Streven naar geluk Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

PREMIUMGezondheid

Onderzoek toont aan dat het constant streven naar geluk averechts werkt

Nederland scoort altijd hoog in het World Happiness Report van de VN. In 2021 stond ons kleine landje op nummer 5 op de lijst met 150 landen. Ondanks dat we een mooie plek in de top tien hebben bemachtigd, wil het niet zeggen dat we alleen maar gelukkig zijn. Postdoctorale onderzoeker Egon Dejonckheere van de KU Leuven, voerde met onderzoekers uit 40 verschillende landen drie jaar lang een onderzoek uit naar de maatschappelijke druk om gelukkig te zijn. Daaruit bleek dat het streven naar geluk ons juist ongelukkige gevoelens kan brengen.

Het onderzoek werd voornamelijk uitgevoerd onder studenten, maar Egon laat weten dat voor elke leeftijd en in elke doelgroep de vergelijking met andere mensen kan zorgen voor ongelukkige gevoelens. “Er wordt iets geïnstalleerd in de maatschappij waar niemand aan kan voldoen.”

Psychologisch welzijn landen

“Het is geen nieuw onderzoek”, legt Egon uit. “Er wordt heel veel onderzoek gedaan naar hoe culturele factoren invloed hebben op mentale gezondheid. Maar het is nog nooit op zo’n grote schaal onderzocht”. Hij laat weten dat de vorige onderzoeken zich vooral richtten op typisch Westerse landen en de Aziatische en Afrikaanse landen ondervertegenwoordigd waren. “We weten dat in Westerse landen de maatschappelijke druk samenhangt met slecht psychologisch welzijn, maar geldt dat ook in de voorheen minder onderzochte landen?” Om het psychologisch welzijn te bepalen hebben de onderzoekers gekeken naar de levenstevredenheid, de intensiteit van positieve en negatieve gevoelens en het klinische welzijn van de mens.

Ongezonde norm in stand houden

“Vandaag de dag heerst echt het idee dat we constant gelukkig moeten zijn”, vertelt Egon. “We mogen ons geen moment verdrietig, eenzaam of somber voelen.” Ondanks dat social media als grote bron van ongezonde vergelijking wordt genoemd is volgens Egon elke bron van negatieve sociale vergelijking slecht. “Dat houdt een norm in stand. En als je het gevoel hebt dat je van die norm afwijkt, dan kan dat vergelijkingsproces nog sterker worden.”

Die maatschappelijke norm wordt niet alleen via social media gecommuniceerd. “Er zijn ook heel veel boeken waarin we tips en tricks krijgen om een gelukkiger leven te leiden”, zegt Egon. “Als dat na het lezen toch niet lukt dan impliceert het eigenlijk dat het je eigen schuld is, want je hebt de tips niet goed toegepast”, geeft hij als voorbeeld. Dat is de boodschap die de mensen meekrijgen.” Maar ook in gesprek met vrienden of kennissen blijft de ongezonde norm in stand. “We zeggen heel snel tegen elkaar: ‘Hou maar op met klagen, probeer het positief in te zien’. Terwijl als jij daar zit met verdriet en frustratie, dan heb je weinig aan het advies ‘don’t worry be happy’”, aldus Egon.

Overal ter wereld maatschappelijke druk

Ondanks dat Nederland, België en Australië de hoofdlanden waren in dit onderzoek, is er volgens Egon ook in andere landen een maatschappelijke druk te vinden. “De druk in Nederland, België en Australische is niet per se hoger dan in de andere onderzochte landen, maar wij hebben er hier meer en sneller last van. Als een individu bij ons de druk ervaart, dan rapporteren wij sneller negatief mentaal welzijn”, legt de onderzoeker uit. “De sociale vergelijking is in gelukkigere landen sterker.” Egon laat weten dat je het in feite dus ook een welvaartsziekte zou kunnen noemen. “In Afrikaanse landen zijn de mensen gewoon veel minder bezig met geluk. Daar staan andere aspecten centraal die op dat moment belangrijk zijn om aan te voldoen. Wij gaan om ons heen kijken en starten met vergelijken. En voor we het weten worden we er ongelukkig door.”

Snelle oplossingen

Door de zogenaamde zelfhulpliteratuur, zoeken we graag naar een snelle oplossing voor onze ongelukkige gevoelens. Egon is hier heel duidelijk over: dit werk averechts. “Als je negatieve emoties onderdrukt, zullen ze dubbel zo hard terugkomen.” De assistent-professor adviseert om te luisteren naar je negatieve emoties, want ze hebben wel degelijk een belangrijke reden. “Het feit dat we ze vandaag de dag nog voelen, is omdat ze een evolutionaire waarde hebben. Ze willen ons iets vertellen. Angst vertelt ons dat we alert moeten blijven, kwaadheid laat weten dat we iets belangrijk vinden maar het op dat moment geblokkeerd wordt en verdriet komt door het afnemen van iets waar je zoveel om geeft.”

Maar niet alleen moeten we zelf luisteren naar onze emoties, ook luisteren naar andermans emoties zouden we meer moeten doen, volgens Egon. “Ik denk dat het waardevol is als we naar onze omgeving meer accepterend opstellen als het gaat om negatieve emoties. Dat we als vriend of vriendin de tijd nemen om er écht naar te luisteren en niet zomaar zeggen ‘cheer up’”.

Op de vraag of we nu met z’n allen social media af moeten schaffen, antwoordt Egon negatief. “Ik denk dat het niet per se nodig is om je af te sluiten, maar dat je het wel met de nodige korrels zout moet nemen. Je moet je ervan bewust zijn dat je een realiteit wordt voorgespiegeld die niet overeen hoeft te komen met de werkelijkheid. De onderzoeker vindt namelijk ook dat social media je sociale contacten kan beteren. “Ik wil dus niet zeggen dat social media geband moeten worden, maar we moeten het misschien anders gaan gebruiken. ”

Verdrietig of depressief

Ook al geeft Egon mee dat het belangrijk is de moeilijke momenten te omarmen, hij laat ook weten dat er een verschil zit tussen je tijdelijk down voelen en een depressie. “Als ik het heb over het omarmen van moeilijke momenten, dan gaat dat over de negatieve emoties die bij het leven horen en waar iedereen wel eens last van heeft. Wanneer het persoonlijk functioneren moeilijk wordt - bijvoorbeeld op je werk, in sociale relaties of in het huishouden - en je bij wijze van spreken je bed niet meer uit wilt komen van verdriet, dan is het natuurlijk goed om hulp te zoeken bij een therapeut.

Paulien BergwerffGetty Images
Meer over

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden