Antoinette Beumer: ‘Mijn dochters delen met mij wat ik niet kon delen met mijn moeder’

Deel dit artikel:

De jeugd van regisseur Antoinette Beumer (55) werd grotendeels bepaald door haar manisch-depressieve vader en ‘niet heel beschikbare’ moeder. Onlangs verscheen haar roman vol herinneringen: Mijn vader is een vliegtuig.

Je hebt je de afgelopen twee jaar opgesloten om aan je boek te werken. Smaakt het naar meer?
“Ik vond het verrassend leuk. De eentonigheid, het in je eigen hoofd leven, losgeweekt van de wereld. Dat staat haaks op films maken met grote groepen mensen zoals ik altijd heb gedaan. Nu is er niemand die zegt: ‘Dit kan niet want het is te duur.’ Of: ‘Dit geloof ik niet.’ En: ‘Voor wie maak je dit eigenlijk?’”

Waarom wilde je dit boek nu schrijven?
“Het verhaal over mijn vader draag ik al lang bij me. Toen ik begin twintig was en de regieopleiding deed aan de theaterschool, wilde ik er een voorstelling van maken. Maar dat kwam veel te dichtbij. Daarna heb ik geruime tijd mijn vader gefilmd om een documentaire te maken. Mijn coach, een filmmaker, zei: ‘Deze film gaat alleen slagen als je er jezelf bij betrekt.’ Maar ik was bang dat alles in Shownieuws en RTL Boulevard breed zou worden uitgemeten. Vanaf dat moment hield ik een dossier bij met herinneringen om later te verfilmen. Het ligt dicht bij wat het boek is geworden. Een zoektocht naar wat er is gebeurd met mijn vader. Ik dacht: als ik weet waarom hij gek is geworden, word ik het zelf niet.”

En, snap je dat nu?
“Ik snap het beter, ja. Toen mijn vader veertig was, ging hij scheiden en werd hij op non-actief gezet op zijn werk. Op dat moment sloegen bij hem de stoppen door. Die elementen heb ik gebruikt om in mijn boek te laten zien hoe de vader van Eva, mijn hoofdpersoon, naar de gekte wordt gedreven. Eva krijgt ook problemen in haar werk en haar gezin als ze bijna veertig is. Ze kan pas verder met haar leven als ze haar angsten in het gezicht heeft gekeken. In die fase zat ik ook rond mijn veertigste. Ik kon me niet volledig verbinden aan mijn vorige echtgenoot en ben gescheiden. Ik was te beschadigd door mijn verleden.”

Mag ik vragen in welke situaties je dat merkte?
“Eh…. Ik vind het lastig om daarover te praten, want Joram is de vader van mijn kinderen. Een dierbare ex.”

Je wilt je boek verfilmen. Wat worden de sleutelscènes?
“De kern is de enemy within. Daar waar het veilig en vertrouwd moet zijn, is het heel onveilig. Ik ben altijd op mijn hoede geweest bij mijn vader. Hij was de stoorzender in huis. De helft van de tijd vloog hij de wereld rond als purser bij de KLM. Zodra hij terugkwam, werd het onrustig. De ene keer was hij manisch vrolijk, de andere depressief. Dan deed hij de deur dicht en daarachter hoorde ik hem heel erg huilen. ‘Je vader heeft last van zijn rug,’ zei mijn moeder dan. Mijn vader was onvoorspelbaar. Na een grapje kon zijn bui moeiteloos omslaan en viel er ineens niks meer te lachen. Hij kon heel driftig worden als hij iets niet kon vinden, als de vouw in zijn broek niet goed was gestreken of een stoel ineens op een andere plek stond. Ik dacht dat het normaal was hoe het er bij ons thuis aan toeging. Totdat mijn vader op mijn zeventiende doordraaide en werd opgenomen in een psychiatrische inrichting. Hij werd gediagnosticeerd met een bipolaire stoornis.”

Als hij driftig werd, hoe gedroeg hij zich dan tegen je zussen en jou?
“Ik ga niks over mijn zussen zeggen. Weet je, ik heb een soort werkelijkheid gefantaseerd in mijn boek. En hoe mijn zussen die werkelijkheid hebben ervaren, moet je aan hen vragen.”

