Jan Terlouw: ‘Er stond de doodstraf op het verbergen van joden’

Deel dit artikel:

Binnenkort is het weer 4 en 5 mei, waarin we onze oorlogsdoden herdenken en onze bevrijding in de Tweede Wereldoorlog vieren. Jan Terlouw heeft met zijn boek Oorlogswinter een hele generatie kennis laten nemen van die oorlog. De oorlog was in het gezin Terlouw vaak een gespreksthema, mede door zijn vrouw Alexandra.

Haar eigen boek, De man van Tsinegolde (2013), gaat over haar familie, die tijdens de bezetting vol in het verzet zat. “Ik ben geboren in 1959 en die oorlog was nog heel dichtbij,” zegt haar dochter Sanne. “Er werd veel over gesproken. Onder de afwas vertelde mijn moeder over de onderduikers die ze in huis hadden. Wij wilden daar alles van weten. Omdat ze Joods was, heb ik me zelf later verdiept in het Jodendom. Mede vanwege onze familie in Israël heb ik me altijd betrokken gevoeld bij Joodse gemeenschappen.”

Hoe belangrijk was dat boek voor haar?

Sanne: “Heel belangrijk, ze was er trots op. Ze wilde haar vader ermee eren; hij was niet-Joods en heeft veel mensen het leven gered. Hij vond dat normaal.”

Jan: “Het gaat over een gezin met drie kleine meisjes met een Joodse moeder in Amsterdam. Hoe overleef je dat tijdens de oorlog? En als je het leest, zie je: die kinderen waren gelukkig.”

Sanne: “Want ze kregen vertrouwen van die ouders. Ze werden helemaal ingewijd in de onderduikproblemen.”

Hoe beleefden de kinderen dat?

Jan: “Er stond de doodstraf op het verbergen van joden. Tegen die drie meisjes onder de tien werd gezegd: ‘Denk eraan dat je niet opeens een vriendinnetje van school meeneemt. Eerst moeten de onderduikers naar zolder.’ Dat is tot een half jaar voor de bevrijding goed gegaan en toen moest mijn schoonvader toch onderduiken. Maar dat lag niet aan de kinderen.”

Sanne: “Mijn opa had in huis een dubbele wand gebouwd waarachter die onderduikers bij onraad konden schuilen. Om aan stenen te komen, liepen de kinderen elke dag uit school naar het park waar iemand een paar bakstenen had neergelegd. Ze deden die in hun schooltasjes en brachten ze naar huis. Zo kon die muur worden gemetseld.”

Jan Sanne Terlouw

Volgend jaar vieren we groots 75 bevrijding. Is het belangrijk dat we dat blijven doen?

Jan: “Elk jaar spreek ik wel ergens op 4 mei en het verrast me dat er dan steeds meer jonge mensen komen.”

Sanne: “Op 5 mei hang ik de vlag uit om drie redenen: ten eerste omdat Nederland vrij is, ten tweede omdat Joden vrij zijn in Nederland en ten derde omdat vrouwen nog nooit zo vrij zijn geweest als in deze tijd. We moeten ons ervan bewust blijven dat we in die gezegende vrije wereld leven.”

Wat betekent vrijheid?

Jan: “Vrijheid is een ontzettend moeilijk begrip. Tot twee eeuwen geleden leefden we ook in ‘vrijheid’, terwijl er nog slavernij was. Elke cultuur en godsdienst accepteerde het; het was vrijheid voor mij, niet voor jou. De slavernij verdween omdat hij niet paste in de vrije democratische rechtsstaat. Bij échte vrijheid wil je dat iedereen vrij is.”

Sanne: “Veel mensen denken aan hun eigen vrijheid en realiseren zich niet dat daardoor een ander soms minder vrij is.”

Jan: “Montesquieu zei: ‘Vrijheid is niet doen wat je wilt, maar doen wat je moet doen.’ Dat vind ik een goede definitie.”

Lees het grote interview met Jan en Sanne dat eerder verscheen in Margriet 16 via Blendle of bestel Margriet nummer 16 hier na

Jan Sanne Terlouw