Mensen met déze karaktereigenschappen hebben mogelijk een kleinere kans op dementie Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

PREMIUMNieuw onderzoek

Mensen met déze karaktereigenschappen hebben mogelijk een kleinere kans op dementie

Hoe groot de kans is dat jij dementie krijgt, is moeilijk te voorspellen. Uit nieuw onderzoek blijkt nu wel dat bepaalde karaktereigenschappen het risico mogelijk kunnen verhogen. En aan die informatie kun je best veel hebben, vertelt klinisch geriater Hanneke Rhodius-Meester van het VUmc in Amsterdam en Alzheimercentrum Amsterdam ons.

Naar aanleg voor en erfelijkheid van dementie wordt veel onderzoek gedaan. Er is nog een hoop onduidelijk, maar: “We weten uit onderzoek dat ongeveer veertig procent van de kans op dementie bepaald wordt door leefstijlfactoren. Aan veertig procent kun je dus zelf iets doen”, vertelt Rhodius-Meester. Zelfs als het om je karakter gaat.

Nieuwe studie naar dementie

Nieuw onderzoek gepubliceerd in Journal of Personality and Social Psychology, wijst uit dat er een mogelijk verband bestaat tussen je karakter en de kans op dementie. Het onderzoek richtte zich niet alleen op dementie, maar op het ontwikkelen van een milde cognitieve stoornis. “Dat kan een voorstadium zijn van een onderliggende hersenaandoening of hersenziekte, zoals dementie”, legt de klinisch geriater uit. “Dementie wordt veroorzaakt door hersenziektes en die kunnen al tien of twintig jaar in de hersenen aanwezig zijn voordat mensen er last van krijgen.”

25 jaar lang onderzoek

Aan het onderzoek deden 1954 Amerikanen mee, die bij de start in 1997 (nog) geen aantoonbare cognitieve stoornis hadden. Vervolgens namen de onderzoekers dus 25 jaar lang de deelnemers onder de loep en kwamen ze tot een interessante conclusie. Mensen met twee bepaalde karaktereigenschappen, ontwikkelden in die onderzoeksperiode opvallend later of zelfs geen milde cognitieve stoornis. Terwijl mensen met weer een andere specifieke karaktereigenschap juist relatief vaker en/of eerder zo’n stoornis ontwikkelden.

Kleinere kans op dementie

Laten we beginnen met de twee karaktereigenschappen die volgens het onderzoek de kans op dementie mogelijk verkleinen of uitstellen. Het gaat om ordelijkheid en extraversie, dus zorgvuldig en gedisciplineerd en extravert zijn. Het is vooral die laatste karaktereigenschap die Rhodius-Meester graag benadrukt: “Als je van nature makkelijk hulp vraagt, jezelf omringt met mensen en sociaal actief blijft, heb je minder kans op geheugenproblemen of kun je die als het ware uitstellen. Dat vind ik wel heel mooi eigenlijk. Dat is ook uit eerder onderzoek gebleken en wordt nu opnieuw bevestigd.”

“Mensen die slecht met stress om kunnen gaan, komen sneller op de geheugenpoli terecht”

Grotere kans op dementie

De karaktereigenschap die de kans op dementie mogelijk juist vergroot, is volgens het onderzoek neuroticisme. Neurotisch gedrag betekent dat je emotioneel wat instabiel bent. “Dan heb je bijvoorbeeld meer moeite met omgaan met stress”, verduidelijkt Rhodius-Meester. “We weten uit ander onderzoek al dat mensen die snel nerveus worden of zich snel zorgen maken, sneller op de geheugenpoli terechtkomen.” Hoe dat precies komt, moet nog verder onderzocht worden. Maar stress lijkt er een grote rol in te spelen.

Stress en dementie

Dat te veel stress ongezond voor je is, hoeven we je vast niet meer te vertellen. “Van te veel stress krijg je bovendien een hoge bloeddruk en dat is ook slecht voor de gezondheid van je hersenen”, licht de geriater toe. Als je weet dat jij gevoelig bent voor stress, dan is het voor jou dus extra belangrijk om gezonde keuzes te maken. “Een ongezonde leefstijl vergroot de kans op het ontwikkelen van hersenschade en dus mogelijk dementie. Dus ga sporten, gezellig kletsen of naar een museum, in plaats van je inbox leeg te werken. Gun jezelf ontspanning.”

