Nog nooit verteld: ‘Voor mij voelt het leven wel klaar’

Deel dit artikel:

Joke (79) zat altijd vol levenslust. Maar sinds haar man is gestorven, heeft ze er geen plezier meer in. Eigenlijk voelt het leven voor haar wel ‘klaar.’

“Gisteravond stond ik vertwijfeld met mijn strip antidepressiva in de badkamer. Ik drukte er een pil uit om in te nemen, zoals de dokter me heeft voorgeschreven. Ik zou nooit zomaar stoppen, dergelijk eigenwijs gedrag is niets voor mij. Maar ik nam die pil wel met veel tegenzin. Ik slik de medicatie nu drie maanden. Beter voel ik me niet. Hooguit onverschilliger. De fijne momenten in mijn leven, die er heus nog wel zijn af en toe, zijn vlakker geworden. Dat kan toch niet de bedoeling zijn? Binnenkort ga ik weer met mijn dokter praten. Daarnaast vrees ik dat ik echt een gesprek met mijn kinderen moet aangaan. Ik wil niet achter hun rug om een behandelverbod regelen. Of zonder dat zij het weten een wilsverklaring laten opstellen bij de NVVE (voor iedereen die waardig wil sterven, red). Wanneer ik een niet-reanimeren penning ga dragen, zullen ze dat natuurlijk ook zien. Dus ik móét met hen delen hoe ik me voel, hoe erg ik er ook tegenop zie. Ik weet hoeveel ze van mij houden. En ik houd ook van hen, zielsveel. Dat ligt het niet aan. Maar voor mij voelt het leven gewoon wel klaar. Daar kan geen pil iets aan veranderen.”

Diepe rouw

“Drie jaar geleden is mijn man overleden. We waren bijna zestig jaar samen. Zijn dood kwam onverwacht. Hij is zijn leven lang fit en sterk geweest. Ik had verwacht dat hij mij zou overleven. Maar op een dag was ik naar een goede vriendin in de buurt. Tegen vijven belde ik naar huis om mijn man uit te nodigen daar te komen eten. Hij nam niet op. Toen hij na een halfuur nog steeds niet bereikbaar was, wist ik het. Ik had het al de hele middag onverklaarbaar koud gehad. We troffen hem aan op zijn vaste plek, in zijn lievelingsstoel. Zijn boek was op de grond gevallen. Een hartstilstand, hij heeft niet geleden. Dat is een troost – maar zijn dood was zo’n klap. Vroeger, toen ik jong was, dacht ik dat je als oudere altijd wel voorbereid zou zijn op verlies. Dat het dan minder erg zou zijn. Maar het voelde alsof een deel van mij was geamputeerd. Ik ben lang in diepe rouw geweest. Mijn kinderen hebben me zo goed mogelijk opgevangen. Ze waren er voor me, al wonen ze niet om de hoek. De eerste decembermaand alleen hebben ze me zelfs om en om een periode in huis gehad, omdat ze wisten hoe moeilijk ik het had. Dat was lief, toch was ik opgelucht toen ik weer thuis was. Ik kon weer naar het graf van mijn man. Het liefst doe ik dat elke dag, nog steeds. Ik zat weer tussen onze eigen spullen, waar ik hem als het ware nog kon ruiken.”

Levenslust weggesijpeld

“Nu, een paar jaar later, is het diepe verdriet minder schrijnend dan toen. Het is niet meer zo dat het bij elke ademhaling pijn doet. Ik weet dat ik het in mijn eentje ook wel red. Ik vind het alleen niet leuk. En nadat ik echt lange tijd heb geprobeerd ‘er weer iets van te maken’ zoals mijn kinderen me bemoedigend inprenten, voel ik dat ik eigenlijk niet meer wil. Voor een nieuwe start heb ik simpelweg geen puf meer. Ik worstel met mijn gezondheid, heb uiteenlopende pijnklachten. En ik ben vaak moe. Ook word ik geplaagd door spoken uit het verleden. Ons tweede kind is gestorven door wiegendood. Het verdriet daarover was te dragen toen mijn man nog leefde. Soms praatten we erover en hadden dan aan een paar woorden genoeg om elkaars verdriet te verlichten. Nu dringen de herinneringen aan toen zich telkens weer op. Net als aan mijn moeder, die veel te vroeg overleed. Met mijn vriendin kon ik hier nog over praten, maar ook zij is afgelopen jaar overleden. Sinds zij niet meer leeft, merk ik dat mijn levenslust is weggesijpeld.”

Volgende generatie

“Het ligt niet aan mijn kinderen. Zij doen hun best. Ze komen langs en nodigen me uit bij hen thuis. Maar ik voel dat ze mij niet nodig hebben. Ze zijn altijd druk, hun leven is zo gehaast. Ik probeer interesse op te brengen voor wat ze meemaken, maar dat kost me moeite. Ik vind het fijn om hun sprankelende ogen te zien, dat wel. Te merken dat ze gelukkig zijn. En wat ben ik er trots op hoe goed ze terecht zijn gekomen. Dat hebben mijn man en ik toch maar goed gedaan. Toch ervaar ik die momenten van trots niet als genoeg meer om voor te willen blijven. Ook niet voor de keren dat ik mijn kleinkinderen zie, of mijn achterkleinkinderen – ik heb er vier. Natuurlijk vind ik het leuk als ze tekeningen voor me maken of met smaak de chocolade eten die ik voor hen haal. Maar elke blik op hen bevestigt mijn gevoel: mijn tijd zit erop, het is nu aan de nieuwe generatie. Vroeger was ik altijd nieuwsgierig naar wat er nog komen zou. Dat heb ik niet meer. Niet met de pijn en de vermoeidheid waarmee ik kamp. Het is voor mij echt genoeg geweest.”

De leegte blijft

“Ik heb hierover gepraat met de huisarts. Die reageerde verontrust en schreef me direct pillen voor. Ja, ze helpen een beetje tegen de eenzaamheid, die doet wat minder zeer. Maar de leegte blijft. En die kan niets of niemand opvullen. Er onverwacht een einde aan maken, dat is niet wat ik wil. Dat zou mijn man verschrikkelijk hebben gevonden. Een nee, dat zou ik mijn kinderen en kleinkinderen nooit aandoen. Maar ik wil in elk geval aangeven dat ik, als er iets gebeurt, niet koste wat kost in leven gehouden wil worden. Dat zou al een geruststelling zijn. En ik weet dat het mogelijk is om er, in overleg en op een humane manier, een einde aan te maken. Daar wil ik meer over weten, het in elk geval als optie bespreken met mijn kinderen. Het zou me sowieso al zo opluchten als ik met hen over mijn gevoelens zou kunnen praten. Nu heb ik toch het gevoel dat ik toneelspeel. Maar ik ben bang dat ze schrikken. Of boos worden, me ondankbaarheid verwijten. De eerste stap in dit proces is dat ik lid ben geworden van de NVVE. Ik heb ze een aantal keer gebeld en het was fijn om te merken dat ze mijn verhaal niet afkeurden. Dat het er mocht zijn en dat ze het zelfs begrepen. Een volgende stap wordt mijn huisarts. Wie weet, kan zij me doorverwijzen naar een hulpverlener die me kan helpen dit op een juiste manier bij mijn kinderen aan te snijden.”

Artikelen van Margriet ontvangen in je mailbox? Schrijf je in via margriet.nl/nieuwsbrief.