null Beeld Janneke Michels, Lobke van Aar (illustraties), Getty images (fotografie).
Beeld Janneke Michels, Lobke van Aar (illustraties), Getty images (fotografie).

PREMIUM

Na de overgang: dit wil je weten over de postmenopauze

Ook tijdens de postmenopauze kun je last blijven houden van overgangsklachten. Op welke gezondheidsrisico’s moet je verder letten? Wat kun je doen om deze fase goed door te komen? En wanneer is het nu écht eens klaar?

Deskundige

  • Dorenda van Dijken (63) is gynaecoloog in het OLVG en voorzitter van de Dutch Menopause Society.

De menopauze: kantelpunt voor je gezondheid

Dacht je na de laatste menstruatie (menopauze) eindelijk van al de maandelijkse perikelen en overgangsklachten af te zijn, blijkt dat je juist nu extra op je gezondheidsrisico’s moet gaan letten. Dorenda van Dijken (63), gynaecoloog in het OLVG en voorzitter van de Dutch Menopause Society, noemt de menopauze niet voor niets een kantelpunt voor de vrouwelijke gezondheid. “We worden steeds ouder en we gaan naar een tijd toe dat we net zo lang voor als ná ons vijftigste leven.” De postmenopauze start na de menopauze, in Nederland is dat gemiddeld rond de 51 jaar, tot aan je overlijden. Dat betekent dat in de toekomst steeds meer vrouwen ruim de helft van hun leven postmeno­pauzaal zijn. Tijdens de overgang, die gemiddeld tussen de twee tot tien jaar duurt, neemt de kwaliteit van je eicellen en daarmee je vruchtbaarheid af. Je eierstokken maken steeds minder oestrogeen- en progesteronhormonen aan en daardoor kun je overgangsklachten krijgen. Van Dijken: “Vooral oestrogeen is enorm belangrijk voor de gezondheid van vrouwen. Oestrogene hormonen zijn onder andere van belang voor ons immuunsysteem, ze houden onze vaten soepel, beschermen ons hart tegen het stugger en ouder worden, ze verlagen de cholesterolwaarden en de bloeddruk en houden onze huid jong. Doordat de aanmaak van oestrogeen na de menopauze wegvalt, nemen de risico’s voor ons hart, brein en botten toe. Denk aan hart- en vaatziekten – in Nederland overlijdt één op de vier vrouwen daaraan – en bot-ontkalking (osteoporose). Je bewust zijn van de risico’s en daar naar handelen is dan ook van groot belang. Gezonde voeding en leefstijl worden na de menopauze daarom nóg belangrijker.”

null Beeld

Hormoonspiegels en menopauze

Tijdens de menopauze dalen onze hormoonspiegels niet meer zo rap als bij de pre- en perimenopauze (zie kader Hoe zit het ook alweer?, red). Het is de periode dat ons lichaam zoekt naar balans. Je kunt nog steeds overgangsklachten als nachtzweten en opvliegers ervaren, maar bij de meeste vrouwen stoppen deze na drie jaar. Misschien dat je incidenteel een opvlieger krijgt, maar niet meer structureel. Een kleine groep vrouwen houdt langer dan tien jaar last van overgangsklachten. Dit heeft vaak met oorzaken als stress, leefstijl (roken, alcohol) en voeding te maken.

null Beeld

1/3 van alle vrouwen heeft na de menopauze een hogere bloeddruk, bij 2/3 van alle vrouwen worden de cholesterolwaardes hoger. Ga daarom minstens één keer per jaar op controle bij de huisarts.
Bron: Hart en Hormonen. Fit de overgang in.

Mag het een onsje meer?

Na de menopauze wordt oestrogeen opgeslagen in het vetweefsel. Slanke vrouwen met weinig vetweefsel hebben daardoor meer kans op overgangsklachten en chronische aandoeningen die in verband staan met een te laag oestrogeen, zoals hart- en vaatziekten en bontontkalking. Van Dijken: “Dit klinkt misschien gek, maar je kunt beter een maatje 38/40 dan een maatje 34 hebben. Een te hoge BMI is uiteraard ook weer niet goed, want overgewicht zorgt voor een hoger risico op hart- en vaatziekten, diabetes, baarmoederkanker en borstkanker.” Je voedingspatroon onder de loep nemen met een voedingsdeskundige is in deze fase dus geen gek idee.

Zorg voor je botten

Je hele leven bouwt je lichaam bot op, maar breekt het ook af. Tot je 30ste à 35ste is de opbouw groter dan de afbraak en bouw je een piekbotmassa op. Als je tot die tijd een goede piekbotmassa hebt opgebouwd, heb je pas op veel latere leeftijd kans op osteoporose dan als dit niet is gebeurd. Herken de risicofactoren en stuur – het liefst bijtijds – bij. Van Dijken: “Vrouwen met anorexia tijdens hun jongere jaren bouwen die goede piekbotmassa niet op, maar ook weinig beweging, een laag vitamine D-gehalte, vervroegde menopauze, een ouder met osteoporose of langdurig gebruik van prednison zijn verhoogde risicofactoren voor osteoporose. Laat bijtijds een scan maken om dit in kaart te brengen.” Zoals gezegd, bot kan nog opgebouwd worden, óók na de menopauze.

null Beeld

Vier keer bot-opbouwtips:

  1. Zorg voor minstens vier eenheden zuivel – 1.000 à 1.200 mg – per dag. Denk aan melk, kaas en yoghurt, maar ook een cappuccino telt als één. Vraag advies over het slikken van calciumtabletten aan de huisarts, omdat die ook gezondheidsrisico’s met zich mee kunnen brengen.
  2. Slik 20 microgram vitamine D bij als de ‘r’ in de maand zit, dat helpt bij het sterker maken van het bot. Een oudere huid en mensen met een gepigmenteerde huid nemen vitamine D minder goed op en kunnen, in overleg met hun arts, een hogere dosering slikken.
  3. Zorg voor voldoende beweging. Vooral krachtoefeningen zijn goed voor je botkwaliteit, maar ook balsporten, wandelen en hardlopen.
  4. Roken bevordert de botafbraak; daarom is het goed om te stoppen.
null Beeld

Hoe zit het ook alweer met premenopauze, perimenopauze, menopauze en postmenopauze?

De periode rondom de menopauze noemen we de overgang. Deze duurt gemiddeld tussen de twee en tien jaar. De leeftijd waarop de meeste vrouwen hiermee te maken krijgen, is tussen de veertig en zestig jaar, met een gemiddelde van 45 tot 47 jaar. De overgang bevat meerdere fases: premenopauze, perimenopauze, menopauze en postmenopauze.

Premenopauze

De premenopauze is de fase naar de menopauze, eigenlijk vanaf je geboorte. Vanaf het veertigste levensjaar verandert bij veel vrouwen hun menstrua­tiepatroon. De menstruatie duurt langer of juist korter dan normaal, is zwaarder of juist minder zwaar. Ook eventuele PMS- of hoofdpijnklachten kunnen toenemen.

Perimenopauze

Dit is de periode van vier tot twee jaar voor de laatste menstruatie waarop overgangsklachten over het algemeen op z’n heftigst zijn. In deze fase wordt de menstruatiecyclus nog onregelmatiger en blijft soms een tijd weg. In deze fase komen bij veel vrouwen onder andere de opvliegers, nachtzweten en stemmingswisselingen om de hoek kijken.

Menopauze

Betekent letterlijk ‘laatste menstruatie’ en vindt tijdens de overgang plaats. De gemiddelde leeftijd waarop de Nederlandse vrouw de menopauze bereikt is 51 jaar. Als je een jaar lang niet meer gemenstrueerd hebt, ben je de menopauze voorbij.

Postmenopauze

Dit is de periode na de menopauze tot aan je overlijden. Je eierstokken maken geen hormonen meer aan. In deze fase kun je nog steeds overgangsklachten hebben; over het algemeen nog zo’n twee tot vijf jaar, maar heel soms ook langer. Daarnaast neemt het risico op onder andere botontkalking en hart- en vaatziekten toe.

null Beeld

Circa 20.000 vrouwen sterven jaarlijks aan hart- en vaatziekten. Voor de overgang worden vrouwen beschermd door de werking van geslachts­hormoon oestrogeen, maar na de menopauze neemt het risico op hart- en vaatziekten snel toe.
Bron: hartstichting.nl

Hormoontherapie en risico's

In Nederland denken vrouwen nog vaak dat hormoontherapie risico geeft op borstkanker. Dit is nog op basis van oude onderzoeken met andere pro­ducten en bij oudere vrouwen. Dorenda van Dijken: “We werken al ruim twintig jaar met veiligere, lichaamseigen producten in lagere doseringen. Hormoontherapie geeft bij vrouwen boven de vijftig, bij langer dan vijf jaar gebruik, een heel weinig verhoogd risico op borstkanker: 0,1 procent per jaar extra. Ter vergelijking: vanaf je vijftigste is je leeftijdsrisico op borstkanker 10-12 procent. Drink je twee glazen alcohol per dag (of 14 eenheden per week), dan verhoogt dat risico boven je vijftigste tot 20 procent. En heb je een BMI van 35, dan is het risico 25 procent. Voor gezonde vrouwen zijn de voordelen van hormoontherapie daarmee velen malen groter dan de nadelen. Het is echt bedoeld voor vrouwen met heftige overgangsklachten. Bij vijf jaar hormoontherapie, bij voorkeur rondom de menopauze, behaal je ontzettend veel winst voor je botten, hart en brein voor de rest van je leven.”

Postmenopauzaal bloedverlies

Als je een jaar lang niet meer hebt gemenstrueerd, ben je de menopauze voorbij. Heb je na dat jaar opeens last van vaginaal bloedverlies of spotting, dan kun je dat opvatten als abnormaal en is het advies om via je huisarts een gynaecologisch onderzoek aan te vragen. Raak niet direct in paniek, want bij negen van de tien vrouwen is er gelukkig niets aan de hand. Zo kan er bijvoorbeeld sprake zijn van een goedaardige poliep. Toch kunnen er ook ernstiger redenen zijn, zoals baarmoederkanker. Wees daarom alert en steek je kop niet in het zand.

null Beeld

1 miljoen Nederlanders hebben osteoporose. Na de overgang worden er nauwelijks nog vrouwelijke geslachtshormonen (oestrogeen) aangemaakt en die zijn bij vrouwen belangrijk bij het vernieuwen van het bot. Het botverlies kan daardoor na de overgang wel 6% per jaar bedragen. Een gebroken heup door osteoporose geeft 25% kans om daaraan te overlijden.
Bron: osteoporosevereniging.nl

Verder lezen?

Lees ook het online dossier van Margriet over de overgang.

Jessica van ZantenJanneke Michels, Lobke van Aar (illustraties), Getty images (fotografie).

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden