Gezondheid

Waarom glijmiddel gebruiken tijdens de seks niet altijd een goed idee is

relaties_-seksuele-behoeftes.png

Je kunt echt tot op hoge leeftijd heel leuke seks hebben, is de positieve boodschap van seksuoloog Astrid Kremers. Zelfs als ziekte of medicijngebruik je seksleven beïnvloeden. Het is soms een kwestie van breder denken, stelt ze.

“Seks is meer dan alleen gemeenschap.” We stelden Astrid prangende vragen over seks.

Verandert de seksuele behoefte met ouder worden?

“Vaak wel. De verandering kan in de frequentie liggen, maar ook in de dingen die je prettig vindt. Seksuele behoeftes kunnen in de loop der tijd veranderen. Vrouwen en mannen hebben met het ouder worden meestal meer tijd en meer prikkeling nodig om opgewonden te raken.”

Van nature of met behulp van een glijmiddel?

“Van nature. Als je niet opgewonden bent en je gebruikt een glijmiddel om geslachtsgemeenschap te kunnen hebben, dan mis je als vrouw toch allerlei lichamelijke veranderingen die horen bij de opwinding. Dan kan geslachtsgemeenschap pijn doen.”

Klopt het dat het slijmvlies in de vagina door de overgang droger en dunner wordt en dat een glijmiddel dan een prima hulpmiddel kan zijn?

“Als gevolg van een dalende oestrogeenproductie kan de huid van de vagina inderdaad droger en dunner worden tijdens en na de overgang. Maar bij voldoende opwinding en ontspanning maken de meeste vrouwen wel voldoende eigen glijmiddel aan om pijnloos te kunnen vrijen. Soms is hormoontherapie nodig. Als je gaat vrijen, kun je natuurlijk wel glijmiddel gebruiken om de buitenkant, zoals de vulva en het puntje van de clitoris, te stimuleren.

Maar als je het gebruikt om geslachtsgemeenschap te kunnen hebben terwijl je nog helemaal niet ontspannen en opgewonden bent? Niet doen. In principe kun je helaas als vrouw vrijwel altijd gemeenschap hebben, daar hoef je niet per se opgewonden en ontspannen voor te zijn. Pijn is het signaal van je lichaam dat je moet stoppen. Om gemeenschap te kunnen hebben, moet je eigenlijk aan een aantal eisen voldoen: je moet er zin in hebben, opwinding voelen, de huid van de vagina moet intact en vochtig zijn en de bekkenbodemspieren ontspannen. Zo niet, dan geen geslachtsgemeenschap. Maar dan kun je wel andere vormen van seks hebben, mits je dat plezierig vindt.

Een centrale rol bij opwinding is weggelegd voor de clitoris. Dat lijkt alleen een klein bobbeltje hoog bovenin de vulva, maar inwendig is het een flink orgaan dat net als een penis bij opwinding door zwelling groter wordt. Tegelijkertijd wordt de vagina langer, breder en vochtig. En als de bekkenbodemspieren ontspannen zijn, ben je klaar voor geslachtsgemeenschap. Zo voorkom je ook beschadiging bij de ingang van de vagina of diep in de vagina, veelgehoorde klachten. Pijn, of alleen al de angst voor pijn, is een zeer remmende factor. Daardoor kunnen de bekkenbodemspieren steeds meer gaan aanspannen, waardoor er soms uiteindelijk helemaal geen gemeenschap meer mogelijk is. Dat noemen we een vaginistische reactie.”

Kan droog blijven ook komen doordat, als je lang bij elkaar bent, de seks mogelijk als saai wordt ervaren?

“Ik hoor geregeld in mijn spreekkamer dat vrouwen seks saai vinden. ‘Het komt altijd op hetzelfde neer.’ Seks is vaak alleen maar geslachtsgemeenschap, terwijl dat nu juist voor de meeste vrouwen niet de meest adequate manier van stimulatie is. Of: ‘Ik ben in de overgang en helemaal opgedroogd, het werkt niet meer.’ Maar als zo’n vrouw een keer vreemdgaat of een nieuwe minnaar krijgt, blijkt het allemaal nog prima te functioneren. Zo’n contact is natuurlijk anders, spannend, er is romantiek, er wordt uitgebreid gevreeën en er worden allemaal nieuwe dingen gedaan. Dan merkt een vrouw die dacht dat ze ‘opgedroogd’ was dat er niets met haar aan de hand is.

Vaak is de wens meer tijd en aandacht voor elkaar, meer variatie en minder coïtusgericht. Communicatie is het sleutelwoord als het gaat om het verbeteren van je seksuele relatie. Maar ook meer aandacht voor elkaar hebben en attent zijn. Verandering kan al door kleine dingen in gang worden gezet: als je partner thuiskomt even naar de deur lopen en een aandachtvolle kus geven. Een lief briefje voor hem/haar neerleggen. Elkaar in het huishouden helpen. Aandacht besteden aan je uiterlijk. Dan ben je al een eind op weg. Verbetert het toch niet of vind je het moeilijk om er constructief over te praten, dan kan het helpen om samen naar een seksuoloog te gaan.”

Zijn seksspeeltjes een aanrader?

“Seksspeeltjes kunnen een positief effect hebben. Ik was blij dat Heleen van Royen in haar Seksdagboek eerlijk beschreef dat zij ze ook gebruikt, want het taboe is helaas nog steeds niet helemaal verdwenen. Zo kan bijvoorbeeld een vibrator effectief zijn omdat stimulatie met de vingers een minder effect heeft als je ouder bent. Vraag in de (web)winkel om persoonlijk advies hierover.”

Is de uitdrukking use it or lose it een fabel of feit?

“Als je lange tijd niet seksueel actief bent, word je inderdaad minder gevoelig voor seksuele prikkels. Stel: je bent al heel lang getrouwd, je hebt al twee jaar geen seks en je ziet je partner bloot, dan voel je misschien weinig prikkeling. Vrij je geregeld met je partner, dan kan elkaar bloot zien misschien wel voor een prikkeling zorgen. Als je adequaat wordt geprikkeld en de omstandigheden gunstig zijn, dan kun je opgewonden raken, ook als je ouder bent.”

Kan medicijngebruik ook een remmende factor zijn?

“Van onder meer antidepressiva, anti-epileptica, bloeddrukverlagende medicatie, cholesterolverlagers en de anticonceptiepil is bekend dat ze als seksuele bijwerking een remmend effect kunnen hebben. Het belangrijkst is: als er problemen zijn die mogelijk met je medicatie te maken hebben, bespreek die dan met je arts.”

Bij een ziekte als borstkanker kan er sprake zijn van een aangetast lichaam. Dat zou voor de vrouw zelf een drempel kunnen zijn, maar ook voor de partner. Hoe ga je daarmee om?

“Allereerst besteed ik natuurlijk aandacht aan de emoties van rouw, angst en verdriet. Ik geef erkenning dat de behandeling van borstkanker lichamelijke en geestelijke littekens achterlaat. Ook maak ik gebruik van cognitieve gedragstherapie. Die gaat ervan uit dat je gevoel niet wordt bepaald door de omstandigheden, maar door wat je denkt en wat je doet. Een neutraal voorbeeld: buiten is het vijf graden en het regent. Dat zijn de feiten. Hoe ik me daarbij voel komt niet door het weer, maar hoe ik daarover denk en wat ik ermee doe. Als ik denk: bah, wat een rotweer en ik laat me natregenen, dan voel ik me somber. Maar ik kan er ook een positieve draai aan geven en denken: gezellig, die winter. Ik steek de open haard aan en kruip lekker met een boek op de bank. Dat is een positieve, oplossingsgerichte mindset. Met die methode leert een koppel waarvan de vrouw bijvoorbeeld een borstamputatie heeft ondergaan er ook anders mee omgaan. Wat dan kan helpen, is om milde en liefdevolle gedachten te hebben over je lichaam en samen op zoek te gaan naar (nieuwe) seksuele prikkels.”

Dan moet je wel breder kunnen denken dan alleen geslachtsgemeenschap.

“Als ik aan mijn cliënten vraag: ‘Wat is seks?’ dan is het antwoord steevast: geslachtsgemeenschap, neuken of hoe je het ook wilt noemen. ‘En wat is vreemdgaan?’ vraag ik dan. ‘Als mijn partner seks heeft met een ander.’ ‘Dus als je partner gaat douchen met een ander, een erotische massage geeft of met diegene gaat zoenen, is dat dus geen vreemdgaan?’ ‘Ja, dat is ook vreemdgaan!’ ‘Hoezo, dat was toch geen echte seks?’ ‘Ja, dat vind ik wel.’ ‘Waarom zijn de dingen die ik net opnoemde met een ander wel echte seks, maar niet als jullie dat samen doen?’ Mensen degraderen heel intieme, waardevolle dingen die je met elkaar kunt doen tot ‘geen echte seks’. Dat is zo zonde! Ik kende een stel waarvan de man terminaal ziek was. Zij vonden het fijn om samen naakt in bed te liggen en elkaar gewoon te strelen. Dat was hun vorm van seksualiteit. In elke fase van je leven, of je nou ziek of gezond bent, is het mogelijk om samen, of met behulp van een seksuoloog, op zoek te gaan naar een vorm van intimiteit en seksualiteit die voor beiden plezierig is.”

Waar hangt je zin in seks vanaf?

“Zin in seks wordt door vier factoren bepaald: jijzelf, de relatie, de context en seksuele prikkeling. Het maakt namelijk uit hoe het lichamelijk en psychisch met je gesteld is en ook kunnen zaken als leeftijd, cultuur en religie een rol spelen. Voor de relatie is belangrijk hoeveel kwaliteitstijd er tussen beide partners is, hoe de communicatie is, of er relatieproblemen zijn, er verbinding is en of je je begeerd en gewild voelt. De derde factor, de context, draait om je levensomstandigheden. Heb je kinderen en, zo ja, hoe oud? Hoe wonen jullie? Zijn er zorgen? Kortom: veel factoren die kunnen meespelen.

De laatste, maar zeker niet onbelangrijk, is adequate seksuele stimulatie. Word je wel op de juiste manier geprikkeld? Al die factoren zetten we op een denkbeeldige weegschaal en dan gaan we kijken naar welke kant deze doorslaat: naar de stimulerende of de remmende kant? Vervolgens is de vraag: welke remmende factoren kunnen we verminderen en zijn er stimulerende factoren die we kunnen vergroten?

Met het ouder worden neemt de kans op remmende factoren toe, vooral door ziekte, moeheid, slaapproblemen, stress, incontinentie, depressie en zorgen om je relatie of om de kinderen. De balans kan dan doorslaan naar de remmende kant. Met als gevolg dat er op seksueel gebied weinig meer gebeurt. Maar gelukkig zijn er bij het ouder worden ook meer stimulerende factoren, zoals meer tijd, meer privacy en meer communicatievaardigheden. Therapie bij een seksuoloog kan uitkomst bieden, waarbij de kans op succes het grootst is als beide partners komen.”

Meer over de deskundige

Astrid Kremers is de seksuoloog van het UMC Utrecht, Diakonessenhuis Utrecht, Gezondheidshuis Utrecht, Beatrixziekenhuis Gorinchem, kinderwenscentrum Nij Linge en van enkele huisartspraktijken in regio Utrecht. Ze is behandelaar, docent en schrijver van het boek Aandacht voor seks. Meer informatie: sexuoloog.nl

Dit artikel verscheen eerder in Margriet 2020-04. Je kunt deze editie nabestellen via magazine.nl.

Artikelen van Margriet ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief.

Beeld | iStock

Ook interessant