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Óók heel relaxte, gezonde en fitte mensen krijgen dementie

Het lastige aan dit onderzoeksresultaat, is dat het niet alles verklaart en elk mens anders is. “In die grote onderzoeksgroep zie je verbanden tussen mensen, maar dat is nog niet te vertalen naar de patiënt die voor mij zit in de spreekkamer. Ik zie ook heel relaxte, gezonde, fitte mensen met dementie. Als ze minder gezond en meer gestrest hadden geleefd, hadden ze het misschien wel vijf jaar eerder gekregen, maar daar kun je niet achter komen.” Zoals hierboven genoemd, heeft zestig procent van de kans op dementie te maken met aanleg en erfelijkheid, waar nog veel over ontdekt moet worden. “Er zijn natuurlijk heel veel andere factoren. Maar je karakter en vooral je leefstijl kan wel een van de vele kleine blokjes zijn die samen dat risico op dementie bepalen.”

“De manier waarop je met geheugenproblemen omgaat, bepaalt je kwaliteit van leven. Maar dat geldt voor alles”

Gezonder gedrag

Je karakter kun je bovendien moeilijk veranderen. “Dat ontwikkel je al in je jeugd. Maar mogelijk kun je het gedrag dat je dóór je karakter vertoont wel aanpassen”, vertelt Rhodius-Meester. Dat valt namelijk alweer onder leefstijl, waarvan ze aan het begin zei hoe bepalend dat kan zijn voor jouw kans op dementie. “Je weet vast wel van jezelf of je een stresskip of juist heel relaxed bent. Weten dat dat soort eigenschappen van invloed kunnen zijn op hoe je gezond oud wordt, kan mensen al helpen handvatten te geven om hun gedrag gezonder aan te passen.”

Kwaliteit van leven

Wat voor karakter je ook hebt: als je dementie hebt, is hoe je ermee omgaat heel belangrijk, weet de klinisch geriater. “Ik zie wel dat mensen die ontspannen omgaan met hun geheugenproblemen en blijven genieten van het leven, meer kwaliteit van leven hebben dan mensen die alles onder controle proberen te houden en heel somber ervan zijn. De manier waarop je ermee omgaat, bepaalt je kwaliteit van leven. Maar dat geldt voor alles. Ook als je bijvoorbeeld kanker hebt, of iets naars meemaakt.” Zoals ander onderzoek al concludeerde: optimisten leven mogelijk langer.

“Alles wat slecht is voor je hart en je longen, is ook slecht voor je hersenen”

Wat kun je doen om de kans op dementie te verkleinen?

Dementie helemaal voorkomen is eigenlijk onmogelijk, maar je kunt de kans erop wel verkleinen. Welke feiten zijn daar al wel over te vertellen? “Alles wat slecht is voor je hart en je longen, is ook slecht voor je hersenen”, geeft de klinisch geriater als vuistregel. “Leef zo gezond mogelijk. Eet gezond, beweeg genoeg, drink niet te veel alcohol, blijf je hersenen uitdagen, doe en leer nieuwe dingen, hou mensen om je heen en zorg voor genoeg ontspanning. Niks nieuws onder de zon eigenlijk. Ondertussen blijven we hopen op medicijnen waarmee we in de toekomst hersenziektes mee kunnen aanpakken. Maar die hebben we nog niet, dus daar wachten we met smart op.”

Wil jij meedoen aan een soortgelijk onderzoek in Nederland, naar de ontwikkeling van cognitieve stoornissen zoals dementie? Voor de nieuwe studie worden nog deelnemers van tussen de 60 en 79 jaar gezocht. Lees er hier meer over. Wil je meer lezen over de preventie van dementie, neem dan een kijkje op ABOARD-project.nl.

Meer lezen over dementie?

Faye HeijnisGetty Images

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden