Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Gezondheid

Van soorten tot correct gebruik: dit wil je weten over pijnstillers

pijnstillers-margriet.jpg

Aspirine, ibuprofen, paracetamol… In bijna elk badkamerkastje zijn pijnstillers te vinden en regelmatig grijpen we ernaar. Maar wat zijn de verschillen tussen al die pillen?

En zijn ze wel zo goed voor ons?

Pijn is een alarmbel

Een pilletje tegen de hoofdpijn is makkelijk gepakt. Maar wat ís hoofdpijn eigenlijk? Pijn is een alarmbel. Je kunt het zien als een beschermingsmechanisme, een signaal van het lichaam om aan te geven dat er iets mis is. Met andere woorden: het is vaak een symptoom van iets anders.

Hoofdpijnsoorten

Er zíjn zeker hoofdpijnsoorten die zonder pijnstillers vaak niet te verduren zijn. Chronische zware hoofdpijn en migraine bijvoorbeeld. Hoe die hoofdpijnsoorten worden veroorzaakt is nog niet helemaal duidelijk. Voor de meeste lichte vormen van hoofdpijn geldt dat er een aanwijsbare oorzaak voor is: een verkeerde houding, stress, slaapgebrek, te weinig vochtinname of te veel alcohol bijvoorbeeld. Je kúnt er een pijnstiller voor nemen, maar met het wegnemen van de pijn, neem je niet de oorzaak weg. Het kan dus geen kwaad om je, voordat je naar de strip met pillen grijpt, af te vragen waar de pijn door zou kunnen zijn veroorzaakt. Nog iets om over na te denken: chronisch gebruik van pijnstillers kan ook hoofdpijn veróórzaken of in stand houden.

Zoek de verschillen

Aspirine, paracetamol, ibuprofen… Allemaal één pot nat. Toch? “Absoluut niet,” zegt Dick Bijl, oud-huisarts, epidemioloog en voorzitter van de International Society of Drug Bulletins. “Veel mensen zeggen ‘aspirientje’ tegen alle pijnmedicatie. Maar er zijn veel verschillen tussen de diverse pijnmedicijnen. Zowel qua werkzame stoffen als qua bijwerkingen.”

Aspirine

Aspirine is de merknaam van een product waarin de werkzame stof acetylsalicylzuur zit. Die stof is, door de eeuwen heen, ontstaan door de -in wilgenblad en bast- aanwezige werkzame stof salicine te bewerken. Aspirine is behalve pijnverlagend en koortsremmend ook ontstekingsremmend. Geef alleen géén aspirine aan je (klein)kind. Het middel kan namelijk een verhoogd risico geven op het syndroom van Rye, een aandoening die gepaard gaat met ontstekingen in onder meer hersenen en lever. De aandoening is soms zelfs dodelijk.

Ibuprofen

Ibuprofen is een pijnstiller die behoort tot de zogeheten NSAID’s (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs). De pillen zijn vaak rood of roze. Andere NSAID’s zijn onder meer: diclofenac en naproxen. Net als aspirine stilt ibuprofen pijn, remt het ontstekingen en verlaagt het de koorts. Het heeft wél een wat sterker effect dan aspirine. Vandaar dat het vaak wordt gebruikt bij ernstige vormen van pijn en ontstekingen van gewrichten, zoals: jicht, reumatoïde artritis of de ziekte van Bechterew. Wat veel mensen niet weten is dat NSAID’s veel bijwerkingen hebben, zoals: ernstige maagklachten, maagzweren, maagbloedingen en hartinfarcten. Niet voor niets schrijft de huisarts ze bij ernstige pijnklachten vaak voor met een extra maagbeschermer erbij. Geef ze dan ook nooit aan kinderen.

Als het aan Dick Bijl ligt, worden NSAID’s, zoals ibuprofen, in de toekomst nog enkel op recept verkrijgbaar. Vanwege de bijwerkingen, maar ook omdat dit soort ontstekingsremmers niet aantoonbaar beter werken bij milde pijnklachten dan paracetamol. Gebruik ibuprofen sowieso nooit langer dan vijf dagen, tenzij anders voorgeschreven door een arts.

Paracetamol

Paracetamol is koortsverlagend en pijnstillend. Het verschil met aspirine en NSAID’s, zoals ibuprofen is dat het middel níet ontstekingsremmend is. Zoek je een middel tegen ‘gewone’ pijn, dus als je hoofdpijn niet chronisch is? Neem dan paracetamol. Dat is het veiligste middel bij lichte pijnklachten. Het werkt net zo goed als andere pijnmedicijnen, maar geeft vrijwel geen bijwerkingen. Houd je wél altijd aan de doseringsvoorschriften, zoals vermeld in de bijsluiter.

