Isa Hoes: ‘Ik was nogal een heftig kind en m’n moeder was snel in tranen

Deel dit artikel:

Pinterest

Actrice en auteur Isa Hoes (51) selecteerde uit de Nederlandse literatuur de mooiste verhalen over moeders in Het is je moeder. Margriet sprak met haar over haar eigen moeder en het moederschap. “Schrijven over je moeder maakt je kwetsbaar, omdat je dan ook het luikje van jezelf openzet.”

Stapels boeken lagen op haar keukentafel, nachtkasje, bank, bureau… waar eigenlijk niet in haar huis? “Tja, als je een bloemlezing maakt, moet je nu eenmaal veel boeken lezen,” zegt ze laconiek. En dat deed ze met verve. Omdat ze het belangrijk vond dat dit boek er kwam, dat er een ode aan moeders kwam. Zelf is ze als moeder een zoeker, kijker, luisteraar, ontdekker, maar toen ze al die verhalen las, zag ze ook: niet iedereen is zo. En dat vindt ze nu juist zo bijzonder. “Er zijn zo veel verschillende moeders, die het allemaal op hun eigen wijze doen. Of niet doen, of proberen of ervan weglopen.”

‘Het is je moeder’

Om de verhalen die ze las, moest ze lachen, huilen, gruwelen, soms kreeg ze plaatsvervangende schaamte, soms wás ze die moeder. Ze noemt alle schrijvers die over hun moeder schrijven dapper. Het zegt namelijk iets over jezelf. “Schrijven over je moeder maakt je kwetsbaar, omdat je dan ook het luikje van jezelf openzet, van hoe je over je moeder denkt, hoe je naar je moeder kijkt. Het is een behoorlijk kijkje in iemands ziel.” En nee, over haar eigen moeder wilde ze geen verhaal schrijven. Misschien komt dat nog. Misschien niet.

Het is je moeder, de titel ontleent ze aan de woorden die haar vader tegen haar zei als ze weer eens een discussie had gehad met haar moeder. Die daarbij geregeld, soms verrassend snel, in tranen uitbarstte. Die vier woorden bezorgden Isa altijd de kriebels. En soms werd ze er zelfs woedend om, wanneer haar moeder uit onmacht ‘ik ben je moeder’ begon te jammeren.

Dooddoener

“Ik was nogal een heftig kind, ik wilde altijd alles bespreken. En mijn moeder, ja, die was gewoon snel in tranen. Geen idee waarom. Ik zei ook doodleuk dat dat ik het zo slap vond dat ze ging huilen. Mijn vader zei dan altijd: ‘Kijk nou wat je doet, het is je moeder’. Ik vond dat een dooddoener. Het is een zin met veel lading, alleen kon ik er niks mee. Mijn ouders leven beiden niet meer en nu denk ik: kon ik nog maar met haar discussiëren, zei mijn vader die woorden nog maar een keer. Tijd verzacht een hoop.”

Een piepje op haar telefoon. Verontschuldigend zegt ze: “Sorry, mijn zoon appt me, ik lees het even snel, oké?” Dan even later: “Hij is een halfjaar geleden op kamers gegaan, dan wil ik toch even checken als hij appt of alles goed is.”

Is het stil zonder hem in huis?

“Merlijn is nu twintig en dat hij niet meer thuis woont, is voor ons beiden heel goed. Ik heb echt weleens gedacht: ga toch lekker weg. En dat is niet omdat ik niet van hem hou, ik ben stapelgek op hem, maar omdat het voor hem beter zou zijn om onder mijn vleugels vandaan te komen. Toen hij een kamer had gevonden, was ik dan ook heel blij. Maar nog geen week later vond ik het al stil in huis.”

”Nu bel ik hem steeds om te vragen wanneer hij naar huis komt, haha. Arme jongen, eerst kijkt z’n moeder hem het huis uit, daarna weet ze niet hoe snel ze hem weer terug in dat nest moet krijgen. Hij kan er ook wel om lachen. Dan zegt hij: ‘O, dus je mist me heel erg?’ Nou ja, ja dus. Ik heb mezelf nu als verjaardagscadeau één keer in de zes weken een uitje met mijn kinderen gegeven. Dan gaan we eerst eten en daarna naar het theater of de film. Zo’n avond op stap met die twee is voor mij alleen maar genieten.”

Ben je de moeder geworden die je had willen zijn?

“Ik had er eerlijk gezegd geen vastomlijnd idee over. Ik vond het eigenlijk best eng om moeder te worden. Als ik vroeger met mijn moeder door de stad liep en we kwamen ouders met huilende kinderen tegen kreeg ik altijd buikpijn. Ik reageerde daar gewoon heel heftig op, die zielige huilende kinderen en die moeders die daar dan boos om werden. Antonie wilde heel graag vader worden, ikzelf had zoiets van: ik ga het nooit hartgrondig voelen, maar volgens mij wil ik het wel.

Toen Merlijn was geboren, lag hij naast me op de bank en dacht ik: voor dit mensje ben ik dus mijn hele leven verantwoordelijk. Dat greep me heel erg aan. Ook omdat ik er een beeld bij had van mezelf met een schort voor, roerend in een grote pan soep. Ik zei huilend tegen Antonie dat ik dat helemaal niet wilde, dat ik gewoon wilde werken. En dat ik me over die gedachte dan weer heel slecht voelde. Het was voor mij een enorme opluchting dat hij dat helemaal niet zo zag.

We hebben de kinderen tot aan zijn dood ook echt samen gedaan. Maar terugkomend op je vraag: laatst vroeg ik aan Vlinder wat zij mij voor moeder vindt. Ze zei: ‘Jij laat me zijn wie ik ben en je vindt het belangrijk dat ik dat ook echt ben.’ Ik ben een moeder die haar kinderen hun eigen pad laat kiezen en het dan belangrijk vindt dat ze met volle overtuiging dat pad bewandelen.”

Lukt dat ook met Merlijn?

“Merlijn heeft een paar moeilijke jaren achter de rug, omdat hij niet zo goed wist wat hij wilde doen. En dan kan ik hem allerlei adviezen geven, en raad en tips, maar als dat niet zijn pad is, heeft hij er niks aan. Tegen hem zei ik: ‘Wat je ook gaat doen, ik sta achter je. Ik ben je moeder, ik hou van je.’ Alleen híj kan diep in zijn hart voelen wat hij wil en wie hij is.

Ik zou het erg vinden als hij iets gaat doen voor mij. Hij is nu een boek aan het schrijven over zijn zoektocht naar de zogeheten early life crisis, waar veel jonge mensen mee te maken krijgen, en over zijn generatie: generatie Z. Zij leven in een tijd vol keuzes, hoge verwachtingen en stellen hoge eisen aan zichzelf, dat kan verlammend werken.”

Mocht jij toen je opgroeide ook je eigen pad bewandelen?Interview-Isa-Hoes

“Ik ben opgegroeid in een heel andere generatie. Het ging in die tijd meer om de buitenkant. We hadden het financieel heel goed, mijn ouders werkten ook heel hard. Ik ben ook wel verwend met altijd op vakantie kunnen, een instrument bespelen. Alle kinderen kregen pianoles, ik zat op ballet. En dat was niet op een pocherige manier bedoeld. Mijn ouders hadden dat allemaal niet gekund, dus wilden ze dat wij die kansen wél kregen. Als we ergens geen zin in hadden, zei mijn vader altijd: ‘Wees blij dat het kan!’ Ik weet nog dat ik dacht: dit ga ik later nooit tegen mijn kinderen zeggen.”

”Ik ben een nakomertje, heb twee broers en een zus boven me. Iedereen ging studeren, ik ook, alleen dan een creatieve opleiding. Mijn ouders vonden dat prima, misschien wel vanuit een ouderwetse gedachte dat ik als vrouw toch geen kostwinner hoef te zijn. Wat heel dubbel was, want mijn moeder werkte zelf ook en liet zien dat het belangrijk was om voor jezelf te kunnen zorgen. Misschien werd ik wat meer losgelaten omdat ik de jongste was. Ze snapten mijn keuze voor de Toneelschool misschien niet helemaal, maar ik werd ook niet tegengehouden.”

Is jouw moederrol veranderd nu je één kind hebt dat niet meer thuis woont en het andere dat pubert?

“Wat ik vooral merkte, is dat ik zelf tijd nodig had en meer ruimte voor mezelf wilde. En ineens was dat er. Merlijn ging het huis uit en Vlinder, ze is nu veertien, gaat steeds meer haar eigen ding doen. En nu die ruimte er is, moet ik eraan wennen. Ik hoef niet de hele tijd iets met ze te doen, maar als het kan en zij willen, dan bén ik er. Ik wil eigenlijk wel alles voor ze doen en zorgen dat ze gelukkig zijn.’’

Dat komt misschien ook door wat er met Antonie is gebeurd.

“Natuurlijk. Ik ben gaan compenseren. Er daarin zit geen goed of slecht, maar gewoon je gevoel, je instinct, volgen. Ik heb ook een heel communicatieve relatie met mijn kinderen. Ik praat veel met ze en deel ook mijn gevoelens met ze. Ik vind het belangrijk dat ik mijn angsten en onzekerheden deel, want dan weten zij ook waar iets vandaan komt. Merlijn blowde bijvoorbeeld veel en daar was ik gewoon bang voor. Ik dacht: hoe kun je nou blowen als je vader dat ook heeft gedaan en die is dood?”

”Ik bleef er maar over doorgaan en Merlijn dacht steeds: daar gaan we wéér, honderd keer datzelfde verhaal. ‘Gaan we het er weer over hebben?’ vroeg hij op een dag. Dat was het moment dat ik me realiseerde dat ik niet boos was op hem vanwege dat blowen, maar dat ik ontzettend bang was. Hij leefde voor mijn gevoel op het randje, waarom deed hij dat in godsnaam?

Toen ik dat tegen hem zei, snapte hij me. Hij kwam naar me toe, gaf me een knuffel en zei dat ik niet bang hoefde te zijn, omdat hij niet gevoelig was voor verslaving. Als dat zo was, was hij allang verslaafd geweest. Toen was er een opening en wederzijds begrip. Daarom vind ik het bijzonder om moeder te zijn, hoe ouder mijn kinderen worden, hoe interessanter de gesprekken.”

Leer je veel uit die gesprekken met je kinderen?

“Ik pretendeer niet dat ik de wijsheid in pacht heb, dus ja, gelukkig leer ik van mijn kinderen. De manier waarop ze naar de wereld kijken, hoe ze in het leven staan. Mijn kinderen hebben soms geen hoge pet op van zichzelf. Antonie en ik hadden allebei een minderwaardigheidscomplex, dat hebben we volgens mij genetisch doorgegeven.

Maar elke keer zie ik mijn kinderen dingen doen en denk ik: ik weet het niet hoor, je kunt dan onzeker zijn, maar je dóet het wel. Dan ben ik zo trots. Niet op mezelf, maar op die dappere kinderen van me. Kind zijn is ook iets heel engs en dappers. En je moeten losmaken van je moeder is dat ook. Ik juich het toe en zit erbovenop. Iemand zei laatst: ‘Je bent echt zo’n Joodse moeder, die doen dat ook, erbovenop zitten.’”

Jouw moeder was ook Joods

“Ja. Maar dat was heel anders. Zij was van een generatie die minder praatte met hun kinderen. Vroeger was ik vaker boos op mijn moeder, dat heb ik nu niet meer. Ik zie nu ook, en dat hoort bij ouder worden, dat het niet zo simpel is allemaal. Mijn moeder was een oorlogskind en op het moment dat zij daarover wilde praten, was ik niet zo geïnteresseerd. En toen ik ouder was, kon ze het niet meer.

Dat zijn van die oneerlijke dingen. Ik vind het ook echt jammer dat we nooit samen hebben gezeten om die verhalen te delen. Iemands verhaal zorgt voor begrip, dat had ik mijn moeder en mij gegund.”

Is Moederdag een belangrijke dag voor je?

“Vroeger met Antonie deden we er wel aan. Dan kreeg ik ontbijt op bed, heel lief. Maar nu de kinderen groot zijn is het anders. Ze moeten er zelf aan denken en het verbaast me dat ze dat ook doen. Dan komt Merlijn op zo’n dag ineens met bloemen thuis en schiet Vlinder in de verwenmodus en wil alles voor me doen. En ik ben dan zo’n ‘blije eikel’-moeder die, hoewel ik op zich geen waarde aan zo’n dag hecht, daar heel erg van geniet.”

Tekst | Saskia Smith

Beeld | Marloes Bosch

M19 Cover

 

Nog niet uitgelezen? Deze Margriet bestel je heel gemakkelijk terwijl  je op de bank zit!

BESTELLEN >