Je zus is Famke Janssen, een bekende actrice, en je zus Marjolein Beumer is scenarist. Heb je om hun privacy te beschermen van Eva een enig kind gemaakt?
“Ja, ik wilde niet meer schatplichtig zijn aan de werkelijkheid, of nadenken over wat mijn familie ervan zou vinden. Het boek gaat niet over ons.”

‘Het gevoel hebben dat mijn vader toch om me gaf, dat was mijn grootste wens’

Hoe ging je moeder om met die onberekenbaarheid van je vader?
“Heel krachtig. Ze heeft haar rug altijd recht weten te houden in het leven met dat ongeleide projectiel, de tikkende tijdbom die mijn vader was.”

Wat voor herinneringen heb je aan die ‘tikkende tijdbom’?
“De sterkste herinnering is dat mijn vader altijd stond te kijken als ik sliep. Daar werd hij rustig van. Als klein kind schrok ik soms wakker en stond hij in een hoekje te roken. Ik rook de geur en zag in het donker alleen het puntje van zijn sigaret oplichten. Het heeft mij veel angsten bezorgd. Ik voelde dat het niet klopte. Ik heb mijn hele leven al dezelfde nachtmerrie, dat er een man naar me staat te kijken. In het boek keert dat beeld steeds terug.”

Je vader zat dertig jaar in de inrichting. Hoe heb je dat ervaren?
“Vanaf mijn zeventiende was ik het aanspreekpunt van de artsen, omdat ik de oudste ben en mijn ouders gescheiden waren. Soms belden ze mij en zeiden: ‘Hij wil weg, kun je hem overhalen en zorgen dat hij blijft?’ Toen ik eind twintig was, heb ik mijn vader vijf jaar niet gezien. Want hij riep twintig keer per dag op mijn voicemail dat ik de duivel was. Toen mijn eerste dochter werd geboren heb ik hem weer opgezocht en ben dat blijven doen tot zijn einde.”

Is er in die jaren iets veranderd in jullie band?
“Ik zorgde altijd dat hij niet te dichtbij kwam. Maar in de periode dat ik hem filmde, durfde ik hem opeens vragen te stellen. Ik vroeg: ‘Als ik een film over je zou maken, waar zou die dan over moeten gaan? ’ Hij antwoordde: ‘Over hoe Antoinette, Famke en Marjolein hun vader zijn kwijtgeraakt.’ Ik dacht: zeg, zit jij de boel te belazeren? Hij beweerde op een zeker moment ook dat er nog een zoon was. Dat hele spoor ben ik gaan uitzoeken. Maar het was gewoon niet waar, dat gaf hij ook toe. Ik probeerde dichterbij te komen, maar hij ging me manipuleren. Dus vroeg ik hem niet meer naar dat soort dingen. En mijn vader vertelde niets meer. Als iemand lang in een inrichting zit en niks meemaakt, heb je allebei geen tekst meer. Je maakt een wandeling, je eet wat in een restaurant.”

Heb je ooit gevoeld dat je vader je waardeerde?
“De laatste keer dat ik hem zag, zat hij in een rolstoel. Hij was verward en aan het dementeren. Ik vroeg of hij moe was. ‘Ja,’ zei hij. ‘Ik heb de hele nacht met je in de douche gezeten. Want je was zo benauwd.’ Nou…(zucht) Dat kwam voor mij uit het niets. Ineens zag ik een heel lieve vader voor me die de hele nacht met mij was opgebleven. Ik was ontroerd, moest even weglopen. Ik zei tegen Maaik, mijn man: ‘Ik heb het Gelukkige huisvrouw-momentje gehad.’ Die film werkt toe naar het moment dat Carice (van Houten, hoofdpersonage, red.) beseft dat haar vader toch om haar gaf. Dat was ook mijn grootste wens. Voelen dat mijn ouders tóch van mij hebben gehouden.”

Lees het hele interview met Antoinette Beumer in Margriet nr. 03. Je kunt het hele interview ook online lezen via Blendle.

Tekst | Minou op den Velde
Fotografie | Dutch and famous
Styling | Brigitte Kramer
Visagie | Anita van Meerveld

Ook interessant om te lezen

Meer artikelen van Margriet lezen? Schrijf je in voor de nieuwsbrief via margriet.nl/nieuwsbrief