MT33 Geluk  Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

PREMIUM

Zorgeloos genieten? Doe als de oude Grieken

Volop zorgeloos genieten deze zomer? Neem een voorbeeld aan de oude Grieken, in deze zeven wijze lessen.

We horen het je denken: zorgeloos genieten, hoe dan? We leven in een uitdagende tijd. Ondanks onze grote welvaart is er zo veel gaande in de wereld dat ons zorgen baart en angstig maakt: de groeiende economische ongelijkheid, de ­klimaatverandering, een pandemie, een oorlog. We mogen misschien een stuk langer leven dan de tijdgenoten van de oud-Griekse filosoof ­Epicurus (eerste eeuw voor Christus), we doen dat te vaak op een verkeerde manier: met slaapgebrek, ongezond eten, een tekort aan zonlicht en ­beweging, te veel onderlinge wedijver en een te groot maatschappelijk onrecht en isolement.

Tijd voor het epicurisme. Bij deze eeuwenoude filosofische stroming draait het niet om genotzucht. Epicuristen geloven dat je gelukkiger in het leven zult staan door het hier en nu te omarmen, door te kiezen voor zaken die je geluk verschaffen en door bewust pijn en zorgen te vermijden. De Amerikaanse filosoof ­Catherine Wilson schrijft in haar recente boek Hoe word je Epicurist? De eeuwenoude kunst van het leven te genieten dat de antwoorden die Epicurus biedt op thema’s zoals geld, liefde en familie meer dan ooit relevant zijn.

MT33 Geluk  Beeld

1. Leef alsof het je laatste dag is

Nooit gedacht dat we André Hazes Jr. nog eens zouden citeren. Epicurus deed het hem meer dan tweeduizend jaar geleden al voor. Onbewust hebben mensen weleens het idee dat ze bepaalde herinneringen moeten maken die een of ander heilig doel dienen; een erfenis van een godsdienstig verleden waarin we ­geloofden dat we na onze dood verantwoording zouden moeten afleggen voor onze daden en zonden. Maar Epicurus geloofde niet in een hiernamaals. En ook de hedendaagse epicurist zegt dat het verkeerd is te denken dat het deugdzaam of verdienstelijk is om te besparen op geld of ­plezier tot de kinderen het huis uit zijn, tot er zich betere tijden aandienen of tot we de loterij winnen... We stellen ons plezier uit naar een stralende toekomst die er misschien nooit zal komen.

Natuurlijk kan het soms verstandig zijn om te sparen, en epicuristen geloven wel degelijk in gematigdheid. Maar je kunt je – als je je prioriteiten ­opnieuw stelt – meer veroorloven dan je denkt én het kan elke dag je ­laatste zijn. Kort samen­gevat: niet meer twijfelen of je een ­dessert zult nemen of niet. Go for it.

2. Geld mag rollen

Een epicurist zal eerlijk afwegen welke aankopen echt ­plezier hebben gebracht en welke de moeite of het geld niet waard waren, en daaruit zijn conclusies trekken. Misschien geniet je oprecht van die peperdure smartwatch. Dan is het geld goed besteed. Maar som ook eens de aankopen op waarvan je wél spijt had en die het geld dus niet waard waren: het fitnessapparaat dat je nooit gebruikt of die dure jurk die je maar één keer droeg. Onthoud dat het geluk dat je ontleent aan ­bepaalde aankopen soms ­beperkt is tot het moment van de aankoop zelf, waarna je ­alweer snel op zoek gaat naar een nieuwe gelukservaring.

MT33 Geluk  Beeld

3. Geniet met al je zintuigen

Epicuristen wijzen ons op de rijkdom van de zintuiglijke wereld en moedigen ons aan om daarvan te genieten. Ruik aan bloemen of kruiden zoals vanille en lavendel, proef van bessen en cacao, geniet van het zeezicht en de avondhemel, luister naar vogelgezang of je favoriete muziek, voel aan zijde, fluweel of leer. Vermijd onaangename sensaties zoals blaffende honden, chemische parfums en schoonmaakmiddelen, kunstmatige smaken, drukke kruispunten, ruwe of te krappe kledij. Het is een cliché dat de beste dingen in het leven gratis zijn, maar het wordt wel degelijk bevestigd door menig onderzoek naar menselijk geluk, zegt ook Catherine Wilson in haar boek: “Wanneer aan mensen wordt gevraagd wat voor hen de prettigste activiteiten zijn, antwoorden ze: ­‘Omgang met naasten, lichaamsbeweging, gezelligheid en ontspanning.’”

4. Geniet zonder schuldgevoel

Epicuristen vinden dat je zonder schuldgevoel en zonder te denken dat je er recht op hebt moet kunnen genieten van de geneugten des leven. Epicuristen brengen ook hun kinderen in aanraking met zo veel mogelijk bronnen van geluk: eten en drinken, natuur, architectuur, muziek, schilderkunst, reizen en kennis. Maar zowel vaders als moeders zetten hun verkenningstocht van de wereld en hun vriendschappen met mensen van hun eigen leven verder. Ze offeren hun volwassen interesses en relaties niet op door overijverig het sociale leven van hun kinderen te regelen en aan al hun grillen tegemoet te komen. In het kiezen van geluk en het vermijden van ongemak gaat het er ook om dat wat je eruit wint, geen pijn en ongemak toebrengt aan anderen. En vice versa.

