Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Gezondheid

Psycholoog vertelt: zó kom je paniekaanvallen tijdens de overgang door

psycholoog-vertelt-zo-kom-je-die-paniekaanvallen-tijdens-de-overgang-door.jpg

Paniek is een emotie die we allemaal weleens meegemaakt hebben, in verschillende gradaties van heftigheid. Dit is logisch, want het is onderdeel van één van onze basisemoties: angst. In principe is er niets mis met paniek, omdat het er soms voor kan zorgen dat we veilig blijven. Maar het vervelende is: hoe ouder we worden, hoe groter de kans dat je paniekgevoelens toenemen. Vooral in de overgang kunnen vrouwen ineens last van krijgen van paniekaanvallen.

Dat heeft gedeeltelijk te maken met onze hormoonhuishouding, een ingewikkeld systeem dat (de functies van) ons vrouwenlijf reguleert. Tijdens de overgang is dat flink uit balans, wat kan leiden tot vervelende lichamelijke klachten, maar óók je stemming en algehele gevoel van welbevinden worden erdoor beïnvloed, legt Rosalie van Gils uit, psychologe en eigenaar van Bureau Breinfijn.

Hormonen uit balans

In de overgang zijn je hormonen uit balans, aangezien de aanmaak van oestrogeen en progesteron wordt verminderd. Dat maakt dat vele vrouwen last krijgen van een opvliegers, schommelend gewicht, futloosheid en slapeloosheid. Maar naast dit soort fysieke ongemakken zorgt deze disbalans ook voor stemmingswisselingen; soms herken je jezelf niet eens meer, zo kribbig kun je ineens zijn. En alsof dat allemaal nog niet genoeg is, zorgt die verstoorde hormoonhuishouding ook nog eens voor extra angst en paniekgevoelens.

Een paniekzaaiende cocktail

Al moet je het niet helemaal zo bekijken: de hormoonhuishouding uit balans is eigenlijk één ingrediënt in een ‘cocktail van ingrediënten’ die zorgt voor angst en paniekaanvallen tidjens de overgang. Het hangt bijvoorbeeld allemaal samen met het feit dat veel vrouwen tijdens de menopauze op een dergelijke leeftijd zijn dat ook veel andere zaken in hun leven veranderen. Kinderen vliegen uit of zijn net uitgevlogen, je werkuren (en/of die van je partner) verminderen, familieleden en vriendinnen worden (sneller ernstig) ziek, je hobby’s zijn misschien minder makkelijk uit te voeren.

Alles wat je leven voorheen houvast gaf, lijkt tijdens de overgang wel te wankelen. Vele vrouwen voelen zich ‘minder nodig’ in die periode. Zaken die vaak aanleiding geven om te reflecteren op je leven tot dan toe: heb je het leven geleefd zoals je wilde? Wat had je anders willen doen? Wat wil je nu nog bereiken? Hoe ga je je tijd waardevol invullen? Wat is je positie nu überhaupt? Dat hoeven an sich geen vragen te zijn om angstig over te zijn, maar voeg er nog een scheutje ‘hormonen in disbalans’ bij en je hebt de ideale cocktail om erover te blijven piekeren.

Symptomen bij een paniekaanval

En aan de hand van die cocktail kunnen veel vrouwen blijven malen en piekeren, in rondjes gaan denken en terecht gekomen bij een basisangst van niet meer weten hoe ze nu verder moeten in het leven. En daarop volgen vaak paniekgevoelens of zelfs paniekaanvallen, vooral tijdens de overgang. Alleen herkennen veel vrouwen zo’n paniekaanval niet eens echt als zodanig. Als je in je omgeving hoort dat iemand een paniekaanval heeft gehad, komt dat waarschijnlijk heel heftig over. Maar als je het zelf overkomt, is het maar de vraag of je beseft dat je een paniekaanval hebt of dat je denkt dat er iets anders aan de hand is.

Dit komt omdat je lichamelijke sensaties ervaart die je niet altijd koppelt aan paniek voelen, omdat je op dat moment bijvoorbeeld niet eens (bewust) nadacht over het onderwerp van je angst. Een paar symptomen van een paniekaanval zijn:

  • Duizeligheid/licht in het hoofd voelen
  • Benauwdheid
  • Versnelde hartslag
  • Niet helder meer kunnen denken
  • Droge mond
  • Gevoel dat je gaat flauwvallen/dat je doodgaat

Lees ook:
‘Opvallend’: Helft van vrouwen met overgangsklachten zoekt geen hulp

Oorzaken van een paniekaanval

Een eerste paniekaanval ontstaat vaak door overbelasting van je brein. Je hebt te veel hooi op je vork genomen, jezelf in het algemeen niet vaak genoeg op #1 gezet of je onderwerp van angst te vaak weggedrukt. Daardoor heeft je brein niet de nodige aandacht gekregen om goed te functioneren en raakt daardoor helemaal over de toeren. De basis van paniek is zoals hierboven uitgelegd: angst. Angst om te falen bijvoorbeeld, zorgt ervoor dat je zoveel angst ervaart als je een toets moet maken, dat je brein in paniek kan gaan door een overload aan angstgedachten.

En in het geval van veel vrouwen in de overgang, zorgt dat de angst om bijvoorbeeld niet meer ‘nodig genoeg te zijn’, de angst om ‘je kans te hebben gemist nog dit of dat in je leven te doen’ of de (irreële) angst ‘dat je eenzaam en alleen overblijft’ de paniekaanvallen triggert.

In mijn vorige bijdrage voor Margriet heb ik het een en ander uitgelegd over het op zoek gaan naar je diepere angst, die je bijbehorende dagelijkse zorgen of angsten te kunnen verklaren. En hoe je de lading van die dagelijkse zorgen kunt verminderen, waardoor je ook minder heftige paniekgevoelens zult ervaren. Dat is echter geen makkelijke weg van een rechte lijn omhoog, daarom geef ik hierbij graag een aantal tips om te gaan met je paniekaanval op het moment dat je deze toch ervaart.

Tips bij een paniekaanval

Zoals ik hierboven al benadrukte, kan je paniekaanvallen ook tijdens de overgang pas voorkomen als je met de echte diepere angst aan de slag gaat. Maar in de tussentijd is het fijn om een aantal concrete handvatten te hebben om de paniekaanval te doorstaan:

  1. Let op je ademhaling en probeer rustig te ademen. Door je te focussen op je ademhaling heeft je brein minder aandacht voor je angstgedachten en zal het kalmer worden.
  2. Realiseer je dat je klachten en je paniek ongevaarlijk zijn. Het zijn gevoelens van angst, en die gaan voorbij.
  3. Bespreek je klachten met mensen in je omgeving die je vertrouwt. Zo zul je je minder alleen voelen, wat ook weer angst wegneemt. Zij kunnen je misschien ook helpen relativeren of helpen antwoord vinden op je vragen.
  4. Realiseer je dat angsten niet de waarheid zijn. Ze zijn zo echt als jij ze zelf maakt.

Tot slot nog graag een algemene les, die ik met al mijn ervaring met zovele vrouwen wil meegeven: realiseer dat je echt niet raar bent of alleen. Geef je gevoel ruimte en aandacht, praat erover met je partner, familie of vrienden. Angst en paniek is menselijk, maar het moet zeker niet je leven gaan overheersen. En ik verzeker je: dit gaat er echt niet voor zorgen dat je volgende week je haar eraf scheert en een motor koopt. Antwoord geven op de levensvragen waar je mee worstelt, kan echt ook op jouw ‘eigen, subtiele manier’.

Over Rosalie van Gils

Rosalie van Gils is psycholoog en eigenaar van Bureau Breinfijn. Het is haar missie om de vele vrouwen die dagelijks worstelen met stress, angst en piekergedachten constructief te helpen. Zonder kortetermijntrucjes en afleidingstactieken. Speciaal voor Margriet schrijft Rosalie een serie blogs over deze onderwerpen.

Geïnteresseerd in meer? Rosalie heeft korte online cursussen en langere programma’s over stress, piekeren, paniek en angst. Bekijk haar website voor haar hele aanbod, waar je ook een gratis training kunt volgen om uit de stresscirkel te komen, of een gratis e-book kunt downloaden om meer grip te krijgen op je gedachten.

Tekst | Rosalie van Gils
Beeld | Getty Images
Foto Rosalie | Privéfoto

Ook interessant