Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Gezondheid

Rugklachten? Zó pak je die het beste aan

rugklachten.jpg

Ai, rugklachten. Pijnlijk én ze beperken je in je bewegingsvrijheid. Het lastige is dat er niet maar één soort rugpijn is. De behandeling of aanpak kan dus nogal verschillen. Een ding is duidelijk: stilzitten om de rug te ontlasten is sowieso niet de oplossing.

Op de langere termijn doet niet bewegen altijd meer kwaad dan goed.

En opeens… rugpijn

Soms ‘schiet’ het er ineens in bij het omspitten van de moestuin, soms gaat het langzamer en worden de klachten steeds erger. De een heeft na een maandje geen last meer, de ander kruipt over de vloer van de pijn of slaapt niet meer en heeft snel hulp van een specialist nodig.

Om dus maar met de deur in huis te vallen: één soort rugpijn bestaat niet. Wel ervaart volgens schattingen zo’n 95 procent van alle mensen weleens rugklachten, jaarlijks geldt dit voor maar liefst 1,5 miljoen Nederlanders. In veruit de meeste gevallen gaat de pijn vanzelf over, bij heftige pijn is het goed om naar de huisarts te gaan.

De duur van rugklachten wordt ingedeeld in drie fasen: de acute fase is van nul tot zes weken, de subacute fase is van zes tot twaalf weken, langer durende klachten worden chronisch genoemd. Een andere vaak gebruikte indeling is specifiek of aspecifiek. Daarbij is het belangrijkste verschil of de oorzaak van de klachten duidelijk of juist minder duidelijk is aan te wijzen.

Duidelijke oorzaken zijn bijvoorbeeld een ontsteking, tumor of hernia. Minder duidelijke – aspecifieke – oorzaken worden vaak toegewezen aan lichamelijke en geestelijke overbelasting zoals stress en burn-out. Daarnaast bestaat er nog een tussencategorie van klachten, waarvan de oorzaak moeilijk te vinden is, maar er toch sprake is van een lichamelijke oorzaak. 

Veelvoorkomend

1,5 miljoen mensen per jaar met rugklachten is natuurlijk een gigantisch aantal, maar dat is gelukkig ook te relativeren. “Want pijn in de rug is dan wel een van de meestvoorkomende medische problemen in Nederland, maar dat wil niet zeggen dat het ook áltijd een medisch probleem zou moeten zijn”, zegt dr. Michiel Schepers, oprichter en medisch directeur van de tweedelijns behandelkliniek Rugpoli en al ruim dertig jaar werkzaam als expert op het gebied van de rug.

“Bij Rugpoli onderzoeken we of klachten die als aspecifiek worden benoemd niet toch lichamelijk blijken te zijn.” Daarbij deelt de Rugpoli de klachten in twee categorieën in: mechanisch of niet mechanisch te beïnvloeden klachten. Schepers: “Als klachten mechanisch beïnvloedbaar zijn, kunnen wij gericht behandelen met manipulaties, oefeningen en eventueel pijninjecties of medicijnen. De mate van pijn is leidend bij de eerste keuze van behandeling.”

“Zijn klachten niet mechanisch beïnvloedbaar, dan zijn ze aspecifiek. Dan is het belangrijk om goed te bewegen en je leefstijl aan te passen, een fysiotherapeut kan hierbij eventueel helpen. Belangrijk is dat daarbij is uitgezocht dat er geen lichamelijke problemen zijn.”

Zelf doen

Googel je op ‘rugpijn’, dan zullen talloze termen, medische behandelingen en mogelijke diagnoses je om de oren vliegen. Niet zo vreemd, zegt Schepers, want: “Er zijn heel veel verschillende manieren om pijn die in dat grote gebied kan ontstaan te bekijken. Maar de vraag blijft: wanneer wordt deze pijn een medisch probleem? En wat doen we er dan mee?”

“Iemand die pijn in de rug heeft na een dag in de tuin werken hoort niet bij een dokter thuis. Maar iemand die niet meer kan lopen van de pijn wel.” Schepers zegt dat niet zomaar, want de missie van zijn Rugpoli is om de zorg rond rugklachten te ‘de-medicaliseren’. Anders gezegd: om ervoor te zorgen dat mensen met rugpijn zo goed mogelijk worden gediagnosticeerd, zodat er duidelijkheid is over waar de pijn vandaan komt én zodat mensen zichzelf zo veel mogelijk kunnen helpen.

Zo min mogelijk zorg dus, met zo veel mogelijk effect. Schepers: “De ene patiënt met tussenwervelklachten is bijvoorbeeld geholpen met wat manipulatie bij de fysiotherapeut, de ander heeft een rugrol nodig als steun bij het zitten, een derde kan thuis oefeningen doen en een vierde krijgt medicijnen of pijninjecties om het geïrriteerde weefsel rustiger te krijgen en langdurige pijn te verminderen. Daarmee wordt niet alleen de patiënt effectiever behandeld, ook de zorg wordt zo minder belast en ook minder duur.” 

Preventie

Hoewel Schepers’ ideaal van medisch maatwerk bij ons nog geen gemeengoed is, is er al wel een verandering te zien in hoe artsen met pijn omgaan. De mate waarin we pijn ervaren wordt bijvoorbeeld sterk beïnvloed door zogenaamde psychosociale factoren. Dat is bij rugpijn niet anders; als je op een feestje lekker zit, heb je vaak veel minder last van pijn dan wanneer je je niet lekker voelt en alleen op de bank zit.

Daarbij is ook al langer duidelijk dat beweging bij rugpijn heel belangrijk is. Anders gezegd: de tijd dat rugklachten een kwestie waren van massage, rust en pijnstilling is al een tijdje voorbij. En soms is de rugpijn reëel, maar wordt er geen fysieke oorzaak voor gevonden.

Deze voorbijgaande klachten, die vaak vanuit de lage rug maar ook uit de nek komen, zijn de meestvoorkomende vormen van rugpijn. Ook daarbij gaat het tegenwoordig steeds vaker om het eventueel aanpassen van de levensstijl. Bijvoorbeeld door in overleg te wijzen op meer beweging en minder lichaamsgewicht en stress. Schepers: “Die eerlijkheid van artsen wordt nu beter geaccepteerd door patiënten dan vroeger. Dat moet ook, want daarmee is veel winst te behalen.” 

Momentopname

Bewegen bij rugpijn is dus goed, behalve bij heel veel pijn. Verder mag alles: hardlopen, fietsen, wandelen, fitnessen, als het lichaam maar geregeld wordt ‘aangezet’. Schepers: “Zo’n 80 procent van de rugklachten gaat binnen een aantal weken vanzelf over. Overleg bij twijfel wel even met de huisarts of fysiotherapeut.”

“Ik heb patiënten ontmoet die na een rugklacht al jaren niet meer sportten omdat een arts ze ooit had verteld dat ze daar voorzichtig mee moesten zijn. Misschien was dat in de beginfase van die pijn inderdaad goed, maar op de langere termijn richt niet bewegen altijd meer kwaad dan goed aan.”

Neem daarnaast ook mogelijke (chronische) stress serieus, waarvan is aangetoond dat (opgekropte) spanning, piekeren of juist monotonie of onderprikkeling uiteindelijk voor pijn in de rug kunnen zorgen. Schepers: “Die mensen zijn meestal meer geholpen met de sportschool of met een nieuwe motivatie, waardoor ze zo snel mogelijk weer een betere kwaliteit van leven ervaren, dan met medicatie.”

Anders gezegd: soms wil pijn in de rug ons iets vertellen over problemen waar we liever niet naar kijken. En al kan dat soms lastig zijn, juist in deze tijden, luisteren naar die waarschuwingssignalen kan uiteindelijk een hoop ellende voorkomen. 

Nieuwe aanpak

Hoewel rugklachten meestal binnen drie maanden verdwenen zijn, blijven er bij ongeveer een kwart van de gevallen klachten bestaan of zijn de klachten zo hevig dat er verdere diagnostiek en behandeling nodig is. Sommige komen uiteindelijk in de praktijk van Michiel Schepers terecht. Daar werken hij en zijn team vanuit het principe van de ‘musculoskeletale geneeskunde’ (MSK); een interdisciplinair vakgebied dat zich richt op de diagnostiek en behandeling van klachten van het houdings, -steun en bewegingsapparaat.

Die MSK-gerichte aanpak van rugklachten is een relatief nieuwe behandelwijze in Nederland, waarbij de patiënt en zijn/haar rugklachten centraal staan. Schepers: “We proberen zo min mogelijk te doen met een zo’n maximaal mogelijk effect. Dat kan, want wij hebben hier artsen uit verschillende disciplines zoals de neurologie, reumatologie en anesthesiologie rondlopen en die kunnen eventueel een MRI-scan maken of ontstekingsremmende injecties zetten. Vaak kunnen operaties worden voorkomen, maar als die toch nodig zijn wordt snel en gericht doorverwezen.”

Minder specialist, meer zelfredzaamheid dus. En dat is een mooie, nieuwe ontwikkeling waarin maatwerk en voorlichting steeds meer in beeld komen voor wie kampt met rugklachten. Want het uiteindelijke doel is dat die 1,5 miljoen Nederlanders sneller en beter worden geholpen. En het liefst natuurlijk rugpijnvrij raken.

Wat is een goede houding?

Zittend: tijdens het zitten moet het bekken iets naar voren kantelen. Gebruik eventueel een kniestoel, een zadelkruk of een bolling in de rug of nek waardoor de rug wat hol gaat staan. Daardoor vermindert de druk zowel onder in de rug als onder in de nek. Sta na een halfuur op: wandel, geef de plantjes water en ga dan weer verder. Handig: de apps Stand up en 1 minute desk work-out helpen je daaraan herinneren.

Staand: houd de borst vooruit en de schouderbladen licht naar achter getrokken. Probeer het bekken recht te houden (dus niet hol of bol) en lichte spanning op de buikspieren te houden. Voor de thuiswerkers: werk ook eens een tijdje staand, bijvoorbeeld via een ‘stabureau’ of door de laptop op een verhoging te zetten. De app Daily Yoga biedt twee gratis sessies die je gemakkelijk achter je bureau kunt doen: Office yoga to keep fit, en Office yoga to de-stress.

Meer rug

Bij acute rugklachten is de stap naar de huisarts of fysiotherapeut snel gemaakt, maar doe dat ook bij aanhoudende (vage) pijnklachten zoals zenuwpijn, uitval, een doof gevoel of krakende geluiden. Rugklachten manifesteren zich niet altijd letterlijk in de rug, ook klachten in de nek, schouders, bekken, borstkas en benen kunnen erop wijzen.

Er zijn diverse rugcentra in Nederland die specifieke (gedrags)behandelingen aanbieden. Kijk daarvoor op zorgkaartnederland.nl. Bij chronische pijn kan de pijnpoli van het ziekenhuis soelaas bieden, maar dat geldt niet voor elke klacht. Overleg dus altijd eerst met de eigen (huis)arts.

Drie oefeningen voor de rug  

De eerste reactie van veel mensen is om bij rugklachten rust te nemen. Dat veroorzaakt echter inactiviteit van de rugspieren en vertraagt het herstel. Het is dus belangrijk om in beweging te blijven zonder de rug te veel te belasten. Deze oefeningen kunnen pijn bij klachten verminderen maar zijn ook geschikt om ze te voorkomen: 

Knie optrekken naar de borst
Ga met gestrekte benen op de rug op de grond liggen. Trek in een rustige beweging zo ver mogelijk één knie op richting de borst en houd dit een aantal tellen vast. Strek de knie in een rustige beweging weer en doe hetzelfde met het andere been. Herhaal tien keer.

Beweeg de knieën heen en weer
Ga op de rug liggen en trek de knieën op. Zorg dat de voeten plat naast elkaar op de grond staan. Houd de knieën bij elkaar en beweeg ze zo ver mogelijk naar links en naar rechts. Zorg dat de rug en schouders daarbij plat op de grond blijven liggen. Je roteert dus alleen het bekken en de onderrug. Herhaal tien keer.

Holle en bolle rug
Ga op handen en knieën op de grond zitten en houd de rug recht. Maak nu de rug bol door het hoofd naar beneden te laten hangen. Maar daarna de rug hol door het hoofd in de lucht te houden met het gezicht naar het plafond. Doe dit rustig en herhaal tien keer. Deze oefening staat in yogatermen ook bekend als ‘de kat’. 

Tekst | Liesbeth Smit
Beeld | Getty Images

Dit artikel verscheen in Margriet 2021-21/22. Je kunt deze editie nabestellen via lossebladen.nl.

Ook interessant