Lees ook:
Eén of twee paracetamol? Zo gebruik je pijnstillers het beste

Koffie als medicijn

Als paracetamol niet of onvoldoende helpt bij vervelende hoofdpijn, heeft een deel van de mensen, volgens Dick Bijl, baat bij een kop koffie. Anderzijds ontstaat hoofdpijn bij sommige mensen juist ook als ze hun dagelijkse koppen koffie niet op de gezette tijden drinken. Bijvoorbeeld doordat ze uitslapen. De hoofdpijn is dan een soort onthoudingsverschijnsel.

Medicatie-afhankelijke hoofdpijn

Hoofdpijn krijgen van pijnstillers? Dat lijkt de wereld op z’n kop. Maar volgens cijfers van de site allesoverhoofdpijn.nl gaat het bij een kwart van de mensen met chronisch dagelijkse hoofdpijn om medicatie-overgebruik. Je denkt dat je met pijnstillers de hoofdpijn bestrijdt, maar veroorzaakt die juist. Het is niet precies bekend hoe deze hoofdpijn ontstaat. De klachten komen bovenop de klachten waarvoor de pijnstillers in eerste instantie werden geslikt. Opgepast dus, want dat paradoxale effect kan de verslavingskans vergroten: er is een steeds hogere dosis nodig en zo kan afhankelijkheid ontstaan. Een vicieuze cirkel die vaak lastig te herkennen en te doorbreken is.

Kurkuma

Het kan geen kwaad om er eens een Indiaas kookboek op na te slaan. In 2015 vergeleek de Amerikaanse pijnonderzoeker Shaheen Lakhan de gegevens uit de tot dan toe beschikbare studies naar de pijnstillende werking van kurkuma. Hij ontdekte dat de pijnstillende werking van kurkuma vergelijkbaar is met die van extracten uit verwante planten, zoals gember. Het middel is goed tegen: spierpijn, hoofdpijn, gewrichtspijn door slijtage of pijn na operaties. Hoe hoger de dosis, hoe pijnstillender de werking. Kurkuma bestaat uit gemalen en gedroogde wortels van de Indiase plant Curcuma longa. Daarin zitten verschillende soorten curcumines, stoffen met een ontstekingsremmende werking.

In verschillende dierstudies en humaan onderzoek doen curcumines ongeveer hetzelfde als een pijnstiller zoals ibuprofen: ze remmen de ontstekingsreacties die bij vrijwel alle pijnsensaties een grote rol spelen. Wees dus maar lekker royaal met de kurkuma. Er bestaan studies waarin onderzoekers zo’n twee tot drie gram kurkuma, zonder problemen en met succes, gebruikten tegen niet al te serieuze pijnklachten, zoals lichte hoofdpijn.

Lees ook:
Deze natuurlijke pijnstillers zijn een alternatief voor medicijnen

Drink je wel genoeg?

Zeurende hoofdpijn na het sporten of na een lang verblijf in de warmte? Dan heb je waarschijnlijk te weinig gedronken. Onze hersenen bestaan voor drie kwart uit water. Vandaar dat je al hoofdpijn kunt krijgen bij de geringste uitdroging. Drink minstens anderhalve liter per dag en nog meer als je veel hebt gezweet. Drink liever geen alcohol na het sporten, omdat dat je lichaam nog eens extra uitdroogt.

Geen aspirine bij griep

Ook bij griep grijpen veel mensen naar koortsverlagende en pijnstillende middelen, zoals paracetamol en aspirine. Geen goed idee, blijkt onder andere uit onderzoek van de Canadese McMaster University uit 2014. Die middelen zorgen er namelijk voor dat de infectie langer aanhoudt. Dat komt zo: koorts is een normale lichaamsreactie. Volgens de onderzoekers is die reactie noodzakelijk om het virus de deur uit te werken. De temperatuurverhoging is met andere woorden een symptoom van de onderliggende infectie. Je kunt het symptoom wel bestrijden door de temperatuur naar beneden te brengen, maar daarmee verander je niks aan de oorzaak. Sterker nog: die wordt niet effectief bestreden en blijft dus langer in je lichaam aanwezig.

Lees ook:
Ibuprofen of toch paracetamol: wanneer gebruik je welke pijnstiller?

Als je erg veel last hebt van hoofdpijn bij griep of griepachtige klachten, kun je volgens Dick Bijl best een paracetamolletje nemen om de pijn te verlichten of om de algehele lamlendigheid wat te verzachten. “Het is een kwestie van afwegen wat voor jou op dat moment het belangrijkst is. Bij supermarkt en drogist zijn talloze combinatiepreparaten te koop tegen pijn en ‘griep’. Kijk altijd eerst goed welke stoffen erin zijn verwerkt voordat je zo’n middel aanschaft. Het is vrijwel nooit nodig om bij eenvoudige, niet ernstige, maar wel vervelende, klachten, combinaties te gebruiken. Het verhoogt slechts het risico op meer bijwerkingen.”

Artikelen van Margriet.nl ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in via margriet.nl/nieuwsbrief.  


Dit artikel verscheen eerder in Margriet 2020-51. Je kunt deze editie nabestellen via magazine.nl.

Tekst | Dorien Dijkhuis
Beeld | Getty Images

Ook interessant