Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Gezondheid

Welke vaccinaties kun je als vijftigplusser krijgen?

welke-vaccinaties-kun-je-als-vijftigplusser-krijgen.jpg

Over het coronavaccin is inmiddels al veel gezegd en geschreven. Maar ook los van Covid-19 gaan er vervelende infectieziekten rond. Tegen sommige daarvan kun je gratis worden gevaccineerd, andere prikken betaal je zelf. Waar moet je als vijftigplusser allemaal rekening mee houden en welke vaccinaties kun je (nog) krijgen?

Wij zetten alle mogelijkheden voor je op een rijtje.

De griepprik

Elk jaar gaan er verschillende soorten griepvirussen rond. Deze virussen veranderen steeds opnieuw. Deskundigen bekijken daarom elk jaar welke virussen waarschijnlijk het meest aanwezig zullen zijn in de komende winter. Ze gaan al in het voorjaar aan de slag met het maken van het vaccin, zodat in het najaar mensen massaal kunnen worden gevaccineerd. In de griepprik zitten verschillende soorten dode griepvirussen.

Je krijgt er geen griep van, maar de prik zet je lichaam flink aan het werk met het aanmaken van afweerstoffen tegen de virussen die dat jaar in de prik zitten (het is dus belangrijk elk jaar opnieuw een griepprik te halen). De afweerstoffen die je lijf heeft aangemaakt zorgen ervoor dat je geen griep krijgt of dat de griep een stuk milder verloopt.

Oproep griepprik

Word je zestig in 2021? Dan ben je in oktober of november een van de zes miljoen mensen die van hun huisarts een oproep krijgen voor de griepprik, ook als je gezond bent. Ben je nog geen zestig, maar behoor je tot een risicogroep – je hebt bijvoorbeeld hart-, nier- of longproblemen, diabetes, je ondergaat chemotherapie of je hebt door andere ziekten een verminderde weerstand – dan krijg je ook een uitnodiging.

In 2020 werd vanwege de run op griepprikken -bij uitzondering- aan gezonde zestigplussers aanvankelijk gevraagd geen prik te halen, zodat er voldoende vaccinaties beschikbaar bleven voor de kwetsbaren. Gelukkig bleken er uiteindelijk toch voldoende vaccins voor gezonde zestigers beschikbaar en werden zij opnieuw opgeroepen voor de griepprik. Dat gezonde zestigers een uitnodiging krijgen, is namelijk niet voor niets. Vanaf je zestigste neemt je weerstand af en daarom kan de griep ernstig verlopen en complicaties opleveren: denk bijvoorbeeld aan een longontsteking of hartproblemen.

Lees ook: Zelfde pil, andere bijwerkingen: waarom mannen en vrouwen anders reageren op medicijnen

Kosten griepprik

De griepprik is gratis voor iedereen die ervoor wordt uitgenodigd. Ben je gezond en jonger dan zestig en wil je toch een prik? Vraag dan eerst even na of je werkgever griepvaccinaties regelt. Is dat niet het geval? Dan zijn de kosten voor eigen rekening. Je regelt het via de huisarts, GGD of vaccinatiecentrum. Reken op 25 tot 40 euro, afhankelijk van de consultkosten.

Pneumokokken

Ben je zestig jaar of ouder en heb je onlangs een ernstige longontsteking gehad? Grote kans dat pneumokokken de boosdoener waren. De pneumokok is een bacterie die veel mensen bij zich dragen in de neus of keel, zonder er ziek van te worden. Je kunt besmet raken als iemand niest of hoest, of door aanraking. Dat wordt pas een probleem bij een verminderde weerstand: de bacterie ziet dan soms kans om pneumokokkenziekte te veroorzaken.

Vaak is dat dus een longontsteking, maar ook hersenvliesontsteking en bloedvergiftiging (sepsis) zijn veelvoorkomende pneumokokkenziekten met een ernstig verloop, die helaas ook dodelijk kunnen zijn. Jaarlijks worden zesduizend mensen van zestig jaar en ouder opgenomen met een ernstige pneumokokkenziekte. Hiervan overlijden negenhonderd mensen. Gelukkig kun je jezelf beschermen: in het kader Nationaal Programma Pneumokokkenvaccinatie worden mensen binnen de doelgroep gevaccineerd tegen de 23(!) meest voorkomende typen pneumokokken, en dat allemaal met één vaccinatie.

Pneumokkenvaccinatie

In het najaar van 2020 kreeg iedereen die geboren is tussen 1941 tot en met 1947 een oproep voor de pneumokkenvaccinatie. Ben je tussen de zestig en 72 jaar, dan val je ook in de doelgroep die door de Gezondheidsraad is aangewezen voor een pneumokokkenprik; maar je moest het aflopen jaar nog even geduld hebben, omdat ouderen extra kwetsbaar zijn.

Dit jaar komen er nieuwe vaccins beschikbaar: dan wordt opnieuw bekeken wie voor het vaccin in aanmerking komt. Vanaf tachtig jaar word je niet meer uitgenodigd voor de prik, omdat het vaccin vanaf die leeftijd minder goed werkt. Ben je jonger dan de doelgroep die de prik krijgt aangeboden en wil je toch een vaccin? Buiten het vaccinatieprogramma om zijn vaccinaties beperkt beschikbaar.

Gordelroos

Dikke kans dat je als kind waterpokken hebt gehad: dat geldt voor 95 procent van alle Nederlanders. Die ellendige jeukende blaasjes had je ‘te danken’ aan het varicellazostervirus. Wie ooit waterpokken heeft gehad, komt nooit van dit virus af. Als je afweer minder is – dat gebeurt vaak rond je zestigste – of als je kwakkelt met je gezondheid, dan ziet het virus soms kans om weer actief te worden en krijg je last van gordelroos: jeuk, een prikkelend gevoel en een brandende of stekende pijn, soms gepaard met koorts of een ziek gevoel. Na een paar dagen ontstaan rode blaasjes aan één kant van het lichaam. Dat kan overal optreden, zelfs in het gezicht (bezoek dan direct een arts!), maar meestal rond je buik of taille.

Gordelroosvaccinatie

Gordelroos gaat binnen een paar weken vanzelf over, maar is erg vervelend. Een klein deel van de patiënten krijgt last van ernstige zenuwpijn die lang kan aanhouden. Gordelroos voorkomen kan alleen met een vaccinatie. De Gezondheidsraad heeft inmiddels een positief advies uitgebracht over een nieuw vaccin tegen gordelroos, dat sinds 2020 in Nederland beschikbaar is.

Het vaccin voorkomt negen op de tien gevallen van gordelroos, is in principe geschikt voor mensen met een minder goed functionerend immuunsysteem én de bescherming lijkt lang aan te houden. Helaas betekent dat niet dat iedereen gratis toegang krijgt tot de vaccinatie; daarvoor is het middel nog te duur. De vaccins zijn op recept verkrijgbaar, via de (huis)arts, GGD of vaccinatiecentrum. De vaccinatie bestaat uit twee doses die een aantal maanden na elkaar worden gegeven. De prijzen verschillen per aanbieder, de prik kost per stuk rond de 185 euro.

Kinkhoest

Een aantal jaar geleden verschenen er in de Telegraaf foto’s van een Amerikaanse vrouw met een bont en blauwe rechterzijde. Wat je makkelijk zou kunnen aanzien voor huiselijk geweld, bleek kinkhoest: door de oncontroleerbare heftige hoestbuien bleek de vrouw een rib te hebben gebroken. Kinkhoest, een besmettelijke ziekte van de luchtwegen die wordt veroorzaakt door de bordetella pertussisbacterie, is de laatste jaren ook in Nederland bezig aan een opmars. Bij volwassen verloopt de ziekte overigens meestal veel milder dan bij de Amerikaanse vrouw uit het voorbeeld. Dat komt omdat de meeste volwassen gevaccineerd zijn of de ziekte al eens hebben doorgemaakt.

Kinkhoest bij jonge kinderen

Voor jonge kinderen is het een heel ander verhaal; bij hen kan kinkhoest ernstig verlopen. De klachten lijken in eerste instantie op een gewone neusverkoudheid. Daarna beginnen de hoestbuien, die leiden tot ademnood en soms tot braken. Die hoestbuien kunnen drie tot vier maanden aanhouden en daarom wordt kinkhoest ook wel ‘de honderddagenhoest’ genoemd.

In Nederland worden jaarlijks zo’n 120 baby’s met kinkhoest in het ziekenhuis opgenomen. Zij krijgen soms complicaties, zoals longontsteking, hersenbeschadiging en ernstige ademnood. Het komt ook voor dat jonge kinderen overlijden aan kinkhoest. Daarom worden zuigelingen in Nederland beschermd tegen de ziekte. Vanuit het Rijksvaccinatieprogramma krijgen zij vanaf drie maanden hun eerste vaccinatie tegen kinkhoest en bovendien worden zwangere vrouwen sinds 2019 opgeroepen voor de 22-wekenprik, zodat baby’s ook in de eerste weken van hun leven beter zijn beschermd.

Kinkhoestvaccinatie

Terug naar de volwassen. Zoals eerder gezegd, verloopt bij hen de ziekte door vaccinatie in de kindertijd (of omdat ze de ziekte al eens gehad hebben) milder. Volwassenen worden daarom niet opnieuw gevaccineerd. Toch kan het absoluut zinvol zijn jezelf wel te vaccineren, bijvoorbeeld als je nauw contact hebt met een baby. Dus word je binnenkort oma, dan kun je naar de prik vragen bij de huisarts of GGD.

Als alle volwassenen in de omgeving van een baby dit doen, wordt dat cocooning genoemd. Een herhaalprik wordt ook wel een boostervaccinatie genoemd. Het gaat altijd om een combinatievaccin dat ook beschermt tegen difterie en tetanus, een los vaccin tegen kinkhoest bestaat niet. Afhankelijk van het vaccin beschermt het ook tegen polio. De prik moet je wel zelf betalen. GGD’s en vaccinatiecentra hanteren verschillende consultkosten. Grofweg gaat het in totaal om een paar tientjes.

Tekst | Nicole Gommers
Beeld | Getty Images

Ook interessant