Home Persoonlijk

Aha: dít is waarom de één beter tegen omgevingsgeluiden kan dan de ander

aha-dit-is-waarom-de-een-beter-tegen-omgevingsgeluiden-kan-dan-de-ander.jpg

Fluiten, boren, smakken, te harde muziek of een zoemende mug: ‘omgevingsgeluiden’ kunnen enorme irritaties opwekken. Bij de een meer dan bij de ander. Hoe dat komt en wat kun je ertegen doen? Journalist Fleur Baxmeier zoekt het uit.

Fluiten

In de postzegeltuin van de buren is een schilder aan het werk. Hij neemt weinig koffiepauzes en lakt lekker door. Dat weet ik, omdat ik hem al de hele ochtend onophoudelijk hoor fluiten. Het ene na het andere wijsje komt vanaf zijn ladder voorbij. Zon op zijn bol, brede glimlach. Soms is het een herkenbaar deuntje, dan weer overduidelijk een eigen verzinsel. Mijn eerste gedachte: vrolijke kerel, lekker in zijn element. Maar tegen de tijd dat André Hazes-aubade #4 klinkt (voor de liefhebbers: ‘Ik heb hier een brief voor mijn moeder’), word ik toch een beetje wrevelig. Waarom is dat gefluit zo schel en indringend? En hoezo is het zo allemachtig váls?

Haat-liefdeverhouding

Geluid. Ik heb er een haat-liefdeverhouding mee. Radio 2 aanzetten is al decennia het allereerste wat ik doe als ik uit mijn bed ben gerold. De babbelende dj’s en hun jingles zijn voor mij het behang van mijn werkende bestaan, slechts onderbroken door mijn twee katten, die vanaf mijn schoot luider snorren dan de gemiddelde Vespa. En dat geluid vind ik dus heerlijk, hè. Hoe harder, hoe liever. Heb ik een interview buiten de deur, dan kan ik me bij voorbaat al verheugen op de cd (ja, mijn oude Volvo heeft nog een cd-speler) die ik uit het plastic bewaarmapje onder mijn stoel vandaag ga graaien. Zing ik vandaag mee met Agnetha en Anni-Frid of wordt het toch Johnny Cash?

Maar zo blij als ik kan worden van geluiden, zo enorm kunnen ze me ook ergeren. Want oh wee als de hond van een paar huizen verderop maar blijft blaffen. Of als mijn vriend te hard door z’n neus ademt, met zo’n piepje aan het eind. Bepaalde omgevingsgeluiden zorgen ervoor dat ik niet goed meer kan nadenken en geïrriteerd raak: huilende of gillende kinderen in de straat, een autoalarm dat aanhoudend loeit, te luide gesprekken voor het raam van mijn woonkamer, een collega die net iets te enthousiast op z’n toetsenbord ramt. Of ik het nu wil of niet, het zorgt voor een ergernis in mijn onderbuik die kan uitgroeien tot serieuze boosheid. Ben ik overgevoelig, zijn anderen asociaal of speelt er iets anders?

Rumoerige samenleving

Een rondje in mijn omgeving leert dat ik niet de enige ben die zich geregeld stoort aan geluiden. Sterker nog: als ik hoor waar andere mensen zich aan ergeren, begint het er bijna op te lijken dat het bij mij best meevalt. Zo maakt kennis Willy zich al jarenlang druk over haar overbuurman die met een hoog stemmetje in zijn tuin ‘poes, poes, poes’ staat te roepen. “En dat dagelijks minstens twintig keer,” zegt ze, terwijl ze rolt met haar ogen. Collega Rosanne krijgt de kriebels van mensen die spullen neerkwakken, stampvoeten of hard praten, Marsha kan slecht omgaan met de geluidjes die uit mobieltjes komen en Paul flipt de pan uit van koelkasten die ’s nachts brommen.

“Als je kijkt naar twintig jaar geleden, worden onze zintuigen nu veel meer gebombardeerd met van alles en nog wat,” zegt psychiater-onderzoeker en geluidsexpert Arjan Schröder als ik hem de lijst van ergernissen voorleg. “WhatsAppgeluidjes, getoeter, geschreeuw. We leven boven op elkaar in een enorm rumoerige samenleving. Je hoort constant omgevingsgeluiden en kunt je er nauwelijks voor afsluiten. Dat leidt tot irritaties, wat extra snel gebeurt als je moe of gestrest bent. Als jij slecht hebt geslapen of de hele dag hebt gewerkt in een ruimte vol prikkels, komt die blaffende hond of dat loeiende scooteralarm extra binnen. Je bent al gespannen en hebt minder ruimte om lief te zijn.”

Zintuigen

De ene mens is daar gevoeliger voor dan de andere, wat grotendeels te maken heeft met de afstelling van je zintuigen. Waar jij misschien gruwelt van de geur van knoflook, kan je partner dat het allerlekkerste luchtje van de wereld vinden. Of wie weet, zet jij meteen een zonnebril op als de eerste zonnestralen zich laten zien, terwijl je vriendin zonder een greintje pijn haar tijdschrift blijft lezen. “Datzelfde geldt voor geluiden,” zegt Schröder, die aan het Amsterdam UMC promoveerde op misofonie: een psychiatrische aandoening waarbij specifieke, door mensen gemaakte geluiden emoties van irritatie, woede en walging opwekken. “Wat voor de ene mens verschrikkelijk vervelend is, valt de ander soms niet eens op.”

Lees ook:
Dít zijn volgens onderzoek de meest irritante geluiden ooit

Persoonlijkheidskenmerken

Kijk je naar de groep mensen die veel last heeft van omgevingsgeluiden of geluid in het algemeen, dan zie je dat bepaalde persoonlijkheidskenmerken vaak terugkomen. “Zo is een groot percentage van de mensen met aandoeningen als misofonie en tinnitus of oorsuizen perfectionistisch en controlebehoeftig,” zegt Schröder. Dat is volgens hem niet zo vreemd, want geluidgevoeligheid hangt samen met machteloosheid. “Als je geconcentreerd achter je computer zit te werken en ergens een voetbal hoort stuiteren, gaat je aandacht daar ongemerkt steeds naartoe. Dat is irritant, want je wilt die afleiding niet. Het geluid krijgt daardoor een emotionele lading, wat maakt dat je ergernis groeit.”

Waar ligt je grens?

Het is een logische gedachte dat geluidsoverlast vooral wordt veroorzaakt door het volume. Denk aan de collega die op een bedrijfsfeestje steeds knetterhard lacht, de feestmuziek uit het studentenhuis achter je, het gebrul van een motor die rondjes rijdt door je straat. Als je lange tijd omgeven bent door geluid dat echt heel hard is, kan dat ontzettend storend en schadelijk zijn. Niet alleen voor je gehoor, het kan ook tot hartritmestoornissen leiden. Maar gek genoeg blijkt uit allerlei geluidsonderzoeken, onder meer onder mensen die vlak bij Schiphol wonen, dat er geen direct verband is tussen de hoeveelheid decibel van een bepaald geluid en de stress die we daarvan krijgen.

“In wezen kan elk geluid – hard of zacht – irritatie, woede of walging oproepen,” zegt Schröder. “Waar het bij het ervaren van overlast met name om gaat, is de associatie die mensen hebben met een geluid. Mensen hebben van nature nu eenmaal de neiging om te oordelen. Welke gek gaat er nu om tien uur ’s avonds nog pianospelen? Waarom moeten die jongens precies in onze straat voetballen? Kan de bovenbuurvrouw niet wat minder stampen als ze door haar huis loopt? Veel neutrale omgevingsgeluiden kunnen een emotionele lading krijgen als je ze binnen een bepaalde context plaatst. Overlast gaat dus veel meer over de omstandigheden waarin je een bepaald geluid hoort dan over het geluid zelf.”

Misofonie

De vraag is waar de grens ligt tussen ‘gewoon’ geïrriteerd zijn en je op een abnormale manier ergeren aan geluid. Schröder: “Als mensen er psychisch onder lijden en het hun dagelijkse leven negatief beïnvloedt, spreken we van een stoornis. Dat zie je bijvoorbeeld bij misofonie, waarbij het vooral gaat over geluiden die door andere mensen worden gemaakt: ademhalen, smakken, slikken, hoesten, neus ophalen. Je ziet dat het lijf van iemand met misofonie op zo’n moment volloopt met woede of walging. Veel mensen met misofonie kunnen niet eens eten met hun eigen kinderen, laat staan werken in een kantoortuin. Dat kunnen ze niet aan, omdat ze het gevoel krijgen dat ze ontploffen en dat willen ze niet.”

