Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Gezondheid

Dermatoloog beantwoordt 14 vragen over spataderen

14-antwoorden-over-spataderen.jpg

Wat zijn nu eigenlijk spataderen, is het gevaarlijk en wat kan je doen om er vanaf te komen? Niet veel mensen weten het, terwijl een kwart van de Nederlandse bevolking hier last van heeft.

Dermatoloog Amber Goedkoop geeft je daarom antwoord op de meest gestelde vragen over spataderen.

1. Wat zijn spataderen eigenlijk?

“Spataderen zijn verwijde aderen. In ons lichaam zijn er twee soorten bloedstromen: één die zuurstofrijk bloed naar de spieren en organen pompt en één die zuurstofarm bloed afvoert naar het hart. Bij spataderen gaat er iets ‘mis’ in de afvoerende aderen. Daar zitten een soort klepjes in die ervoor zorgen dat het bloed maar één kant op kan stromen: naar het hart toe. Ze werken als een soort ventiel dat ervoor zorgt dat het bloed wordt tegengehouden dat anders door de zwaartekracht zou terugstromen.

Als die kleppen ouder worden, kunnen ze soms wat slapper worden. Dan sluiten ze niet goed meer: de kleppen gaan ‘lekken’. Het gevolg is dat het bloed niet genoeg omhoog wordt gestuwd en naar beneden zakt. Dat zorgt ervoor dat de aderen langzamerhand oprekken en mettertijd wijder worden. Dat is wat je ziet bij een spatader: een kronkelend verwijd bloedvat.”

2. Lekkende kleppen? Levert dat geen gevaar op voor het hart?

“Nee. Bij spataderen spelen alleen de afvoerende bloedvaten een rol. Die hebben niets met hart- en vaatziekten te maken.”

3. Waarom komen ze alleen voor in de benen?

“Omdat de bloedstroom bij de benen altijd tegen de zwaartekracht in moet pompen en ook omdat daar de meeste druk terechtkomt van de rest van het lichaam. Spataderen ontstaan geleidelijk. Je hebt ze trouwens in verschillende vormen: de kronkelende kabels en de kleine huid spatadertjes die geen verdikking geven, maar alleen een rode en/of blauwe verkleuring aan de huid. In de knieholte bijvoorbeeld, of aan de enkels.”

4. Welke klachten krijg je?

“De meest gehoorde klacht is zware, vermoeide benen. Sommige mensen hebben ’s nachts last van rusteloze of pijnlijke benen of van kramp in de kuiten. Ook dikke enkels en eczeem plekken komen vaak voor. En bij ouderen zien we soms wondjes aan de huid. Dat komt doordat de aderen lange tijd te maken hebben gehad met stuwing, wat slecht is voor de huid. Spataderen hoeven trouwens niet altijd fysieke klachten te geven. Sommige mensen storen zich vooral aan het esthetische aspect.”

5. Zijn ze erfelijk?

“Ja, erfelijkheid speelt zeker een rol bij de aanleg voor spataderen. Mensen die ik voor een spatader behandeling in het ziekenhuis spreek, zeggen vaak dat hun moeder, vader of oma er ook last van had. Die erfelijkheidsfactor wordt waarschijnlijk bepaald door verschillende genen, dus hoeveel kans je loopt, is niet precies te zeggen.”

6. Zijn er andere risicofactoren?

“Mensen die staand werk hebben, lopen een grotere kans op spataderen. Onder onze patiënten zijn bijvoorbeeld veel kappers. Lopen verhoogt het risico trouwens niet. Tijdens het lopen wordt er bloed uit de beenaderen omhoog gestuwd. Ook zwangerschap verhoogt het risico. Niet alleen door het extra gewicht dat op de aderen drukt, maar ook door hormonen die de vaten iets slapper maken. Overgewicht vergroot ook het risico op spataderen. En ook geldt: hoe ouder, hoe meer spataderen. Dat heeft te maken met de tijd waarin spataderen zich ontwikkelen. En ook met de kwaliteit en elasticiteit van de bloedvaten en de kleppen. Die worden slapper naarmate we ouder worden.”

7. Klopt het dat vrouwen er meer last van hebben?

“Wij hebben geen aanleiding om aan te nemen dat vrouwen gevoeliger zijn voor spataderen dan mannen, behalve dan dat zwangerschap het risico verhoogt. Vrouwen hebben wél iets vaker cosmetische bezwaren en gaan vaker over tot behandeling, omdat ze zich eraan storen. Dat is op zich logisch, gezien het feit dat zij vaker een rok of jurk dragen waarbij een deel van de benen zichtbaar is. Op onze poli is de verdeling denk ik ongeveer veertig procent mannen en zestig procent vrouwen.”

8. Wat kunnen we doen of laten om spataderen te voorkomen?

“Voorkomen kan helaas niet. Als je er aanleg voor hebt, zul je uiteindelijk spataderen krijgen. Sommigen krijgen ze pas tijdens de zwangerschap of nog later in hun leven. Anderen krijgen ze al rond hun twintigste. Wél kun je de ontwikkeling van spataderen enigszins uitstellen. En als je ze eenmaal hebt, kun je ook de klachten tegengaan en voorkomen dat ze erger worden. Door steunkousen te dragen bijvoorbeeld.

Zeker mensen met een staand beroep doen er goed aan tijdens het werk compressiekousen te dragen. Ze vertragen het ontstaan van spataderen. Ook helpt het om de kuitspieren af en toe wat te bewegen door bijvoorbeeld op je tenen te gaan staan. Sta niet te lang aan één stuk en probeer wat af te vallen als je te zwaar bent.”

9. Moet je met spataderen altijd naar de dokter?

“Sommige mensen hebben zichtbare spataderen, maar hebben daar nooit last van. Anderen hebben geen zichtbare spataderen, maar hebben wel veel last van rusteloze, pijnlijke of zware benen. Of je ermee naar de dokter moet, hangt dus af van de mate van je klachten. Heb je vaak zware benen, maar geen spataderen, dan kan het geen kwaad eens te laten onderzoeken of het gaat om dieper liggende spataderen. Als de huisarts dat vermoeden heeft, zal hij of zij je doorverwijzen naar de specialist in het ziekenhuis.

Er is een heel kleine kans dat je door de spataderen trombose krijgt, met name als je last heb van een aderontsteking van de oppervlakkige spataderen. Andersom kun je na een trombose eerder spataderen krijgen. Dit kun je voorkomen door na de trombose zeker één jaar een steunkous te dragen.”

10. Hoe wordt de diagnose gesteld?

“De huisarts kan over het algemeen een goede inschatting maken of een behandeling zin heeft. Hij of zij zal je dan doorverwijzen naar het ziekenhuis. Daar luistert een dermatoloog, arts of vaatchirurg naar je klachten en bekijkt de spataderen van de buitenkant. Daarna zal hij of zij door middel van een echo-onderzoek de aderen van de binnenkant bekijken. Op basis van de ernst van de klachten en de staat van de klepjes in de aderen wordt in overleg met de patiënt een behandeling voorgesteld.”

11. Welke behandelingen zijn er?

“Er zijn verschillende behandelingen. Voor de kleine huid spatadertjes, de blauw-rode verkleuringen van de huid, is er een behandeling waarbij er een vloeistof in de ader wordt ingespoten, waarna het lichaam het bloedvat binnen een paar weken opruimt en de verkleuring verdwijnt. Ook wegbranden met een laser kan.”

12. En voor de grotere spataderen?

“Voor de grotere kabelachtige spataderen moest je vroeger echt onder het mes. Het verwijderen van spataderen ging altijd met een operatie, in de volksmond een ‘strip’ genoemd. Daarbij werd een stuk ader uit het been gehaald. Tegenwoordig zijn de ingrepen niet meer zo belastend. Met behulp van een laserdraad die we in het bloedvat brengen en die daar warmte afgeeft, branden we het bloedvat dicht. Dat kan onder plaatselijke verdoving en je kunt direct daarna weer naar huis en alle dagelijkse dingen weer doen.

Die behandeling werkt bij negentig procent van de patiënten. Heel soms werkt het niet. Dan verdwijnt de spatader niet in zijn geheel of komt hij terug. Dan is er nog de zogenaamde Müller-behandeling. Daarbij maken we een aantal kleine sneetjes en halen een stukje van de ader weg.”

13. Worden die behandelingen allemaal vergoed?

“Nee. Welke behandelingen worden vergoed en welke niet, wordt elk jaar bepaald door de verzekeraars. Daar hebben de artsen in het ziekenhuis geen invloed op. Zij moeten zich aan die regels houden. De kosten van een eerste consult, de intake dus, vallen wél onder verzekerde zorg en worden dus vergoed uit de basisverzekering. De behandeling van de kleine huid spatadertjes wordt nooit vergoed. Dat komt doordat het een cosmetische ingreep is; patiënten kiezen ervoor vanwege esthetische redenen, niet omdat ze er te veel klachten van ondervinden.

Dat geldt vaak niet voor de grote spataderen die echt vervelende klachten kunnen geven. Die behandeling wordt vaak wel vergoed. Steunkousen vallen trouwens wel onder de basiszorg en worden altijd vergoed. Verder verschilt het van verzekeraar tot verzekeraar. Als je wilt weten of je behandeling wordt vergoed, kun je het best in je polis kijken. Ook de specialisten in het ziekenhuis weten meestal wel of iets wordt vergoed of niet.”

14. Waarom worden spataderen vaak niet in de zomer behandeld?

“Om twee redenen: veel mensen willen liever in de herfst of in de winter worden behandeld omdat ze in de zomer met hun blote benen in de zon willen. De tweede reden is dat wij het als artsen ook afraden. Na de behandeling moeten patiënten namelijk zo’n week of twee steunkousen dragen en dat is ’s zomers vervelend.

Bij de behandeling van de kleine huid spatadertjes kan de zon bovendien zorgen voor een verkleuring van de huid op de plek waar de vloeistof in het bloedvat is gespoten. Na alle spatader behandelingen raden wij mensen aan om vier weken de zon te vermijden. Dat gaat beter als het geen zomer is.”

Wat helpt tegen die kleine adertjes op je benen? Dít zegt de fleboloog…

Artikelen van Margriet.nl ontvangen in je mailbox? Schrijf je in via margriet.nl/nieuwsbrief

Tekst | Dorien Dijkhuis
Beeld | iStock

Ook interessant