Relatietherapie: ‘Door haar autisme kan Marleen geen emoties uiten of beantwoorden’

relatietherapie-door-haar-autisme-kan-marleen-geen-emoties-uiten.jpg

Sinds Albert (54) bij Marleen (52) is ingetrokken, loopt het nogal stroef tussen hen. Bovendien ziet Albert zijn volwassen kinderen daardoor bijna niet meer. “Marleen zit in haar eigen wereld, heeft geen behoefte om dingen met mij te delen.” 

Uit de praktijk van Annette Heffels

Echt contact is moeilijk

“Ik denk weleens dat wij te snel zijn gaan samenwonen”, zegt Albert. “We kenden elkaar misschien niet goed genoeg. Pas nu we in een huis wonen merk ik hoe moeilijk het is om echt contact te hebben met Marleen. Ze zit in haar eigen wereld, heeft geen behoefte om dingen met mij te delen. Aanvankelijk valt dat niet zo op. Je weet nog weinig van elkaar, dus is er altijd wel gespreksstof. Maar inmiddels lijkt het wel of we elkaar niets meer te vertellen hebben.”

‘Marleen is raar’

“Ik leerde Marleen kennen via een datingsite. We mailden een tijdje met elkaar, maar hadden al snel een ontmoeting afgesproken. Daarna zagen we elkaar in de weekenden, als ik de kinderen niet had. Inmiddels hebben die de middelbare school af en studeren ze. Sinds Marleen en ik samenwonen, zie ik ze weinig.”

“Dat is waarschijnlijk normaal, nu ze ouder zijn en een eigen leven hebben, maar het komt ook doordat ze niet weten wat ze aan Marleen hebben. ‘Marleen is raar’, zegt Isis en hoewel het me pijn doet als ze dat zegt, begrijp ik wel wat ze bedoelt. Marleen heeft zelf geen kinderen, nooit gewild ook. Als mijn kinderen er zijn, verstoort dat haar routine.”

Niet makkelijk

“Ik ben bij Marleen ingetrokken, omdat zij een eigen woning had met kantoor, van waaruit ze haar IT-bedrijf runt. Voor mij was het mogelijk om een vergelijkbare baan als ik had bij haar in de buurt te vinden. Omdat de kinderen inmiddels ouder waren was de noodzaak om bij mijn ex-vrouw in de buurt te blijven wonen er niet meer zo.”

“Maar ik vond het niet makkelijk, omdat ik besefte dat ik ze ook daardoor minder zou zien. Bij Marleen vond ik daar geen begrip voor: dit was gewoon de meest handige oplossing. In feite heeft ze haar leven gewoon voortgezet zoals het was en verdroeg ze het slecht als ik daarin ook mijn inbreng had.”

Weinig behoefte aan seks

“Ze kan moeilijk haar vaste routines doorbreken. Ze heeft het druk en haar hoofd zit altijd vol met alles wat moet gebeuren. Als ik zeg dat ik het fijn zou vinden om samen op de bank een film te kijken of om uit eten te gaan, dan is dat altijd lastig want eerst moet haar lijstje afgewerkt worden. Als ik haar aanraak krijg ik het gevoel dat ik haar lastigval.”

“Seks hebben we nauwelijks meer, want daar heeft ze – op de eerste maanden na – weinig behoefte aan. Maar wat ik erger vind is dat we eigenlijk ook nooit echt praten over dingen die ons bezighouden of over onze gevoelens. Ik probeer dat wel, maar ze kan dan heel kort door de bocht reageren. Eigenlijk is er maar zelden een moment van echt contact tussen ons.”

Te perfectionistisch

Marleen heeft het verhaal van Albert zwijgend en schijnbaar onaangedaan aangehoord. “Hij zegt dat vaak”, zegt ze dan. “Dat hij wil praten over wat ik voel, maar ik weet dan niet wat hij bedoelt. Ik voel me meestal wel goed. Dat zeg ik dan ook, dat het goed gaat. Ja, ik heb het vaak druk, ik heb veel aan mijn hoofd, dus dan ben ik moe, maar dat is niet wat hij bedoelt. Dat is toch zo?”, richt ze zich tot haar man.

“Dat bedoel je niet. Ik vind het vervelend dat hij zich niet gelukkig voelt, maar ik weet niet wat ik daaraan moet doen. Hij vindt dat ik te perfectionistisch ben. Dat is misschien wel zo. Ik wil dat mijn klanten tevreden zijn en ik vind het prettig als het huis schoon en opgeruimd is. Hij wil wel helpen, zegt hij, maar ik ben gewend om de dingen op mijn manier te doen, dus dan ben ik geïrriteerd als hij het anders doet.”

Niet goed opgevoed

“Natuurlijk mogen zijn kinderen komen, maar ik vind ze niet erg goed opgevoed. Ik hoor nu dat Isis mij raar vindt. Dat heb ik nooit eerder gehoord en ik weet ook niet wat ze daarmee bedoelt. Ik vind het zeer onbeleefd om zoiets te zeggen. Ik vind dat Albert ertegen op zou moeten treden. Maar hij vindt alles goed van haar. Ook als ze overal spullen neerlegt, of de stad ingaat en niet zegt of ze thuis komt voor het eten. Met Willem heb ik geen problemen.”

Seksleven op een laag pitje

“Ik wil best met Albert op de bank zitten, als hij dat wil, maar ik word er onrustig van als ik dan nog dingen moet doen. Dan vind ik het zonde van mijn tijd. Als hij me ineens onverwacht vastpakt, voor een knuffel, dan schrik ik vaak. Omdat ik dan bezig ben met andere dingen. Hij vraagt vaak waarom ik het niet meer fijn vind om met hem te vrijen. Maar dat weet ik ook niet. Eerst ging het wel goed. Toch?”, vraagt ze Albert. “Eerst had je daar geen klachten over en ik ook niet, toch? Maar ik weet echt niet waarom dat nu niet meer zo is. Ik vind het moeilijk.”

Geen echt contact

“Ik ben eerder getrouwd geweest en toen had ik daar ook niet zo veel zin in. Mijn ex-man werd daar boos over. Dat zal wel de belangrijkste reden zijn geweest dat we uit elkaar zijn gegaan. Ik was het daar toen ook wel mee eens. Als Albert bij me weg zou gaan zou ik dat erg vinden. Hij zegt dat soms weleens: dat hij zo niet verder wil, want dat hij geen echt contact voelt tussen ons. Hoe zeg jij dat ook alweer? Geen verbinding, zeg je dan, maar ik weet niet precies hoe je dat bedoelt.”

Gebrek aan weerklank

Er is inderdaad iets vreemds, iets anders, aan Marleen. Het is in de eerste gesprekken nog moeilijk om er precies de vinger op te leggen. Ze is een aantrekkelijke, tot in de puntjes verzorgde vrouw, die vriendelijk en beleefd antwoord op de vragen probeert te geven. Ze luistert aandachtig naar wat Albert zegt, onderbreekt hem nooit, maar wat hij zegt lijkt geen weerklank te vinden. Het is duidelijk dat ze uit zichzelf nooit hulp gezocht zou hebben en dat ze ook niet goed begrijpt waarom Albert dat wel wilde.

Houden van

Hij mist iets in hun relatie en ze denkt er wel over na wat dat is, maar begrijpt het niet echt. Ze hebben het toch goed? Ze hebben geld, een mooi huis, een aantal gedeelde interesses. Toch komt ze mee naar de therapie omdat ze het, in haar woorden, ‘echt vervelend’ zou vinden als het fout zou gaan tussen hen. Als Albert daarop vertwijfeld uitroept: “Maar hou je eigenlijk wel van mij?”, zegt ze: “Ja natuurlijk.” Vervolgens vraagt ze aan hem, of aan mij:  “Maar wat is de definitie van houden van eigenlijk?”

Autistische stoornis

Eerst denk ik dat er bij haar misschien sprake is van een dwangmatige persoonlijkheid, vanwege haar perfectionisme en gehechtheid aan vaste procedures waarbij ze weinig inbreng verdraagt. Geleidelijk aan wordt mij duidelijk dat haar aangepaste, vriendelijke, maar vlakke gedrag mogelijk wijst op een autistische stoornis. Zeker wanneer ik hoor dat Marleen altijd ‘anders’ is geweest.

Als kind had ze weinig behoefte aan spelen met andere kinderen. Ze hield niet van veranderingen en kon erg overstuur raken als er ineens iets gebeurde dat voor haar onverwacht was. Op de middelbare school had ze geen vriendinnen, maar haalde hoge cijfers, vooral in de exacte vakken en al jong schreef ze op haar kamer computerprogramma’s. Ze koos een studie in die richting en maakte er haar werk van.

Gevoeligheid en empathie

Onderzoek bevestigt dat Marleen een autismespectrumstoornis heeft. Door haar intelligentie en doordat ze geleerd en geïmiteerd heeft hoe meisjes en vrouwen zich horen te gedragen, valt die stoornis in werk en oppervlakkige contacten niet zo op. Het wordt vooral duidelijk wanneer in een partnerrelatie emotionele gevoeligheid en empathie worden gevraagd.

Zowel verbaal als non-verbaal kan ze daar niet aan voldoen. Het is moeilijk voor haar om aan te voelen wat er in een ander omgaat, ze begrijpt lichaamstaal niet en kan haar eigen emoties niet uiten of die van anderen beantwoorden. Vasthouden aan bepaalde rituelen en handelingen is haar manier om greep op haar leven te houden en te zorgen dat ze niet overspoeld wordt door de angst dat ze niet begrijpt wat er gebeurt.

Artikelen van Margriet ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief.

Ze begrijpen elkaar nu beter

De uitslag van het onderzoek is verdrietig, maar daarna in zekere zin ook een opluchting. Marleen en Albert begrijpen nu dat veel van de problemen tussen hen te maken hebben met onvermogen van Marleen. Voor de relatietherapie betekent dit niet dat we een heel andere kant uitgaan, maar wel dat er veel geduld nodig is van Albert en vooral van Marleen, om te oefenen hoe je signalen kunt herkennen en dingen duidelijk kunt uitleggen, zodat je elkaar toch kunt begrijpen. Marleen is een ijverige leerling. Ze maakt vorderingen. Albert blijkt over voldoende geduld en liefde te beschikken om zijn soms opkomende wanhoop te verdragen.

Annette HeffelsAnnette Heffels is psychologe. Ze is getrouwd en heeft een zoon, twee dochters en een kleinkind.

 

 

Dit artikel verscheen eerder in Margriet 2019-36. Je kunt deze editie hier nabestellen.

Ook interessant