depressie ouderen Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

PREMIUM

Psycholoog legt uit: zo herken je een depressie bij ouderen

Een op de vijf 75-plussers kampt met depressieve klachten die vaak te laat worden ontdekt. Soms komen ze daardoor onnodig in het ziekenhuis terecht. Hoe herken je een depressie bij ouderen? En wat kun je doen om iemand te helpen? We vragen het aan een deskundige.

Doorligplekken, ondervoeding, pijn op de borst: ouderen belanden met allerlei klachten op de spoedeisende hulp, omdat psychische problemen niet op tijd opgemerkt worden. Een op de vijf ouderen, en zelfs een kwart van de vrouwelijke 75-plussers, heeft depressieve klachten. Dat blijkt uit onderzoek van Amsterdam UMC.

Depressie bij ouderen te laat ontdekt

Dat een depressie vaak te laat ontdekt wordt, heeft verschillende redenen, vertelt ouderenpsycholoog Sarah Blom. “Het gaat om een generatie die hun vuile was niet graag buiten hangt. Als je vraagt of iemand zich somber of depressief voelt, is het antwoord vaak nee.” Daarnaast uit een depressie zich bij ouderen vaak in lichamelijke klachten, zoals vermoeidheid, maag- en darmklachten en hoofdpijn. “Een arts heeft dan niet altijd in de gaten dat het om een depressie gaat. Er wordt geen duidelijke oorzaak voor de klachten gevonden.” Ook zien veel mensen somberheid als iets dat hoort bij het ouder worden, ook wel ageism genoemd. “Je sociale contacten nemen af en je krijgt lichamelijke klachten, dus je zit minder goed in je vel. Maar dat is een grote misvatting. Ouderen hóeven zich niet depressief te voelen.” Een behandeling is namelijk heel effectief, maar dat weet niet iedereen. “Een behandeling wordt vaak te kort ingezet, waardoor ouderen lang blijven rondlopen met klachten en uiteindelijk in het ziekenhuis belanden.”

Zo herken je een depressie bij ouderen

Zoals gezegd, is een depressie bij ouderen soms moeilijk te herkennen, omdat het zich vaak uit in lichamelijke klachten. Toch zijn er bepaalde signalen waar je op kunt letten. “Kenmerken van een depressie zijn: minder interesse tonen in de omgeving, een afname in zelfzorg en meer terugtrekken.” Toch hoeft iemand niet altijd somber te zijn. “Soms worden ouderen juist geagiteerd, en dan denk je helemaal niet aan een depressie. Dat is een valkuil. Als je alleen maar denkt aan apathische en teruggetrokken depressievelingen, kun je een groep ouderen over het hoofd zien.”

Tijdens een depressie kan je eetlust afnemen, maar dat hoeft niet. “Soms is de eetlust hetzelfde, maar genieten ze minder van de smaak. Een ander kenmerk is vermoeidheid. Vraag ouderen niet of ze genoeg slapen, maar hoe ze de slaap beleefd hebben. Het voelt weleens alsof ze de hele nacht niet geslapen te hebben, terwijl dat in feite niet zo is.”

Wat zijn de oorzaken van een depressie?

Het ontstaan van depressieve klachten bij ouderen kan allerlei oorzaken hebben. “Er spelen een aantal kwetsbare factoren. Ouderen gaan lichamelijk achteruit en tellen voor hun gevoel minder mee. Soms kunnen ze niet meekomen in de snelle maatschappij. Ze voelen zich daardoor vaak slecht en waardeloos over zichzelf,” legt Sarah uit. “Andere risicofactoren zijn rouw na het verliezen van een dierbare, een slaapstoornis, een chronisch conflict, trauma’s in de voorgeschiedenis of een slechte woonomgeving. Mensen die eerder in hun leven depressief zijn geweest, lopen meer risico op een depressie. Net als vrouwen.”

Verschil tussen klachten van depressie en dementie

Hoewel je bij somberheid of stemmingswisselingen al snel denkt aan een depressie, kan het ook een symptoom van dementie zijn. Hoe weet je nu of het om een depressief of dementie gaat? “Dementie heeft vaak een langere aanloop, terwijl een depressie heel plotseling kan optreden. Bij dementie zie je ook klachten op andere vlakken, zoals handelingen niet goed kunnen uitvoeren, voorwerpen, gezichten of kleuren niet meer herkennen of taalproblemen. Dat zie je bij depressie doorgaans niet.”

Wat het verschil ingewikkeld maakt, is dat het lijkt alsof een depressief persoon – net als iemand met dementie – informatie minder goed onthoudt. Dat komt in dat geval echter doordat het concentratievermogen achteruitgaat. “Ze kunnen de informatie dus wel onthouden, maar ze slaan het niet op.” Een ander verschil is dat depressieve klachten in de ochtend vaak het ergst zijn en ’s middags opklaren. Bij dementie is het regelmatig andersom: dan komt de onrust juist in de avond.

Wat kun je doen als iemand depressief is?

Stel, je partner, zus, vriendin of een van je ouders kampt met depressieve klachten. Wat kun je doen om diegene te helpen? “Het is heel belangrijk om in verbinding te blijven, want mensen trekken zich vaak terug. Breng het probleem vervolgens in kaart met een specialist, zoals een psycholoog. Pak het rustig en voorzichtig aan, want veel ouderen zijn niet gewend om over hun gevoelens te praten en willen niet het label ‘depressie’. Zorg dat ze zich bij jou veilig voelen.” Laat ook weten dat veel mensen in hun situatie last hebben van depressieve gevoelens. Dat ze niet de enige zijn.

Tot slot adviseert Sarah om vooral plezierige activiteiten te blijven ondernemen. “Kijk naar wat iemand nodig heeft. Waar genoot hij of zij vroeger van?” Tot slot benadrukt ze nogmaals: “Psychotherapie is bij ouderen net zo effectief, en dan vooral cognitieve gedragstherapie.”

Over Sarah

Sarah Blom is ouderenpsycholoog en theatermaker. Met haar theaterproductie Dag Mama helpt ze mensen in de omgang met dementie. Meer informatie vind je hier.

Bron | AD

Maike AbmaGetty Images

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden