Mijn verhaal: ‘Ík wilde scheiden, maar vond het toch moeilijk toen hij een vriendin kreeg’

je-wilde-toch-zelf.jpg

Ook als je het initiatief nam tot de scheiding, kun je je ex missen en heb je verdriet. Kinderen, vriendinnen en kennissen hebben daar niet altijd begrip voor. Je wilde het toch zelf? Zeur dan niet zo. 

Als je Anneke Groenenberg (59) twintig jaar geleden had gevraagd hoe haar leven er rond haar zestigste zou uitzien, had ze waarschijnlijk geantwoord dat ze met haar man zou genieten van haar kinderen en kleinkinderen en van de herwonnen vrijheid om met z’n tweeën hun leven in te richten. Dat ze alleen in een flatje zou wonen, en dat zij nota bene diegene zou zijn die hun huwelijk na 27 jaar had beëindigd, had ze nooit voorspeld.

Hoewel ze opgelucht is dat ze is gescheiden, voelt het ook nog altijd een beetje onwennig. Na decennia met een partner te hebben geleefd, moet ze wennen aan het alleen-zijn. Snakte ze vroeger naar een moment voor zichzelf, nu vliegt de stilte haar soms aan. En irriteerde het haar altijd als haar man zijn natte handdoek weer in een prop midden op de badkamervloer had laten liggen, nu mist ze het af en toe dat er niemand is aan wie ze zich kan storen.

Op begrip voor haar gevoelens hoeft ze niet te rekenen. Haar vriendinnen die met haar meeleefden in het langdurige aanloopproces naar haar scheiding, zijn uitgepraat. Ze vinden dat ze niet meer zo moet zeuren. “Je wilde toch zelf scheiden,” zeggen ze. “Je kreeg het benauwd van hem omdat hij altijd thuis zat, terwijl jij de wereld in wilde. Nu heb je alle ruimte om te doen wat je wilt en is het weer niet goed. Je moet niet achterom kijken. Stop met navelstaren. Je moet vooruit, dóór. Ga van het leven genieten.”

Haar kinderen vertelt ze niet eens meer dat ze verdrietig is nu ze haar droom om samen met hun vader oud te worden kwijt is. En dat ze dat heel erg jammer vindt. “Jíj hebt papa in de steek gelaten,” beet haar 25-jarige dochter haar een jaar geleden toe, toen ze haar gevoel voorzichtig ter sprake bracht. “En nu ga jij nota bene zielig doen. Grow up. Als jij net als papa ook depressief wordt, kom ik niet meer, hoor.”

Het is sowieso verliezen

Hoe kan het dat je verdrietig bent om iets wat je uit volle overtuiging achter je hebt gelaten? Anneke Groenenberg vraagt zich soms ook af hoe ze zulke gemixte emoties kan hebben over haar scheiding, die ze na lang wikken en wegen zélf initieerde. Aan de ene kant voelt ze zich bevrijd uit een huwelijk waar ze geen toekomst meer in zag, maar aan de andere kant ervaart ze toch ook veel pijn en gemis.

Familierechtadvocaat en relatietherapeut Wills Langedijk van relatiebureau Beter Samen, ziet vaker dat mensen die een scheiding initiëren, overrompeld worden door heftige emoties. “Dat is heel begrijpelijk, want scheiden is een van de ingrijpendste ervaringen in het leven,” zegt ze. “Scheiden is verliezen, óók voor diegene die de ander verlaat. Het gaat om verlies van een gedroomd toekomstbeeld van levenslange liefde, van het geloof in jezelf (‘dit overkomt mij niet’), van eigenwaarde, van het intacte gezin, van een sociaal netwerk, van dagelijkse vanzelfsprekendheden, van gezamenlijke familiefeesten en rituelen met kinderen en kleinkinderen, van financiële zekerheden, van je schoonfamilie, je wandelmaatje, het gevoel van bescherming als het ’s nachts onweert.”

”Langedijk is mede-auteur van De betere grijze scheiding. Uit elkaar naar je vijftigste, en zegt dat veel mensen zich verkijken op de impact van een scheiding en de gevolgen ervan onderschatten. “Van sommige problemen ben je af, maar een scheiding levert ook altijd weer nieuwe problemen op.”

Schuldgevoelens

”Ruim één op de drie huwelijken eindigt tegenwoordig in een scheiding. Maar hoewel scheiden doodnormaal lijkt, is het voor iedereen die het meemaakt levensontwrichtend. Dat geldt voor de partner die wordt verlaten én voor de initiatief nemende partner die de ander verdriet moet aandoen.

Anders dan veel mensen denken, worden de meeste huwelijken niet beëindigd op initiatief van mannen die – zoals het cliché luidt – hun vrouw vervangen door een jonger exemplaar, maar een scheiding wordt vaker geïnitieerd door vrouwen uit onvrede over hun relatie. Relatietherapeute Anna Klijn weet dat vrouwen weliswaar vaker een scheiding in gang zetten, maar ze hebben meestal enorme schuldgevoelens over wat ze hun gezin aandoen. Een gezin opbreken gaat gevoelsmatig dwars in tegen de bindende rol van de vrouw in een groep en leidt daarom tot intense gevoelens van schuld. Zelfs als de scheiding niet hun eigen keuze was, nemen vrouwen het zichzelf kwalijk dat ze er niet in zijn geslaagd hun gezin bij elkaar te houden en dit geeft ze een gevoel van falen.

Paradoxaal genoeg is het juist het gebrek aan verbinding dat veel vrouwen opbreekt in hun huwelijksleven. De meeste vrouwen zoeken volgens therapeute Klijn naar een sterke emotionele verbintenis met hun man, en als ze die niet bij hem vinden, gaan ze proberen om hem te veranderen. Ze kunnen hun pogingen jarenlang volhouden, totdat ze besluiten dat het er met hem niet in zit.

Mannen zijn over het algemeen niet zozeer op zoek naar verbinding, maar naar mentale en fysieke waardering van hun vrouw, zegt Klijn. “Als een vrouw het heeft opgegeven om haar man te willen veranderen, stopt ze met klagen en valt ze stil. Haar man denkt dan: hé gelukkig, ik doe niets meer fout. En dan deelt ze hem mee dat ze uit elkaar wil. Voor de man komt deze boodschap dan als een donderslag bij heldere hemel.”

Eenzaamheid

De meeste vrouwen die een scheiding in gang zetten, voelen verdriet en eenzaamheid lang voordat de daadwerkelijke scheiding plaatsvindt. Maar behalve dat hun eigen man kan worden overvallen door hun beslissing, geldt dit ook voor hun kinderen, zegt Wills Langedijk. “Een scheiding raakt niet alleen de huwelijkspartners, maar een brede cirkel van mensen om hen heen. Kinderen, familie, vrienden en buren scheiden gewoon mee. En hoewel jij er gaandeweg van overtuigd raakt dat het het best is om je huwelijk te beëindigen, kunnen kinderen daar heel anders over denken. Die hebben hun eigen pijn en verdriet.” Met name als heftige ruzies ontbraken, is het voor kinderen vaak lastig te begrijpen waarom ouders willen scheiden. Dat geldt met name voor volwassen kinderen die ineens worden geconfronteerd met een gebroken gezin, terwijl ze dachten dat hun ouders nooit uit elkaar zouden gaan.

“Sommige ouders wachten met scheiden totdat de kinderen de deur uit zijn,” zegt Langedijk. “Ze denken dat het minder erg is als de kinderen zelfstandig zijn, maar ze onderschatten dat het leven van hun kinderen desondanks volledig op z’n kop staat. Juist in de periode waarin ze hun eigen leven opbouwen en misschien al hun eigen kinderen opvoeden, moeten ze zich om het verdriet van hun ouders bekommeren. Ze verliezen vaak het ouderlijk huis, zitten ermee dat ze opa en oma niet tegelijkertijd op feestdagen kunnen ontvangen, en krijgen te maken met andere partners van hun ouders die wie weet, gaan meedelen in de erfenis. Kinderen kunnen ineens met een vervreemde blik terugkijken op hun jeugd: was ons gezinsleven al die jaren een leugen?”

Onbegrip

Oudere ouders, zoals Anneke Groenendijk, verwachten na hun scheiding soms meer begrip van hun volwassen kinderen dan zij, gezien hun eigen emoties, kunnen opbrengen. En hun sympathie ligt meestal niet bij de ouder die weg wilde. Als je het al die jaren hebt volgehouden, hoef je toch niet te scheiden, redeneert een kind. Of: ben ik al die jaren voor papa opgekomen, helemaal voor niets.
“De vijftigplusser die ontevreden in een huwelijk zit, denkt: het is nu of nooit,” zegt Langedijk. “Als ik nog een nieuwe draai aan mijn leven wil geven, of een nieuwe liefde wil vinden, moet het nu gebeuren.”

Maar veel kinderen hebben er moeite mee dat hun ene ouder hun andere ouder verlaat om een eigen leven te gaan leiden. Kinderen zijn loyaal aan beide ouders en zien ze het liefst als paar, niet als twee individuen. Hun onbegrip kan kwetsend zijn voor een ouder die naar medeleven zoekt en hoopt dat een kind bevestigt dat het een goede beslissing is geweest om uit elkaar gaan. Zoals Anna Klijn het uitdrukt: “Mensen kiezen niet voor een scheiding omdat ze gemeen zijn, maar omdat ze af willen van hun verdriet of gevoelens van eenzaamheid.” In hun naaste omgeving zoeken ook de mensen die hun partner verlaten naar erkenning van hun gevoelens, maar die krijgen ze niet altijd. En dat kan extra verdriet en onzekerheid veroorzaken, in een tijd die emotioneel toch al zwaar is.

In de rouw

Het verwerken van een scheiding gaat in verschillende fasen en is vergelijkbaar met een rouwproces. Eerst is er de ontkenning, gevolgd door boosheid/protest, verdriet/onderhandelen, machteloosheid en dan uiteindelijk aanvaarding/berusting. Systeemtherapeut en familiecoach Cécile Schlangen van Het Familiehuis vertelt dat het rouwproces van ex-partners zelden synchroon verloopt. De partner die de scheiding initieert, loopt bijna altijd voor op de verlaten partner. De één kan in de fase van machteloosheid zitten, terwijl de ander blijft steken in de allereerste ontkenningsfase, om misschien de resterende fasen sneller te doorlopen en er eerder in te berusten dat de relatie is beëindigd. Het valt van tevoren niet te voorspellen hoe iemand reageert en zich zal handhaven.

Scheiden is rouwen om de dood van een relatie. Maar anders dan bij een overlijden, erkent de omgeving het rouwproces bij een scheiding vaak niet, en zijn er geen rituelen voor, zegt Langedijk. “Veel mensen denken stiekem toch: eigen schuld, dikke bult. Er zit een element van falen in het mislopen van een huwelijk. En daar houdt onze maatschappij niet van.” Tijd is de grote genezer. Langedijk raadt aan om ondanks alles, altijd met kinderen, familie en vriendinnen te blijven praten. “Maar het kan wel jaren duren voordat de stof bij alle betrokken is neergedaald.”

Tekst | Alies Pegtel
Beeld | iStock

Dit interview stond in Margriet 2019-06. Deze editie kun je nabestellen via Magazine.nl.

Ook interessant