder als gevolg dan als oorzaak van de eetstoornis. Ik begrijp dat: als je ziet dat je kind zich uithongert zou ik ook voortdurend op haar letten.

Nina’s BMI is op het randje, net 18, maar ze is al maanden in staat om een stabiel gewicht te behouden. Door zelf haar eetgedrag te veranderen is ze geleidelijk aangekomen. Ook op andere gebieden laat ze gezonder gedrag zien. Ze gaat weer naar school, onderhoudt haar vriendschappen en heeft toekomstplannen. Voor het eerst van haar leven komt ze af en toe in opstand tegen haar moeder en toont ze een eigen mening, ook en vooral, over zaken die niet met eten en gewicht te maken hebben.”

Op eigen benen

“Ik zie dat Mariska daar bang van wordt. De afgelopen jaren is ze voortdurend met Nina bezig geweest. De afstand die er waarschijnlijk al langer was tussen haar en haar man is alleen maar groter geworden. Omdat Remco enigszins buiten het gezin staat, of zichzelf geplaatst heeft, praat Mariska niet meer met hem over haar angsten wat betreft Nina. Toch zegt hij verstandige dingen. Een adolescent, zoals Nina moet je stap voor stap loslaten en opletten of dat goed gaat. Mariska en Remco zouden slechte ouders zijn als ze hun kind zomaar ineens op eigen benen zouden zetten. Maar ze moeten haar wel de kans geven om te bewijzen dat ze meer zelfstandigheid aan kan.”

Verantwoording voor haar eigen leven

“Het zal met vallen en opstaan gaan en de ouders zullen moeten ingrijpen als blijkt dat ze het niet kan. De taak van Nina is om te laten zien dat ze de verantwoording over haar eigen leven aankan. Mijn taak is om daarnaast Remco en Mariska te helpen om de weg naar elkaar weer te vinden. Eerst als ouders die samen hun kind naar de volwassenheid helpen en daarna als partners die met zijn tweeën een andere fase ingaan na het uithuisgaan van hun kinderen.”

Namen en sommige omstandigheden zijn om privacyredenen veranderd.

Tekst | therapeut Annette Heffels

Dit artikel verscheen eerder in Margriet 2019-02. Je kunt deze editie nabestellen via magazine.nl.

Interview | Mieke van Wijk
Fotografie | Marloes Bosch, Michel Schnater,

Artikelen van Margriet ontvangen in je mailbox? Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief.