risico borst-, eierstok- en prostaatkanker BRCA-mutatie Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Waarom borst-, eierstok- en prostaatkanker in sommige families vaker voorkomen en hoe je jouw risico kunt checken: ‘Het kan een hoop leed besparen’

Vaak denken mensen dat iedereen kanker kan krijgen en dat het stomweg ‘pech’ is als dit je overkomt. Toch hoeft dat niet altijd zo te zijn. In sommige families komen borst-, eierstok- en prostaatkanker namelijk vaker voor dan in andere. Omdat vroegtijdige opsporing hierbij heel belangrijk kan zijn, is Borstkankervereniging Nederland de campagne ‘Het zit in de familie’ gestart.

“Het kan een hoop leed besparen”, vertelt projectleider Deborah Ligtenberg.

Waarom borst-, eierstok- en prostaatkanker in sommige families vaker voorkomt

“Dat borst-, eierstok- en prostaatkanker en soms ook alvleesklierkanker in sommige families vaker voorkomt dan bij andere, kan komen door een foutje in de genen. Wij vragen aandacht om een foutje in één van de twee BRCA-genen”, zegt Deborah Ligtenberg, de projectleider van de campagne ‘Het zit in de familie’. “In het BRCA1 of BRCA2-gen kan een foutje zitten, waardoor je minder goed beschermd bent tegen bepaalde vormen van kanker. Als één van je ouders een BRCA-mutatie heeft, dan is de kans 50 procent om dit te erven. Dit geldt zowel voor vrouwen als mannen.”

Tot 80 procent meer kans op borstkanker

“Bij vrouwen begint het risico op borstkanker vanaf hun 25ste levensjaar steeds meer toe te nemen”, vervolgt Ligtenberg. “Zonder erfelijke aanleg is de kans op borstkanker ongeveer 14 procent, maar bij vrouwen met een BRCA-mutatie loopt dit door de jaren heen op tot 60 á 80 procent kans. Dat is een enorm verhoogd risico.”

1 op de 300 Nederlanders

Het is niet precies duidelijk hoeveel mensen in Nederland de mutatie van het BRCA-gen bij zich dragen. Ligtenberg legt uit dat dat komt omdat er geen registratie van is. “Heel lang werd er gezegd dat het iets heel zeldzaams was. Maar uit onderzoek blijkt dat het om ongeveer 1 op de 300 mensen in Nederland gaat. Dat zijn er dus ongelofelijk veel. We hopen met deze campagne meer families op te sporen en levens te kunnen redden.”

Ligtenberg noemt het voorbeeld van ervaringsexpert Marcella. “Zij ontdekte een knobbeltje in haar borst. Het bleek uitgezaaide borstkanker. Tot haar verbazing kwam ze er toen pas achter dat het in haar familie al lang bekend was dat er een BRCA-mutatie voorkwam. Als zij dat eerder had geweten, had ze er op tijd bij kunnen zijn of uit voorzorg al maatregelen kunnen nemen. Nu heeft ze die kans niet gekregen. Het kan dus een hoop leed besparen als je weet of je een BRCA-mutatie hebt.”

Mogelijkheid bieden om zelf een keuze te maken

Het kan heel belangrijk zijn om kanker in een vroegtijdig stadium op te sporen, zodat je beter behandeld kan worden. Ook als je al weet dat er een verhoogde kans op kanker in de familie zit, kun je tijdig maatregelen nemen. Ligtenberg: “We willen met deze campagne mensen de mogelijkheid geven om zelf een keuze te maken. Als je weet dat je de mutatie van het gen bij je draagt, dan heb je in ieder geval de mogelijkheid om erover na te denken of je daar vervolgens ook iets mee wilt. Als het om je borsten gaat kun je je bijvoorbeeld jaarlijks laten controleren of preventief opereren. Ook kunnen mannen hun prostaat vaker laten controleren. Bij eierstokken is dat lastig, omdat dit niet gecontroleerd kan worden. Uit onderzoek blijkt dat een echo eierstokkanker in een vroeg stadium niet kan opsporen. In dit geval is het advies om je eierstokken op een gegeven moment te laten verwijderen.”

Hoe controleer je jouw kans?

Op de website hetzitindefamilie.nl kun je een vragenlijst invullen, waarmee je kunt controleren wat de kans is dat er een mutatie in jouw familie voorkomt. Blijkt die kans er te zijn? Dan kun je een afspraak bij de huisarts maken om de vervolgstappen te bespreken. “Door middel van een DNA-onderzoek in het ziekenhuis kan een mutatie worden ontdekt”, licht de projectleider toe. “Als jij de eerste bent in de familie die een erfelijkheidsonderzoek laat doen, wordt er bloed afgenomen. Vervolgens wordt onderzocht of hierin een foutje van het BRCA1 en BRCA2-gen zit. Eigenlijk is het een soort streepjescode, waarin een afwijking kan zitten. Als ze de fout hebben gevonden, kan die bij elk ander familielid met een mutatie op dezelfde plek te vinden zijn. Dus bij de volgende die zich laat testen, hoeft er in het ziekenhuis alleen op die plek te worden gecheckt.”

Eigen keuze

Ligtenberg benadrukt dat Borstkankervereniging Nederland met de campagne niet wil oproepen om allemaal massaal te testen. “Dat moeten mensen echt helemaal zelf bepalen. Maar we willen wel aandacht vragen om er eens bij stil te staan en je af te vragen of het bij jou het geval zou kunnen zijn. Het is dan aan jezelf om een keuze te maken wat je hier vervolgens mee wilt. Is er bijvoorbeeld een aangetoonde mutatie in de familie, maar ben je nog niet klaar om je zelf te laten testen? Dan kun je er ook voor kiezen om alleen voorzorgsmaatregelen te nemen, door je borsten bijvoorbeeld vaker te laten controleren.” Ligtenberg stelt dat Borstkankervereniging Nederland met deze campagne vooral wil voorkomen dat mensen voor hele nare verrassingen komen te staan. “Het ultieme doel is eigenlijk dat uiteindelijk niemand meer kanker krijgt zonder te weten dat het erfelijk is. Zo ben je er hopelijk op tijd bij.”

Geen huis kopen of geen levensverzekering afsluiten

“Er zijn allerlei redenen waarom je je (nog) niet wil testen”, weet Ligtenberg. “Dat is helemaal je eigen keuze. Maar ik spreek wel eens mensen die zich niet laten testen, omdat ze denken dat ze dan geen huis meer kunnen kopen of een levensverzekering kunnen afsluiten. Dat is echt niet waar. Je kunt ook met een BRCA-mutatie een hypotheek afsluiten. En wie een aangetoonde erfelijke aanleg heeft voor kanker en geen kanker heeft gekregen, kan in de meeste gevallen gewoon een levensverzekering afsluiten. Laat dat dus niet de reden zijn die je tegenhoudt om je te testen.”

Maryse De BruijneGetty Images

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden