Gezondheid

Wat als je hart er nu mee stopt, wil jij dan wel of geen reanimatie?

wat-als-je-hart-er-nu-mee-stopt-wil-jij-dan-wel-of-geen-reanimatie.jpg

De gedachte dat je hart ermee stopt en of je dan gereanimeerd wilt worden, is helemaal niet fijn om over na te denken. Maar het is wél heel belangrijk, vooral als je wilt dat men je dan laat gaan.

We vertellen je alles over hoe je op de beste manier kunt aangeven dat je niet gereanimeerd wilt worden.

Praat over wat je wilt: wel of geen reanimatie?

Sommige mensen, die bij ziekte of ouderdom een circulatiestilstand krijgen, vinden de dood gewenst. Vaak is dit vanwege angst voor ernstige gezondheidsschade na een eventuele reanimatie. Ook een geloofsovertuiging kan een rol spelen. Zij ondertekenen dan een niet-reanimerenverklaring en/of dragen een niet-reanimerenpenning. Het is sterk aan te raden om vóórdat je je wilsverklaring over niet reanimeren opstelt, hierover te spreken met je arts. Deze kan je meer vertellen over reanimatie in jouw specifieke situatie en de verklaring aan je medische dossier toevoegen.

De meeste mensen krijgen buiten het ziekenhuis een hartstilstand. Wanneer je niet gereanimeerd wilt worden is het belangrijk om ook je familie, vrienden en verzorgers over dit besluit te vertellen. Dan is de kans het grootst dat je wil wordt gerespecteerd als je een hartstilstand krijgt.

Wat is een niet-reanimerenpenning?

Met een niet-reanimerenpenning kun je je wens om niet gereanimeerd te willen worden bij je dragen. De penning is een zeer korte wilsverklaring in de vorm van een hangertje dat je aan een ketting om je hals kunt dragen. Je gebruikt deze penning omdat bij een acute hartstilstand omstanders meestal niet direct je geschreven niet-reanimerenverklaring voorhanden hebben. De penning wordt erkend door zorgverleners en professionele hulpdiensten; bij het zien ervan zullen ze de wilsverklaring respecteren.

Op de penning staan je naam, geboortedatum, pasfoto en je handtekening. Achterop staat: ‘Ik verbied iedereen, onder alle omstandigheden elke vorm van reanimatie op mij toe te passen.’ Je kunt de penning bestellen bij Patiëntenfederatie Nederland. Er bestaan ook penningen van andere producenten, maar zorgverleners oefenen in de opleiding met de penning van de patiëntenfederatie.

Niet-reanimerenverklaring accepteren

Je kunt zelf een niet-reanimerenverklaring opstellen. Hiervoor hoef je niet naar een notaris. Een verklaring waarin staat dat je niet gereanimeerd wilt worden met daarbij je volledige naam – inclusief voornamen, geboortedatum en -plaats – handtekening en de datum is voldoende.

‘Een niet-reanimerenverklaring moet gerespecteerd worden als dit voor de reanimatie duidelijk is’, schrijft de Reanimatie Raad in haar richtlijnen. Maar hulpverleners moeten niet op zoek gaan naar een wilsverklaring of een niet-reanimerenpenning voor ze beginnen met reanimeren. Zo wordt voorkomen dat een reanimatiepoging wordt uitgesteld en de uitkomst van de reanimatie nadelig beïnvloed. Het kan dus gebeuren dat er toch begonnen wordt met reanimeren terwijl je dat eigenlijk niet wilt.

Lees ook: Dossier: op weg naar de volgende fase!

Stopt het reanimatieteam in het ziekenhuis altijd als blijkt dat iemand een niet-reanimerenverklaring heeft?

Prof. dr. Yvo Smulders, internist en opleider bij VUMC: “Als de niet-reanimerenwens in het dossier van een opgenomen patiënt staat, mag je ervan uitgaan dat het goed besproken is met een patiënt en dat het niet in een opwelling is besloten. Dan zal er dus altijd gestopt worden. Niet iedereen realiseert zich dat de ene reanimatie de andere niet is. Als iemand dood in bed wordt gevonden en er bij aansluiting op het apparaat geen enkele hartreactie is, dan is de kans op slagen extreem laag. Maar wanneer iemand in het ziekenhuis voor je ogen inzakt en je voelt geen hartslag meer, maar er is wel elektrische hartactiviteit, dan is de prognose veel beter, dan heb je wel 70 procent kans op herstel.”

“Dus stel je bent op de eerste hulp een hartmassage aan het geven en je weet dat je iets doet met mogelijk een goede uitkomst, en iemand zegt: deze persoon heeft een niet-reanimerenwens, dan kom je in een groot dilemma dat kan leiden tot een schrijnende situatie. Laatst hoorde ik over een vrouw van begin zeventig die bij aankomst op de Eerste Hulp een hartstilstand kreeg door een ritmestoornis die je met reanimatie vrij makkelijk kunt herstellen. Maar ze had een niet-reanimerenverklaring. Toen is de reanimatie ondanks de goede kans op herstel gestopt. Bij uitleg aan de familie bleek dat de vrouw alleen had willen voorkomen dat ze een kasplantje zou worden. Ze hield wel van het leven en een reanimatie die haar hartstilstand eenvoudig zou verhelpen, had ze zeker gewild.”

Wordt volgens u een niet-reanimerenverklaring te lichtzinnig ingevuld?

“Ik heb daar zeker voorbeelden van gezien. Je kunt hem ook zó opstellen of een penning aanvragen. Het is belangrijk dat je er vooraf met een arts en de juiste informatie goed over nadenkt. Je moet je realiseren dat je met een niet-reanimerenverklaring óók niet gereanimeerd wordt als de herstelprognose goed is. Wil je dat, dan is het natuurlijk prima als je de verklaring opstelt of de penning aanvraagt. Het lastige is dat je met een verklaring of penning reanimaties met een slechte en een goede herstelkans over één kam scheert.”

Niet reanimeren bij dementie

Wie een niet-reanimerenverklaring wil opstellen, moet wilsbekwaam zijn. Is iemand door bijvoorbeeld dementie niet meer wilsbekwaam, dan kan die persoon geen niet-reanimerenverklaring opstellen en ook geen penning of tatoeage met dezelfde strekking aanschaffen.

Stel, je moeder heeft ooit een niet-reanimerenverklaring getekend, en je wilt nu een niet-reanimerenpenning voor haar bestellen om zeker te zijn dat er naar haar wil wordt geluisterd. Dat kan, maar dan moet ze nog wel wilsbekwaam zijn. Is zij dat niet, dan mag jij, ondanks haar eerdere verklaring, geen penning voor haar bestellen. Zij moet ook daarvoor zelf tekenen. De eerder opgestelde verklaring blijft wel gelden, ook al is zij inmiddels niet meer wilsbekwaam.

Artikelen van Margriet.nl ontvangen in je mailbox? 
Schrijf je in via margriet.nl/nieuwsbrief.

EHBO: wel of niet reanimeren?

Voor burgerhulpverleners kan het verwarrend werken wanneer tijdens de reanimatie de niet-reanimerenwens duidelijk wordt, bijvoorbeeld wanneer de borstkas wordt ontbloot om de AED aan te brengen. Professionele zorgverleners zoals artsen zijn dan wettelijk verplicht om te stoppen met reanimeren. Alleen bij gegronde redenen mogen zij daarvan afwijken, bijvoorbeeld bij twijfel over of de penning wel van deze persoon is. Voor niet-professionele zorgverleners (bhv’ers, EHBO’ers) gelden andere regels. Zij zijn niet verplicht te stoppen met reanimeren, maar ook niet verplicht (door) te gaan met reanimeren wanneer zij een niet-reanimerenpenning ontdekken. Ze mogen zelf beslissen wat ze doen totdat er een professionele zorgverlener aanwezig is.

Ambulancebeleid reanimatie

Trudie van Duin is programmamanager bij Ambulancezorg Nederland. Ze was twintig jaar ambulanceverpleegkundige. Hoe is het voor ambulanceverpleegkundigen om op een niet-reanimerenwens te stuiten?

“Het kan eerder een dilemma zijn als er geen verklaring aanwezig is, terwijl een partner aangeeft dat de patiënt niet gereanimeerd wil worden. De ambulancezorgverlener zal dan een afweging moeten maken. In principe wordt er wel begonnen met reanimeren terwijl een andere ambulancezorgverlener contact met een arts zoekt om na te vragen of daar iets vastligt. Is er een wilsverklaring of penning die aan de vereisten voldoet, dan wordt de wens van de patiënt gevolgd.”

“Dan heb je in principe geen dilemma. Aan de andere kant, wanneer iemand wegraakt door een hartstilstand terwijl er een ander in de buurt is en er snel wordt gestart met reanimeren, dan heb je een grote kans op goed herstel. Als het hart door reanimatie voorzichtig op gang komt en je vindt een penning of verklaring, dan zit je als hulpverlener met kromme tenen. Je moet dan stoppen terwijl het al de goede kant op gaat. Maar je moet het respecteren en ervan uitgaan dat iemand de verklaring heeft opgesteld na er goed over te hebben nagedacht. Daarom is het advies ook om je wens met je huisarts te bespreken.”

Reanimatie en zelfdoding

“Na een suïcide wordt in principe wel gereanimeerd, ook al heeft de persoon een niet-reanimerenverklaring. Want iemand die een suïcidepoging doet, wordt als niet-wilsbekwaam gezien. Het kan ook een noodkreet zijn en de vraag is of deze persoon wel voldoende hulp heeft gekregen. Het gaat dan om situaties waarbij reanimatie na suïcide nog zinvol kan zijn.”

Reanimeren op de OK

Internist Yvo Smulders: “Niet-reanimerenverklaring of niet: wanneer je tijdens een operatie een hartstilstand krijgt, zul je normaliter gereanimeerd worden. Dat komt omdat een hartstilstand dan bijna altijd een direct gevolg is van die ingreep, bijvoorbeeld door een bijwerking van een medicijn. Dan corrigeer je dat effect direct met een reanimatie, want het is heel reparabel. Wil je de niet-reaminerenverklaring óók tijdens een operatie laten gelden, kun je dat vooraf aangeven.”

Reanimatie tijdens een ziekenhuisopname

Bij ziekenhuisopname wordt vooraf een behandelcode afgesproken: ‘Volledig beleid’ betekent dan: alles doen wanneer dat nodig is. ‘Beperkt beleid’ kan inhouden dat iemand niet gereanimeerd wil worden. Deze behandelafspraak staat duidelijk boven in het (Elektronische) Patiëntendossier en in het verpleegkundigendossier.

Feiten en cijfers

1. Een niet-reanimerenpenning verloopt niet.

2. Een niet-reanimerentatoeage op de borst is rechtsgeldig. De wet zegt in principe dat een wilsverklaring in woorden moet zijn uitgedrukt en aan de persoon te herleiden moet zijn. In het geval van een tatoeage is het beschreven en duidelijk om wie het gaat.

3. Zo’n 6000 tot 7000 mensen worden per jaar buiten het ziekenhuis gereanimeerd.

4. Nederland heeft nu rond de 80.000 AED’s, maar die zijn niet allemaal 24/7 bereikbaar.

5. Tot 2017 kon je bij de NVVE (Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde) een niet-reanimerenpenning bestellen. Het aantal bestelde penningen per jaar liep op van 1361 in 2009 tot 4529 in 2016, met pieken in 2014 (11.901) en 2015 (7509) na grote media-aandacht. Half 2017 werd het aanvragen van niet-reanimerenpenningen verplaatst naar de neutralere Patiëntenfederatie.

6. In 2018 bestelden 5023 mensen een niet-reanimerenpenning bij de Patiëntenfederatie. Het aantal niet-reanimerenpenningen dat de Patiëntenfederatie in 2019 uitgaf ligt rond de 6400 (eindcijfer nog niet bekend).

7. Elke week krijgen 300 Nederlanders een hartstilstand buiten het ziekenhuis.

8. 1 op de 4 tot 5 mensen overleeft een reanimatie buiten het ziekenhuis.

9. Van de mensen die een reanimatie overleven gaan 9 van de 10 weer naar huis. Als deze mensen nog werkten, kunnen 6 tot 7 van de 10 hun werk ook weer hervatten.

De deskundigen:

wel of geen reanimatie Trudie van Duin, Ambulancezorg Nederland

wel of geen reanimatie Prof. dr. Yvo Smulders, internist bij VUMC

Dit artikel verscheen eerder in Margriet 2020-03. Je kunt deze editie nabestellen via Magazine.nl.

Artikelen van Margriet.nl ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in via margriet.nl/nieuwsbrief.

Tekst Bianca Bartels
Beeld iStock

Ook interessant