Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Gezondheid

Dit is alles wat je wilt weten over een persoonlijkheidsstoornis

persoonlijkheidsstoornis.jpg

Duizenden mensen in Nederland hebben een persoonlijkheidsstoornis. Waar anderen zich gemakkelijk aanpassen in bepaalde situaties, hebben zij daar veel moeite mee. Dat kan leiden tot veel problemen in het dagelijks leven.

We vertellen je meer over de verschillende soorten persoonlijkheidsstoornissen, en hoe deze ontstaan.

Persoonlijkheidsstoornis

Ieder mens heeft een eigen persoonlijkheid: wie je bent, hoe je je voelt en hoe je je gedraagt zijn daar allemaal onderdeel van. Je kunt zonder daar veel moeite voor te doen je persoonlijkheid aanpassen per situatie. Zo zorg je dat jouw gedrag precies past binnen de verwachtingen op dat moment. Bij mensen met een persoonlijkheidsstoornis gaan die aanpassingen niet zo makkelijk of zelfs helemaal niet. Daardoor lopen zij vaak tegen problemen aan. Ze kunnen zich niet goed aanpassen aan een situatie en laten daarom soms ongepaste persoonlijke eigenschappen of emoties zien.

Vaak gaat het niet om ongewone emoties, maar om extreme vormen daarvan. Denk bijvoorbeeld aan iemand die extreem jaloers is, of extreem verlegen, of zo perfectionistisch dat het zijn of haar leven helemaal op z’n kop zet. Deze persoonlijke eigenschappen zorgen bij een persoonlijkheidsstoornis voor problemen in het dagelijks leven, maar ook in relatie met partner, familie en vrienden, en op het werk.

Drie categorieën

Algemeen gezien zijn kenmerken van een persoonlijkheidsstoornis dan ook dat er constant wrijvingen en conflicten zijn binnen relaties met anderen, of dat er juist sprake is van afhankelijkheid. De meeste mensen met een persoonlijkheidsstoornis hebben moeite met het reguleren van hun emoties, en hebben problemen met hun zelfbeeld. Er zijn tien verschillende persoonlijkheidsstoornissen, die volgens de standaard richtlijnen voor de GGZ in te delen zijn in drie categorieën. Daarnaast is er ook nog een aparte stoornis, de persoonlijkheidsstoornis Niet Anders Omschreven (NAO). Daarvan spreken specialisten als er duidelijke symptomen zijn die bij een persoonlijkheidsstoornis passen, zonder dat deze voldoen aan de criteria voor één van de onderstaande stoornissen.

‘Vreemd’ en excentriek gedrag

Mensen met een stoornis in deze eerste categorie worden vaak getypeerd als ‘vreemd’ of ‘excentriek’. Zij hebben een verstoorde mentale gezondheid en soms ernstige gedragsproblemen. Denk dan bijvoorbeeld aan waangedachten, hallucinaties, onhanteerbaar gedrag of onsamenhangende gedachtegangen. Mensen met een stoornis in dit cluster zoeken vaak weinig contact en leven vaak geïsoleerd, waardoor zij minder vaak de psychische hulp krijgen die ze nodig hebben. In deze categorie vallen de paranoïde, schizoïde en schizotypische persoonlijkheidsstoornissen.

Emotioneel en grillig gedrag

Mensen met een persoonlijkheidsstoornis in deze categorie trekken juist wel de aandacht naar zichzelf, maar niet altijd op een positieve manier. Soms worden ze beschreven als ‘flamboyant’ of ‘theatraal’, maar ook ‘over-emotioneel’ of ‘antisociaal’. Er zijn dus verschillen te vinden tussen de stoornissen in dit cluster. Ze passen bij elkaar omdat algemeen gezien, de patiënten het moeilijk vinden om hun impulsen te beheersen. Ook hebben ze vaak een instabiele identiteit en slecht zelfbeeld. Dit zorgt voor moeilijkheden in het dagelijks leven. Hieronder vallen de antisociale, borderline, theatrale en narcistische persoonlijkheidsstoornissen.

Angstig of gespannen gedrag

Deze laatste categorie wordt ook wel het angstige cluster genoemd. Mensen met een persoonlijkheidsstoornis in deze groep zijn vaak angstig of extreem gespannen, waardoor zij kwetsbaar zijn in de samenleving. Hoewel ook deze stoornissen over het algemeen milder zijn en mensen zich vaak beter kunnen aanpassen aan het dagelijks leven, kan dit toch voor problemen zorgen in sociale relaties. In deze categorie vallen de vermijdende, afhankelijke en drangmatige persoonlijkheidsstoornis.

Lees ook: Dít zijn de kenmerken van borderline (en hoe je daarmee om kan gaan)

Ontstaan

Een persoonlijkheidsstoornis ontstaat vaak door een combinatie van verschillende oorzaken. Een groot gedeelte van het ontstaan van zo’n stoornis is erfelijke aanleg. Als iemand in de directe familie een persoonlijkheidsstoornis heeft, heb je zelf ook meer kans om er één te krijgen. Maar ook iemand die van zichzelf heel verlegen is, of juist heel impulsief is kwetsbaarder voor de ontwikkeling van zo’n stoornis. Daarnaast spelen ook factoren in de omgeving een grote rol in het ontstaan. Denk dan bijvoorbeeld aan negatieve ervaringen of problemen in de jeugd, zoals mishandeling, misbruik, pestgedrag, verwaarlozing maar ook overbescherming. Andere factoren die mee kunnen spelen zijn de cultuur waar iemand in opgroeit, psychische problemen bij ouders of armoede.

In Nederland

Net als bij veel andere psychische aandoeningen, is het lastig om precies te zeggen hoe vaak persoonlijkheidsstoornissen voorkomen. Niet iedereen met een stoornis heeft een diagnose of is onder behandeling. Veel mensen met een persoonlijkheidsstoornis, krijgen eerder een andere diagnose. Vaak worden mensen behandeld voor een depressie, angststoornis of complexe posttraumatische stressstoornis, terwijl zij een persoonlijkheidsstoornis blijken te hebben. Het RIVM denkt dat tussen de 4,4 en 13,5 procent van de volwassenen in Nederland een persoonlijkheidsstoornis heeft, gebaseerd op diverse internationale onderzoeken. De meeste voorkomende persoonlijkheidsstoornissen die behandeld worden zijn de bordeline- en vermijdende-persoonlijkheidsstoornis.

Behandeling

Er is niet één specifieke behandeling voor een persoonlijkheidsstoornis. Er zijn tien verschillende stoornissen, die elk om een andere aanpak vragen. Toch zijn er wel punten die voor alle behandelingen gelden, Zo is het doel altijd dat de patiënt leert om op andere manieren te denken, voelen en doen. Daardoor kunnen zij meer zelfvertrouwen krijgen, zullen ze zich beter voelen en zo dus beter met hun dagelijkse problemen omgaan.

Artikelen van Margriet.nl ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief.

Bron | PsyQ, Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, GGZ Standaarden, Hulpgids, RIVM
Beeld | iStock

Ook interessant