Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Gezondheid

Dit zijn de meest voorkomende longaandoeningen (en zo herken je het verschil)

dit-zijn-de-meest-voorkomende-longaandoeningen-en-zo-herken-je-het-verschil.jpg

Het is november en we snotteren wat af. In deze tijd van verkoudheid, griep en corona hebben de longen het zwaar te verduren. Wij geven je een overzicht van de meest voorkomende longaandoeningen en de verschillen tussen deze aandoeningen.

Als er niks met de longen aan de hand is, staan we er niet bij stil hoe hard ze dag en nacht voor ons aan het werk zijn. En ook niet hoe kwetsbaar ze zijn; wat iets is wat je je wel realiseert als je kijkt naar de meest voorkomende longaandoeningen. Hoe werken de longen en de ademhaling eigenlijk? En wat maakt ze zo kwetsbaar? Twee vragen aan longarts Christine Korteweg, die werkzaam is bij het Haaglanden Medisch Centrum.

Hoe werken de longen precies?

“Met de longen halen we adem, gemiddeld zo’n twintigduizend keer per dag. De lucht reist via de mond of neus naar de luchtpijp. Die staat in verbinding met de longen door middel van twee hoofdvertakkingen die bronchiën heten. In de longen vertakken de bronchiën zich negentien keer en worden steeds kleiner. Zo voorzien ze de hele long van ingeademde lucht. Aan het einde van de bronchiën liggen de longblaasjes. Die hebben samen het oppervlak van ruim een half voetbalveld. Ze geven de zuurstof af aan het bloed en nemen er koolstofdioxide uit op. Het bloed transporteert de zuurstof vervolgens naar alle delen van het lichaam.”

Hoe kunnen problemen met de longen ontstaan?

“Om de longen te beschermen zijn de keel, neus en binnenkant van de mond bedekt met een slijmvlies. Zo worden schadelijke stoffen, bacteriën of virussen die je inademt gefilterd, omdat ze voor een groot deel blijven kleven aan het slijmvlies en de trilharen. Ook de bronchiën en een deel van de longblaasjes zijn aan de binnenkant bedekt met slijmvlies. Als er toch vuil, bacteriën of virussen in je longen terechtkomen, vervoeren de trilhaartjes in het longslijmvlies het naar de keel. Zo proberen de longen zichzelf schoon te houden en irritaties te voorkomen. Soms lukt dat niet en kunnen er door virussen, schadelijke stoffen of bacteriën problemen in de longen ontstaan.”

De meest voorkomende longaandoeningen

Longaandoeningen – er zijn er flink wat. Van zeer ernstig tot vrij mild en vooral heel vervelend. We zetten een aantal van de meest voorkomende longaandoeningen voor je op een rij.

1. Verkoudheid

Verkoudheid is de meest voorkomende winterkwaal in Nederland. Veel mensen zeggen dat ze griep hebben wanneer ze beginnen te hoesten en te proesten, maar meestal is er sprake van een gewone verkoudheid. Verder lopen we een verkoudheid niet op door tocht of kou, maar meestal door een virus. Er zijn meer dan honderd verschillende virussen die verkoudheid kunnen veroorzaken, maar meestal is het rhinovirus de boosdoener. Momenteel is ook het coronavirus een verwekker van verkoudheidsklachten. Korteweg: “Dat we in de wintermaanden vaker verkouden zijn, komt doordat we meer binnen zitten en dichter op elkaar leven en werken. De kans dat we virussen aan elkaar overdragen is dan groter. Kou kan er ook voor zorgen dat de weerstand lager is en de slijmvliezen droger zijn. Daardoor kunnen we vatbaarder zijn voor virusinfecties.”

“Besmetting verloopt meestal via de lucht en de slijmvliezen. Als iemand die besmet is, hoest of niest, komt het virus in de lucht waardoor anderen het kunnen inademen. “Je kunt ook besmet raken door iets aan te raken waarop het virus is terechtgekomen. Een deurklink bijvoorbeeld. Als je dan met je hand je mond aanraakt of in je ogen wrijft kan het virus jou ook besmetten. Dat is één van de redenen waarom je je handen vaak moet wassen en niet veel aan je gezicht moet zitten.”

Lees ook:
Met dít schema zou je binnen 24 uur van je verkoudheid af moeten zijn

2. Acute bronchitis

Soms gaat een verkoudheid over in bronchitis. De bacteriën en virussen komen dan ook in de bronchiën terecht, waar ze een ontsteking veroorzaken. De cellen van de bronchiën gaan hierdoor slijm aanmaken. Met hoesten verwijder je het slijm uit je longen en maak je je longen schoon. De meest voorkomende klachten bij bronchitis zijn hoesten en pijn achter het borstbeen. Korteweg: “Bij griep heb je daar dan ook algemene symptomen bij zoals koorts, spierpijn en hoofdpijn.”

De ontsteking gaat na een tijdje weer over. Meestal binnen twee weken. “Neem voldoende tijd om te herstellen. Stomen helpt vaak ook doordat de warme en vochtige lucht het slijm in de longen losser maakt.” Kinderen jonger dan drie jaar en 65-plussers hebben meer kans op bronchitis. Ook astma- en COPD-patiënten zijn vatbaarder.

3. Longontsteking

Ook longontsteking is een van de meest voorkomende longaandoeningen. Normaal gesproken leven er geen micro-organismen in de longen doordat de luchtwegen verschillende afweermechanismen hebben. Dat zijn de filterfunctie van de neus, de trilharen van het slijmvlies, hoesten en het afweersysteem. Als een of meerdere van deze mechanismen falen, kunnen de lagere luchtwegen ontstoken raken door micro-organismen. “Dat zijn meestal bacteriën of virussen zoals het corona- of influenzavirus. Het kan ook zijn dat een virusinfectie het slijmvlies van de luchtwegen dusdanig beschadigt dat bacteriën vervolgens een kans krijgen. Dan heb je eerst de griep en krijg je daar vervolgens nog een bacteriële longontsteking overheen.”

Veel bacteriën die longontsteking kunnen veroorzaken wonen gewoon in je mondkeelholte of maag-darmkanaal zonder daar problemen te veroorzaken. Maar als je weerstand laag is of je luchtwegen verzwakt door een virusinfectie, kunnen deze bacteriën in ‘schone’ gebieden zoals de longen terechtkomen en daar tot een ontsteking leiden. Bij een longontsteking zijn de kleine vertakkingen en de longblaasjes ontstoken. Daardoor heb je vaak moeite met ademhalen. Korteweg: “Die benauwdheid komt enerzijds doordat de longblaasjes minder zuurstof kunnen opnemen, anderzijds probeert het lichaam de ontsteking op te ruimen en produceert daarbij extra slijm waardoor je veel gaat hoesten. Doordat het slijm dik is, is hoesten vaak moeilijk en pijnlijk.”

Veroorzaker longontsteking

Een longontsteking kan, afhankelijk van de grootte van de ontsteking, licht of zwaar zijn. “De meest voorkomende bacterie die longontsteking veroorzaakt is de pneumokok, een bacterie die niet heel besmettelijk is. Kinderen jonger dan vijf jaar zijn de belangrijkste dragers en verspreiders van pneumokokken. Jonge kinderen worden onder andere gevaccineerd met het pneumokokkenvaccin om te voorkomen dat ze zelf ziek worden, maar ook om te voorkomen dat zij kwetsbare ouderen besmetten.” Virale infecties van de luchtwegen, zoals de gewone verkoudheid en de griep zijn veel besmettelijker dan luchtweginfecties door bacteriën. “Het onderscheid tussen een virale en een bacteriële longontsteking is zonder onderzoek niet altijd goed te maken. Een virale longontsteking wordt meestal voorafgegaan door een verkoudheid. Vermijd contact met iemand met een longontsteking wanneer je zelf een zwakkere weerstand hebt.”

Lees ook:
14 dingen die je wilt weten over een longontsteking

Wat is wat?

Hoe weet je nu of je alleen maar bronchitis hebt of toch een longontsteking? “Over het algemeen ben je veel zieker bij een longontsteking dan bij bronchitis. De dokter kan door te luisteren naar de longen vaak horen of het alleen de luchtwegen (bronchitis) of ook het longweefsel (longontsteking) betreft. Soms is een foto van de longen nodig. Bij een bronchitis zie je geen afwijkingen van het longweefsel en bij een longontsteking wel.”

Verkoudheid, bronchitis en griep gaan vanzelf binnen één tot enkele weken over. “Medicijnen zijn niet nodig. Je kunt paracetamol, neusspray of hoestdrank gebruiken om de klachten te verlichten. Antibiotica helpen niet. Ze kunnen eigenlijk alleen maar schaden, omdat je er bijwerkingen van kunt krijgen. En ook omdat het resistentie tegen antibiotica in de hand werkt. Longontsteking kan ernstig verlopen en moet wél worden behandeld met antibiotica.”

4. COPD

COPD staat voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease. Het is een verzamelnaam voor chronische bronchitis en longemfyseem. Allebei aandoeningen waarbij de longen zijn beschadigd en steeds verder achteruit gaan. “COPD-patiënten kunnen chronische bronchitis hebben of longemfyseem of een combinatie hiervan. Bij chronische bronchitis zorgt ontsteking voor vernauwing van de luchtwegen en de productie van veel slijm. Bij longemfyseem zijn de longblaasjes kapot. Hierdoor ontstaan klachten zoals hoesten en benauwdheid. Je lichaam verbruikt veel energie voor de ademarbeid en het hoesten. Dat heeft weer vermoeidheid tot gevolg. Moeheid kan ook ontstaan doordat het ­lichaam moet strijden tegen de ontstekingen in je luchtwegen.”

De belangrijkste oorzaak van COPD is roken. Ook luchtvervuiling en blootstelling aan chemische dampen door bepaald werk kunnen deze schade veroorzaken.COPD is een ongeneeslijke ziekte, maar hoe eerder de diagnose wordt gesteld hoe sneller het ziekteproces kan worden afgeremd en hoe meer schade kan worden voorkomen. “Stoppen met roken is de belangrijkste maatregel.” Volgens onderzoek van het Longfonds hebben 300.000 mensen in Nederland een verhoogd risico op COPD zonder dat ze het zelf weten. Doe de gratis test van het Longfonds.

5. Astma

Astma is een van de meest voorkomende longaandoeningen. Het is een blijvende (chronische) ontsteking van de lagere luchtwegen. Door de ontsteking kunnen je luchtwegen soms gevoelig reageren op prikkels. Dit kunnen prikkels zijn waar de meeste mensen geen last van hebben, zoals uitlaatgassen, parfum, mist en rook. Het kunnen ook stoffen zijn waar je allergisch voor bent, bijvoorbeeld huisdieren of pollen. Deze prikkels zorgen voor het vrijkomen van bepaalde stofjes die onder andere het samentrekken van de spieren rondom de luchtwegen en toegenomen slijmproductie veroorzaken. Het samentrekken van de spieren en het slijm maken de luchtwegen smaller waardoor ademen moeilijker wordt.”

Als er sprake is van plotse en heftige klachten van benauwdheid en/of hoesten, heet dat een astma- of longaanval. Soms zijn er periodes waarin je weinig tot niets merkt van de astma. En soms kunnen klachten weken tot maanden aanhouden. “De klachten die astma geeft, zijn onder controle te houden met medicijnen, die je meestal inhaleert met een inhalator.” Veel astmapatiënten hebben naast de astma ook een chronische ontsteking van het neusslijmvlies, zegt Christine Korteweg. Dat komt doordat hetzelfde slijmvlies vanaf je neus en keelholte doorloopt naar je luchtwegen. “Het slijmvlies van je neus kan reageren op dezelfde prikkels en via een omweg dezelfde klachten in de luchtwegen veroorzaken. Het is dan belangrijk om ook ontsteking van het neusslijmvlies mee te behandelen met een ontstekingsremmende neusspray. Voorkom ook blootstelling aan stoffen waar je allergisch voor bent.”

Roken en astma

Soms kan het zijn dat inspanning leidt tot prikkeling van de luchtwegen. “Dan is het verstandig om vlak voor inspanning, zoals sporten, een luchtwegverwijder te gebruiken. Logischerwijs is roken uit den boze. De rook kan tot prikkeling van de luchtwegen leiden, maar roken veroorzaakt ook extra schade en vernauwing van de luchtwegen. Bij astma spelen ook voldoende beweging en gezonde voeding een belangrijke rol. De laatste jaren zijn voor ernstige astma ook nieuwe medicijnen ontwikkeld: biologicals. Dat zijn geneesmiddelen bestaande uit eiwitten die bepaalde stappen in het ontstekingsproces blokkeren.”

Longziekten en covid-19-infectie

Mensen met longaandoeningen zijn extra kwetsbaar voor virussen. Zijn zij ook extra kwetsbaar voor covid-19? Christine Korteweg vertelt: “Een aantal van de meest voorkomende longaandoeningen zoals COPD, maar ook interstitiële longziekten of longkanker vergroten de kans op ernstige ziekte. Bij astma is daar veel minder bewijs voor. Gedurende de piek van de coronapandemie lagen er eigenlijk nauwelijks mensen met astma met coronavirusinfectie op de intensive care.”

En andersom? Vergroot covid-19 de kans op longklachten? “Patiënten met een coronavirusinfectie die lange tijd zuurstof nodig hebben gehad of zelfs op de intensive care hebben gelegen, kunnen door de ziekte zelf en door de beademing uitgebreide littekens in de longen ontwikkelen. Die littekens kunnen de longinhoud verkleinen en zuurstofopname bemoeilijken. Het is nog niet bekend of deze littekens voor een deel ook weer kunnen verdwijnen en in hoeverre patiënten hier klachten van blijven houden.”

Tekst | Dorien Dijkhuis
Beeld | Getty Images

Dit artikel over de meest voorkomende longaandoeningen verscheen eerder in Margriet 49 – 2021. Dit nummer nabestellen kan via lossebladen.nl.

Ook interessant