MT33 Geluk  Beeld

5. Lijd niet in stilte

Epicurus verwerpt het idee dat we ongemakken moeten verduren en ergernissen moeten ­negeren. Waarom wachten we bij hoofdpijn om een pijnstiller te nemen? Waarom blijven we in een baan of een relatie die ons ellende en stress bezorgt? Waarom kiezen we voor die strakke rok waarin we amper kunnen ademen, laat staan genieten? Soms zijn we te vermoeid, te ­afgeleid of te lui om ergens ­verbetering in aan te brengen. Soms hebben we ergens veel geld aan uitgegeven en willen we onszelf straffen voor de ­verkeerde keuze die we hebben gemaakt. Onzin, denkt de epicurist, die gelooft dat je in de toekomst twee keer zult nadenken voor je weer geld verspilt aan iets dat je niet meteen honderd procent fantastisch vindt. Als je weinig bevrediging uit je werk haalt, vraag je dan eens af hoeveel geld je daadwerkelijk nodig hebt. Uit onderzoek blijkt dat minder werken stress verlaagt en tot een evenwichtiger leven leidt.

Verzet je tegen bijgeloof en de verleiding om het ondergaan van pijn als een deugd te zien. Je wordt er heus niet voor beloond in een volgend leven. Pijn en ongemak zorgen er enkel voor dat je niet ten volle van het leven of van het moment kunt genieten. Epicuristen stellen zelfs dat het vermijden van pijn meer bijdraagt tot een tevreden leven dan het nastreven van genot. Heb je strikt genomen geen auto nodig? Vermijd dan de ellende van de aankoop, het onderhoud, het zoeken naar een parkeerplek... Als je geen ­geduld hebt, geen tijd en nauwelijks thuis bent, waarom zou je dan kiezen voor een huisdier, en alle lasten die erbij horen?

MT33 Geluk  Beeld

6. De werkelijkheid is voor iedereen anders

Meningsverschillen bestonden natuurlijk ook bij de oude Grieken. En ook toen waren ze een bron van ergernis en frustratie. Dus hoe ga je er epicuristisch mee om? Door te beseffen dat iedereen de werkelijkheid anders ziet én door de gevolgen van je denkwijzen juist in kaart te brengen. Stel je voor dat je puber naar school wil in een krankzinnige outfit. Je kind kan vinden dat bepaalde factoren je oordeel over gepaste kledij vertroebelen, namelijk dat je totaal niet op de hoogte bent van wat nu hip is. Jij vindt daarentegen dat je tijdloze criteria hanteert over goede smaak. Kortom, wat jij er slonzig of vulgair vindt uitzien, beschouwt je tiener als de ideale outfit. ­

Resultaat: geschreeuw, hoofdpijn. Breng dan de gevolgen van je denkwijzen en angsten in kaart: brengt je kind zichzelf in gevaar door het huis in die outfit te verlaten? Is dit de start van een levenslange manier van kleden die vast en zeker tot gevolg heeft dat hij of zij nooit een baan zal krijgen? Omgekeerd dient ook je kind zich af te vragen of hij je bezorgdheid kan temperen door iets anders aan te trekken, dat zijn status op school weliswaar niet aantast. ­Zolang beide partijen vreugde ontlenen aan harmonie, bereid zijn om het meningsverschil op te lossen en ongemak, leed en nadeel voor anderen willen voorkomen, kun je elk meningsverschil oplossen.

7. Wees niet bang voor de dood

Epicuristen geloven dat alles op de wereld een natuurlijke houdbaarheidsdatum heeft die we moeten aanvaarden – we moeten nu eenmaal plaats maken voor nieuwe mensen – en dat wanneer het leven uit het lichaam wegtrekt, ook het vermogen tot waarnemen, voelen en denken verdwijnt. Bang zijn is dus niet nodig. Makkelijker gezegd dan gedaan: angst is niet rationeel en dood zijn doet dan misschien geen zeer, de weg ernaartoe is niet meteen aanlokkelijk. Hoe kunnen we de dood dan omarmen? Veel mensen denken liever niet na over de dood en gaan vervolgens ook geen regelingen treffen of hun wensen duidelijk maken. Toch blijkt uit onderzoek dat net diegenen die wel iets op papier zetten en verduidelijken hoe ze hun laatste maanden, dagen en uren willen spenderen, minder bezorgd en angstig zijn wanneer hun levenseinde nadert dan diegenen die de hele kwestie vermijden. Catherine Wilson: “De gedachte dat ik niet zal meemaken dat mijn kinderen de leeftijd bereiken die ik nu heb, maakt me droevig, maar dat is des te meer reden om nu met hen te praten over hun verlangens en verwachtingen voor de toekomst en hen te laten weten hoeveel ik van ze hou.”

Astrid van der SchuerenGetty Images

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden