Van symptomen tot behandeling: dit moet je weten over Q-koorts  Beeld Getty Images/Westend61
Beeld Getty Images/Westend61

Van symptomen tot gevolgen: dit moet je weten over Q-koorts

Een aantal jaar lang was het een epidemie in Nederland: Q-koorts. Hoewel de ziekte inmiddels een stuk minder voorkomt, zijn er honderden mensen die nog altijd last hebben van de gevolgen van een besmetting met de bacterie coxiella burnetii

Van symptomen tot gevolgen: we vertellen je wat je wilt weten over Q-koorts.

Wat is Q-koorts?

Q-koorts is een ziekte die veroorzaakt wordt door de bacterie Coxiella burnetii: een bacterie die van dier op mens wordt overgedragen. Je kunt het krijgen door lucht in te ademen waar de bacterie inzit. Die komt vooral in de lucht tijdens het lammeren van besmette geiten of schapen, maar kan ook in melk, mest en urine zitten. Het vlees van een geit of schaap kan géén Coxiella burnetii bevatten. Lange tijd was onduidelijk waar de ziekte vandaan kwam, en dat komt ook terug in de naam. De naam Q-koorts komt van de Engelse naam query fever: query is het Engelse woord voor vraagteken, en fever staat voor koorts. Later werd dat afgekort naar Q-koorts.

In Nederland zijn geiten en schapen de belangrijkste besmettingsbron voor mensen, al is het momenteel gelukkig zeldzaam dat iemand de ziekte oploopt. Dat was langere tijd echter anders. In 2007 brak in Nederland een epidemie uit: tot 2011 verspreidde de ziekte zich snel via besmette geiten- en schapenboerderijen. Volgens het RIVM zijn er sinds de uitbraak vijftien jaar geleden ruim 4300 meldingen binnengekomen van besmettingen.

Symptomen van Q-koorts

Q-koorts is niet altijd te herkennen: meer dan de helft van de mensen die besmet raakt met het virus, krijgt namelijk helemaal geen klachten. Als je wel symptomen hebt, wordt dat acute Q-koorts genoemd. Dit ontstaat meestal binnen twee tot drie weken na besmetting, maar dat kan oplopen tot zes weken. Vaak lijken die acute klachten op de symptomen van griep. Denk dan aan hoesten, koorts, hoofdpijn, diarree, een algeheel ziek gevoel en spierpijn. Meestal ben je na maximaal twee weken weer van de meeste van deze symptomen af.

Soms verloopt acute Q-koorts ernstiger: ongeveer twintig procent van de mensen krijgt heftigere klachten. In korte tijd worden mensen met deze vorm van Q-koorts ernstig ziek: heftige hoofdpijn, hoge koorts en een longontsteking zorgen komen dan vaak voor. De bacterie kan een leverontsteking veroorzaken, met of zonder duidelijke symptomen.

Q-koortsvermoeidheidssyndroom

Hoewel de griepachtige klachten bij acute Q-koorts meestal na twee weken verdwenen zijn, zijn veel mensen daarna nog langere tijd moe. Als dat langer duurt dan zes maanden, kan de diagnose Q-koortsvermoeidheidssyndroom (QVS) gesteld worden. In Nederland zouden zo’n 800 tot 1000 mensen deze aandoening hebben. Klachten die passen bij QVS zijn onder andere: (zware) vermoeidheid, lichte koorts, spier- en gewrichtspijn, concentratieproblemen, keelpijn, pijnlijke lymfeklieren en depressieve klachten.

Er is momenteel geen vastgestelde behandeling voor QVS en uit nieuw onderzoek van het Erasmus MC blijkt dat het syndroom veel mensen flink beïnvloedt in het dagelijks leven. Zo moest 46 procent van de ondervraagde patiënten stoppen met werken, en werkt één op de drie minder. Mensen met QVS geven aan dat ze weinig begrip voelen voor hun situatie en ook behandelingen lopen niet soepel. QVS-patiënten bezoeken gemiddeld zeven zorgverleners; vooral de huisarts, fysiotherapeut en de bedrijfsarts. Het meest tevreden zijn ze over de zorg van de fysio- en de ergotherapeut. Toch denkt slechts zeventien procent van de ondervraagde patiënten dat er echt een verbetering in symptomen zal komen.

Chronische Q-koorts

Een klein deel van de mensen die besmet raakt met de Coxiella Burnetii-bacterie, ontwikkeld chronische Q-koorts. Mensen met deze variant van de ziekte blijft de Q-koortsbacterie bij zich dragen. Het wordt vaak pas maanden of zelfs jaren na de besmetting vastgesteld. Chronische Q-koorts komt vooral voor bij mensen die al een hart- en vaataandoening hadden, of bij mensen met een slechte afweer. Door de bacterie kunnen ze dan ontstekingen aan hun hart en bloedvaten krijgen, wat levensgevaarlijk kan zijn. Chronische Q-koorts is te behandelen: een langdurige antibioticakuur kan ervoor zorgen dat de bacterie zich rustig houdt en niet voor nieuwe ontstekingen zorgt.

Q-koorts voorkomen

Een besmetting met Q-koorts is momenteel heel zeldzaam, maar toch is het goed om te weten hoe je de kans dat je het oploopt kunt verkleinen. Allereerst is het natuurlijk belangrijk om plekken waar een uitbraak van Q-koorts is, te vermijden. Niet alleen is het verstandig om niet op de boerderij zelf te komen, maar ook in de directe omgeving kun je beter niet komen.

Verder is het verstandig om alleen gepasteuriseerde melk van schapen, geiten en koeien te eten en rauwe melk dus links te laten liggen. Door de temperatuur wordt de bacterie gedood. Hetzelfde geldt voor kaas van gepasteuriseerde melk: deze kun je ook veilig eten. Ten slotte is het belangrijk dat je je handen wast met water en zeep nadat je dieren hebt aangeraakt.

Bron | NOS, RIVM, Thuisarts

Ilse van RoekelGetty Images/Westend61

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden