Gezondheid

Roken in films en series, dat is toch niet normaal?

kwf.png

Hoewel de schadelijke gevolgen van roken al jaren bekend zijn, wordt er op het witte doek nog steeds volop gerookt. En dat is eigenlijk best gek, want zien roken doet roken. Dat geldt ook voor kinderen die naar films en series kijken.

Roken op televisie is van alle tijden. Niet alleen bekende Nederlanders paften er tot ver in de jaren tachtig lustig op los, ook de kindertelevisie was vergeven van de tabakswaren. Zo hing er altijd een sigaret in de mondhoek van Malle Pietje en was Popeye niet alleen dol op spinazie maar ook op pijptabak. 

Zichtbaarheid sigaret op het witte doek

Hoewel er in 2002 een verbod kwam op tabaksreclame is de zichtbaarheid van de sigaret op televisie niet afgenomen. Sterker nog: de afgelopen jaren is roken in films en series zelfs weer gebruikelijker. Niet alleen in populaire Amerikaanse films als The Aviator, Ocean’s Twelve en Slumdog Millionair, maar ook in de Nederlandse filmindustrie. Zo zaten er meerdere rookscènes in de kinderfilm Kameleon 2 en jeugdfilm Het Schnitzelparadijs. Maar ook in Soof komen de sigaret en sigarettenmerken veelvuldig in beeld.

Populaire films

Het onderzoek ‘Smoking in movies: Impact on European youth and policy options’ van de Europese Unie bevestigt dat Nederlandse jongeren worden blootgesteld aan roken in films. Zo werden in zes Europese landen, waaronder Nederland, de rookscènes geteld in de 250 meest populaire films die uitgebracht zijn tussen 2004 en 2009. Uitkomst was dat in maar liefst 71 procent van die films werd gerookt. Daarvan had slechts 2 procent een leeftijdscategorie voor 18+. Dat betekent dus dat de rest van de films gewoon toegankelijk zijn  voor jongeren onder de 18 jaar.

Functie van roken in films

Hoe komt het toch dat er nog steeds zoveel gerookt wordt in films en series? Dan Hassler-Forest, gespecialiseerd in filmwetenschappen en docent populaire cultuur aan de Universiteit van Amsterdam, deed hier onderzoek naar. Aan Tabak Nee laat hij weten dat roken een makkelijke manier is om veel over een personage te vertellen. Je laat er onder andere een bepaalde houding ten opzichte van het leven zien.

Rokende anti-helden

Maar rokende personages zijn volgens Hassler-Forest ook vaak anti-helden. En die zijn vaak het populairst omdat ze rebels zijn en het niet nauw nemen met de regels. Roken is dan een simpele manier om deze houding uit te drukken. Ook wordt roken vaak ingezet om een scène minder saai te maken.

Invloedrijk medium

Voor de belevingswereld van jongeren zijn films een invloedrijk medium. Acteurs zijn de perfecte rolmodellen. En als zij roken, geven zij jongeren het signaal dat roken een maatschappelijk geaccepteerd fenomeen is. Het gevolg hiervan is dat jongeren sneller verleid worden om ook te gaan roken, want zien roken doet roken.

Maatregelen tegen roken

Hoewel kinderen niet worden beschermd tegen roken op het scherm, zijn er de afgelopen jaren wel andere maatregelen genomen om het roken te ontmoedigen. Dat is al een stap in de goede richting.

2002 Er komt een volledig verbod op tabaksreclame.

2003 Op 1 januari 2003 wordt het reclameverbod uitgebreid met kranten en tijdschriften. Alleen in tabakszaken mag nog tabaksreclame gemaakt worden, zowel in de winkels als aan de gevels.

2004 Sinds 1 januari 2004 mag er niet meer gerookt worden op de werkplek, behalve in speciaal daarvoor bestemde rookruimtes. Ook het openbaar vervoer wordt rookvrij.

Vanaf oktober 2004 is het voor Europese lidstaten verplicht om 30 tot 35 procent van de voorkant en 40 tot 50 procent van de achterkant te bedekken met waarschuwingsteksten of foto’s die de lichamelijke gevolgen van roken laten zien.

2008 De hele horeca moet per 1 juli 2008 rookvrij zijn. Horecapersoneel krijgt dan dezelfde bescherming als andere werknemers. Horecagelegenheden mogen wel afgesloten rookruimtes maken, maar hier mag het personeel niet bedienen. Toch wordt er weer een uitzondering gemaakt, namelijk voor horecagelegenheden van 70M2 of kleiner met een personeelslid.

2014 De uitzonderingsregel voor kleine eenmanshorecazaken wordt afgeschaft.

2016 Vanaf 20 mei komen er op de meeste nieuwe verpakkingen afschrikwekkende foto’s met een waarschuwing. Deze foto’s laten de gezondheidsrisico’s van (mee)roken zien.

Rookvrije generatie

Met de campagne ‘Eigenlijk best gek, hè’ wil KWF Kankerbestrijding voorkomen dat kinderen beginnen met roken. Als we niet willen dat kinderen gaan roken, moeten we niet doen alsof sigaretten normaal zijn. Sigaretten zijn nog zeer geaccepteerd in de maatschappij en overal aanwezig en zichtbaar. Dit zijn allerlei verleidingen waardoor kinderen eerder geneigd zijn te beginnen met roken. Dit geldt ook voor roken in films en series. Als alle verleidingen worden weggenomen en een rookvrije kindomgeving wordt gecreëerd, is dat al een goede stap in de richting van een rookvrije generatie.

Ook interessant