Voor misofonie geldt dat er dat er met het gehoor niets aan de hand is. Dat is niet slechter of beter, maar je ziet wel dat de hersengebieden die betrokken zijn bij het waarnemen van geluiden veel actiever zijn dan bij mensen zonder klachten. Daardoor kan deze groep veel ongemak ervaren. Dat ongemak zie je ook bij mensen met tinnitus – een vervelend zoemen en piepen dat je de hele tijd hoort – en bij hyperacusis, wat soms samen met misofonie voorkomt. Schröder: “Bij deze vorm van overgevoeligheid voor geluiden komt alles heel hard binnen bij mensen,” zegt Schröder. “Zelfs het geluid van een theelepeltje dat in een bestekbak wordt gelegd kan voor een enorme pijnbeleving zorgen.”

Artikelen van Margriet.nl ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in via margriet.nl/nieuwsbrief.  

Verander je associatie

Mensen die veel last hebben van geluiden zien het dragen van oordopjes of een koptelefoon vaak als een oplossing. Maar dat werkt volgens Schröder averechts, omdat je je gehoor er alleen maar gevoeliger mee maakt. Denk je dat je last hebt van tinnitus, hyperacusis of misofonie, dan is een afspraak maken met je huisarts de eerste stap. “Je huisarts kan je verwijzen naar het Amsterdam UMC, waar je kunt worden behandeld,” zegt Schröder. “Bij de helft van de mensen die bij ons komt, zorgt dat voor een significante vermindering van de klachten.”

De basis van de behandeling tegen misofonie bestaat uit cognitieve gedragstherapie. Schröder: “We proberen mensen onder meer om een andere koppeling te laten maken bij geluiden die ze vervelend vinden. Een mooi voorbeeld is een fervent hardloper die bij ons kwam omdat hij veel walging voelde bij het geluid van chips eten. Hij ontdekte na een paar sessies dat het geluid van chips best lijkt op voetstappen in de sneeuw. Op zijn computer maakte hij vervolgens een filmpje waarin het geluid van chips eten langzaam overgaat in hardlopen in de sneeuw. Door dat filmpje heel vaak te bekijken, kreeg hij bij het geluid van chips eten een andere associatie. Hij voelt nu geen walging meer als iemand in zijn buurt chips eet, maar hij denkt aan hardlopen in de sneeuw.”

Erger jij je groen en geel aan die ene collega die elke dag luid kauwend een appel eet, dan kun je ook eens proberen te denken: hij werkt lekker aan zijn vitamines. Of misschien zijn de schreeuwende buurtkinderen op je thuiswerkdagen wel een grote frustratie. Dat is logisch, maar wie weet helpt het als je het van een andere kant bekijkt: fijn dat ze buiten spelen. Overlast valt of staat volgens Schröder bij het begrip dat we kunnen opbrengen voor de omgevingsgeluiden die er te horen zijn. Dat geldt voor het luidruchtige feest in het studentenhuis aan de overkant, maar ook voor de fluitende schilder in de tuin naast mij. Morgen ga ik naar buiten en fluit ik gezellig een deuntje met hem mee, beloofd.

Van de andere kant

“Je kunt je ergeren aan een tak die tegen het raam tikt, maar je kunt ook proberen om de schoonheid ervan in te zien,” tipt Marcel Cobussen, hoogleraar auditieve cultuur en muziekfilosofie aan de Universiteit Leiden en het Orpheus Instituut in Gent. “Ga eens bij jezelf na: welke nuances hoor je, met welk ritme tikt de tak? Luister ernaar zoals je dat ook naar een muziekstuk zou doen. Dat zal niet binnen nu en een week lukken, want mensen zijn van nature geen bijzonder goede luisteraars. Dat betekent dat je langdurig moet oefenen, maar het is de moeite absoluut waard. Lukt het écht niet om de positieve kanten van een geluid te ontdekken, dan kan het ook helpen om een geluid te maskeren met een ander geluid. Door geluid toe te voegen, wordt het storende geluid minder hoorbaar. Dat kan helpen om je ergernis te verminderen.”

Tekst | Fleur Baxmeier
Beeld | iStock

Tekst | Heleen Spanjaard

Dit interview verscheen eerder in Margriet 33-2020. Deze editie nabestellen kan via magazine.nl.

Yeah, Margriet is genomineerd voor Website van het Jaar 2020!
Help jij ons winnen? Stem dan snel

Ook interessant