Arts met stethoscoop en hart. Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

PREMIUM

Symptomencheck: deze aandoeningen uiten zich anders bij vrouwen dan bij mannen

De geneeskunde is altijd uitgegaan van het mannen­lichaam. Hoe reken je af met die hardnekkige mannelijke blik? Door de symptomen te herkennen. We zetten een aantal aandoeningen op een rijtje met een symptomencheck.

Wat vrouwen zo anders maakt dan mannen? Onder andere hormonen, zegt hoogleraar cardiologie Angela Maas in dit artikel. Bij bepaalde ziektebeelden kun je de symptomen als vrouw onderscheiden van klachten bij mannen.

Symptomencheck

Migraine

Migraine komt drie keer zo vaak voor bij vrouwen. “Migraine is voor beide seksen hetzelfde”, zegt hoogleraar neurologie Gisela Terwindt. “Alleen verloopt de hersenziekte anders bij vrouwen dan bij mannen. Bij de menstruatie duurt de migraine langer en is deze heftiger. Ook tijdens de overgang ontspoort de migraine vaak.” Triptanen kunnen aan een deel van de patiënten verlichting bieden. Ze werken bij mannen en vrouwen even goed, alleen krijgen vrouwen veel vaker vervelende bijwerkingen dan mannen. “De huisarts verlaagt dan soms de dosis, maar dat werkt juist terugkeer van de aanval in de hand. Probeer liever een ander triptaan. Om te voorkomen dat de aanval de volgende dag terugkomt helpen langwerkende triptanen, soms met een dubbele dosis in een keer of het toevoegen van een langwerkend NSAID voor het slapengaan, om een herhaalde aanval te voorkomen. Overleg dit met je huisarts. Neem desnoods dit artikel of ons onderzoek mee naar het spreekuur. Dat vind je via hoofdpijnonderzoek.nl.”

Sommige huisartsen schrijven de anticonceptiepil voor als patiëntes met ­migraine daarom vragen, maar het nut hiervan is volgens Terwindt nooit wetenschappelijk aangetoond. “We weten wél dat pilgebruik voor vrouwen die last hebben van ­migraine met auraverschijnselen een risicofactor kan zijn voor het krijgen van een herseninfarct. We zijn momenteel bezig met onderzoek naar pilgebruik en migraine. We zoeken nog deelnemers. Aanmelden kan via whatstudy.nl.”

ADHD

ADHD komt waarschijnlijk even vaak voor bij mannen als bij vrouwen. Toch wordt de diagnose meer dan drie keer zo vaak ­gesteld bij jongens dan bij meisjes. Dat komt onder meer doordat de symptomen van meisjes niet corresponderen met de manier waarop de aandoening zich bij jongens uit. Lagro-Janssen: “Jongens met ADHD zijn vaak hyperactief, impulsief, agressief en lastig. Meisjes zijn soms drukker, maar hebben vooral moeite zich te concentreren en last van dagdromen. Omdat het gedrag van jongens dat bij ADHD hoort, eerder als storend wordt ervaren, wordt de aandoening bij meisjes minder vaak herkend. Met als gevolg dat ze minder vaak deskundige hulp krijgen.” Ook het feit dat ADHD vaak als een ‘jongensziekte’ wordt gezien, leidt waarschijnlijk tot misdiagnose bij meisjes en vrouwen: vrouwen krijgen soms eerst de diagnose bipolaire stoornis of borderline. Er wordt geschat dat ADHD bij meisjes in dertig tot vijftig procent van de gevallen niet wordt herkend en dus ook niet adequaat wordt behandeld.

Hartklachten

Vrouwen jonger dan 65 jaar hebben twee keer zo veel kans om binnen een jaar na een hartinfarct te sterven als mannen. Dat komt onder andere doordat hun klachten veel later worden herkend, waardoor ze vaak later in het ziekenhuis terechtkomen. “Hartklachten uiten zich bij mannen anders dan bij vrouwen”, zegt Angela Maas. “Het klassieke plaatje bij een hartinfarct is nog steeds een oudere man die naar zijn borst grijpt. Zo ziet het er bij vrouwen meestal niet uit; 37 procent van de vrouwen met hartklachten heeft geen pijn op de borst, maar in de kaken, de bovenbuik of tussen de schouderbladen. Ze ervaren hartklachten ook niet altijd bij inspanning, zoals mannen, maar relatief vaak in rust, wanneer ze op de bank zitten of in bed liggen. Veel artsen weten dat niet. Zij wijten de ‘vage’ klachten aan stress of de overgang.”Dat de klachten zich zo anders uiten komt doordat het proces van aderverkalking anders verloopt: bij mannen zorgt verkalking voor een vernauwing in een grotere tak van de kransslagaders. Bij vrouwen is het eerder vaatkramp in de grotere en/of kleinere bloedvaten. Tijdens een gewone hartkatheterisatie is dat vaak niet te zien. Vrouwen worden dan vaak naar huis gestuurd.

Een kwalijke zaak, vindt Angela Maas, want de klachten waarmee vrouwen bij de dokter komen — kleine vaatspasmen die voor pijn en ongemak zorgen, vermoeidheid, benauwdheid en rugpijn — zijn een symptoom van vaatveroudering. Ook de risicofactoren zijn verschillend voor vrouwen, zegt Maas. “Zwangerschapsdiabetes, een hoge bloeddruk tijdens de zwangerschap en reuma verhogen het risico op hart- en vaatziekten op middelbare en latere leeftijd. Ook vrouwen die vroeg in de overgang komen, lopen meer kans op hartkwalen. Trek op tijd aan de bel bij de huisarts. Niet pas wanneer je klachten krijgt. Vroege controle verlaagt het risico op hart- en herseninfarcten aanzienlijk.”

Ziekte van Bechterew

Vrouwen krijgen gemiddeld vijf jaar later dan mannen de diagnose bechterew, een gewrichtsontsteking van de wervelkolom. Dat komt doordat het vaker bij mannen voorkomt. Vroeger dachten artsen dat de ziekte mannen tien keer zo vaak trof, maar inmiddels is duidelijk geworden dat de diagnose bij vrouwen vaak werd gemist. De man-vrouwverhouding is nu 3:1. Heb je rugpijn die met name ’s nachts opspeelt en ben je ’s ochtends urenlang stijf, ga dan naar de huisarts en laat je onderzoeken of eventueel doorver­wijzen naar een reumatoloog. Vrouwen reageren minder goed op de medicijnen die standaard worden voorgeschreven bij bepaalde vormen van reuma. Maar er zijn verschillende medicijnen inzetbaar, dus overleg met de arts wat voor jou het best werkt.

ALK (Aanhoudende Lichamelijke Klachten)

Buikpijn, hoofdpijn, duizeligheid, rugpijn… Zeventig tot negentig procent van de patiënten met aanhoudende lichamelijke klachten is vrouw. Als de huisarts geen oorzaak kan vinden, krijgen ze vaak te horen dat het tussen de oren zit of dat het te wijten is aan de overgang en er gewoon bij hoort. Dat doet vrouwen volgens Angela Maas geen recht. “Vrouwelijke geslachtshormonen hebben invloed op allerlei lichamelijke processen. Niet alleen op het hart, ook op de hersenfunctie, het afweersysteem en de nieren. Maar veel van de klachten die dat geeft, begrijpen we nog niet goed. Simpelweg omdat er nog te weinig onderzoek naar is gedaan. Het zit dus niet ‘tussen de oren’, we weten gewoon nog veel te weinig over de werking van het vrouwenlichaam.”

Het is belangrijk dat artsen doorvragen, vindt Toine Lagro-Janssen. “Vrouwen en mannen zijn niet alleen lichamelijk verschillend, ze hebben onder andere ook een andere levensgeschiedenis. Chronische pijn en klachten als buikpijn, hoofdpijn en gedeprimeerd zijn hoeven niet te wijzen op een ziekte. Vrouwen hebben in hun leven vaker dan mannen te maken gehad met seksueel misbruik en partnergeweld en met armoede. Die psychosociale impact kan zich uiten in lichamelijke klachten. Daar is nog niet altijd voldoende aandacht voor.”

Dit artikel verscheen in Margriet Extra 6 - Gezond Leven. Haal Margriet Extra - Gezond leven snel in huis of bestel ‘m hier online!

Dorien DijkhuisGetty Images

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden