MT46 M46 Psyche schermverslaafd Beeld Kristel Steenbergen
Beeld Kristel Steenbergen

PREMIUM

Marjan van den Berg vraagt zich af: ‘Ben ik schermverslaafd?’

Marjan zit zelfs zo vaak naar een scherm te turen, dat ze zich soms zorgen maakt of het wel normaal is. Of ze niet verslaafd is. Hoog tijd om in de wereld van het schermpje te duiken (of er juist úít?).

Zo. De inleiding is klaar. Ik check meteen even mijn telefoon of ik alweer nieuwe levens heb gekregen met Toon Blast. Dat is een zonderling spel dat nergens toe leidt, maar dat ik nu alweer zó lang speel, dat ik in level 2.092 ben beland. Daar moet ik bevroren pinguïns ontdooien, meloenen kapotslaan en vogeltjes uit hun vogelhuisje bevrijden door ze te bombarderen met gekleurde blokjes. Dat alles onder het goedkeurend oog van Toon, een gezellige beer.

Concentratieniveau

Dit is dus een realitycheck. Want ik las net dat je hersenen tot stilstand komen als je tijdens het maken van huiswerk een minuutje op je telefoon een appje beantwoordt. Daarna duurt het drie minuten voordat je hetzelfde concentratieniveau hebt bereikt. Je zit dus vier keer zo lang aan je huiswerk! Ik dacht nog: dat moet ik mijn kleinzoon vertellen! En hem de tip geven: zet je telefoon op vliegtuigstand tijdens je huiswerk. Supertip. Vervolgens zit ik op mijn telefoon te kijken of ik alweer met gekleurde blokjes mijn stompzinnige bombardementen kan uitvoeren. Dat is dieptreurig.

MT46 M46 psyche telefoonverslaafd like Beeld

Onmisbaar

Ooit, in een ver verleden, verliet ik mijn huis niet zonder sigaretten. Tegenwoordig sjouw ik overal mijn telefoon mee naartoe. Dat scherm is onmisbaar. Niet alleen voor praktische dingen, zoals betalen, tikkies sturen, contact zoeken via WhatsApp en opzoeken hoe je in een stad van het station naar dat ene restaurant loopt, maar ook voor heel wat onzinnigere zaken als Facebook, Instagram en YouTube. Snapchat en TikTok zijn echt iets voor de jongere generatie, maar mijn leeftijdscategorie is toch behoorlijk verslingerd aan Facebook.

Insta

‘Doe toch Insta,’ zeggen mijn meiden die daar zelf niet zo heel actief op zijn. Maar áls ze een keertje iets posten, dan is het op Instagram. Ik vind dat typisch een sociaal platform dat is bedoeld voor de categorie mensen bij wie elke foto raak is. En dat is na een bepaalde leeftijd echt veel minder vaak. Ik sta er al jaren sneu op. Dus doet mijn generatie veel op Facebook, waar je foto’s kunt posten van je hond of je kat of de bos bloemen op je tafel. Het is gezapiger. Maar niet geheel zonder sociale druk.

Concertzaal vol Facebookvrienden

‘Zag je me niet op Facebook?’ vraagt een teleurgestelde vriendin via de app. Ze is van haar fiets gevallen, heeft in het ziekenhuis gelegen – nou ja, niet zo heel lang, een paar uur, maar toch... – en ik heb er niets bij geschreven! Dat is me dan ontgaan. Je ziet niet alles op Facebook. Behalve als je niet meer dan twintig vrienden hebt. Dan is je Facebookleven nog redelijk overzichtelijk. Ik heb er veel en de meesten ken ik niet. Die kwamen aanwaaien uit hoeken en gaten, omdat ze bevriend zijn met een vriend van je. En voor je er erg in hebt, heb je zó veel vrienden, dat je voor je verjaardag Ahoy moet afhuren.

Lief en leed

Na zo’n verwijt spoed ik me op Facebook naar de pagina van die gevallen vriendin, zet er zo’n medelijdend poppetje met een hartje bij en nog een supergevoelige tekst en dan verdwaal ik. Want dan ontvouwt zich een hele wereld aan lief en leed dat wacht op mijn commentaar. Soms is alleen een duimpje omhoog niet voldoende. Je voelt meteen dat je tekortschiet als je het daarbij laat. Dan moet er minstens bij: ‘Heel veel sterkte, lieve Corrie.’ Met een zooi hartjes.

Tamme zwanen

En dan popt er tijdens mijn Facebookrondje ineens een post op van Funda. ‘Deze al gezien?’ staat er dan bij een schattig kasteeltje in de Achterhoek voor maar anderhalf miljoen. Met slotgracht. En tamme zwanen. Ik klik. Wat leuk! Toch eens kijken of er daar in die regio nog meer te koop is. Lekker zoeken zonder limiet. Binnen gluren in huizen van zes miljoen, wie wil dat niet? Wat was ik ook alweer aan het doen? O ja!

MT46 M46 psyche telefoonverslaafd like Beeld

De haters gaan los

Terug naar Facebook, waar ik nog even snel de commentaren onder mijn column lees. Deze ging over alle in mijn ogen verkeerde woorden die je kunt gebruiken om een vrouw aan te duiden: vrouwtje, mevrouwtje, dame, meisje (vooral bij vrouwen boven de zestig, jakjakjak) en meis. Meis vind ik een jeukwoord, schreef ik. Daar gaan ze los, de haters: ‘Ik vind Marjan een jeukwoord.’ ‘Trut dat je bent!’ ‘Wie schrijft dat nou helemaal?’ ‘Nooit van dat stomme mens gehoord.’ ‘Wat een zeikwijf.’

Dat is toch even slikken, als je net allemaal aardige dingen hebt gezet onder posts met zelfgehaakte eierdopjes en nesten pasgeboren katjes. Ik kan natuurlijk overal op gaan reageren. Met: ‘Nounou, poehpoeh.’ Of zoiets. Maar daar is geen beginnen aan.

Rondtobben

Ga dan van dat Facebook af, zeggen wijze Facebookloze vriendinnen. Maar ik vind het nog steeds een fijn platform als ik echt iets mee te delen heb. Dus ik blijf voorlopig rondtobben. En ik hoop dat de Week van de Mediawijsheid (van 4 tot en met 11 november) een beetje gaat helpen. Die heeft als thema Like en Cancel en is gericht op het stimuleren van sociaal gedrag online. Ik ben voor. Erg voor.

Boze comments

Al lig ik gelukkig niet echt wakker van die boze comments. Lang leve de jaren en de grijze haren! Mij raak je niet meer zo hard. Maar hoe zou ik me voelen als ik jonger was? Veel jonger? Dat ze bij een foto van mij zouden schrijven: ‘Ik zou d’r wel doen, denk ik.’ En dan de volgende: ‘Ja, met een papieren zak over d’r kop.’ Hoe vaak moet je diep ademhalen voordat je daar je schouders over kunt ophalen? En wanneer realiseer je je dat degene die dat schrijft driehonderd kilo weegt en alleen nog maar van de bank komt om langzaam op olifantsvoeten naar de speciaal verankerde toiletpot te schuifelen? Ik denk dat dat even duurt. Dat realiseer je je niet meteen. Als moeder van heel mooie, zelfstandige, intelligente dochters weet ik dat dat even duurt. En dat die afschuwelijke teksten raken. Ook al projecteer je nog zo dapper op die schuifelende olifantsvoeten.

MT46 M46 psyche telefoonverslaafd like Beeld

Washandjes strijken onder het bingen

Als ik klaar ben met mijn rondje op Facebook en Funda, heb ik twee uur doelloos rond­gezwor­ven. Nutteloos. Tijdverspilling. Op die paar mensen na die ik blij maakte door hun bericht te voorzien van iets liefs. Maar eigenlijk had ik beter een trui kunnen breien. Mijn tuin kunnen schoffelen. Of mijn theedoeken kunnen strijken.

Nou ja, strijken doe ik al. Veel en vaak. Dat alles terwijl ik binge. Even een verklaring van dat woord: bingen is series kijken op Netflix, Videoland of welk ander betaalplatform ook, langdurig achter elkaar. Dus de ene aflevering na de andere. Ik hou ervan. En om alles dan de schijn van ‘toch een beetje nuttig’ mee te geven, zet ik mijn strijkplank in de kamer en strijk ik alles. Ook de handdoeken en de washandjes. Want hoe meer ik strijk, des te langer ik kan bingen.

Goed voor je huwelijk

‘Volgens mij krijg je daar een hersenverweking van,’ zegt een vriendin van me, die veel bewuster leeft dan ik. Zij kijkt geen televisie, houdt zich niet bezig met het nieuws omdat ze daar zo ongelukkig van wordt en eet veganistisch. Het is een heel leuk mens, maar in sommige opvattingen zó extreem, dat ik er recalcitrant van word. Ik kan dus ook mijn toppers op bingegebied niet met haar delen en dat is jammer. Want ik wil toch even kwijt hoe heerlijk het is om te kijken naar Married at first sight Australië. Voor de ingewijden: MAFS Australië. Op Videoland kun je negen (!) seizoenen bekijken, dus mocht je er nu voor het eerst verslingerd aan raken, dan heb je voorlopig wat te doen. Ik vind het fascinerend. Je leert zo veel over mensen door naar dat soort programma’s te kijken. Het is één groot sociaal experiment waarin niet alleen de kandidaten een enorme ontwikkeling doormaken, maar waar ook de kijker veel van opsteekt. Vind ik. Als ik ademloos zit te bingen, denk ik om de haverklap: lang leve mijn eigen Jan! Het is dus ook nog eens ontzettend goed voor je huwelijk.

Schermverslaving

De leukste Nederlandse variant op dit gebied vind ik B&B vol liefde. Ik heb (tevergeefs) fanatiek geduimd dat mijn favorieten uit het laatste seizoen, Richard en Simone, supergelukkig zouden blijven met elkaar. En met hond Pip, natuurlijk. Lekker beest.

Ik geloof helemaal niet dat ik van bingen een hersenverweking krijg. Als ik vroeger zat te lezen, en dat zat ik eigenlijk altijd, waarschuwde mijn moeder dat ik mijn ogen zat te verpesten. Tegenwoordig hoor ik mijn dochter tegen mijn kleinzoon roepen dat hij vierkante ogen krijgt. In mijn familie verschuift de leesverslaving dus naar een schermverslaving. En ik ben van team kleinzoon. Dat is duidelijk.

Maagd op swipegebied

Scrollen, liken, appen, gamen, bingen, swipen… Ik vind het eigenlijk net zo heerlijk als vroeger in een grote bibliotheek van het ene boek naar het andere huppelen en allemaal nieuwe werelden ontdekken in al die bibliotheekkasten. Die werelden zitten nu in ons scherm en daar is veel te genieten. Hoewel ik op swipegebied nog maagd ben. Want tja, ik heb Jan! Maar stel nu dat ik jong was en vrij: ik zou geen moment aarzelen. Alleen al het idee dat je in één oogopslag kunt lezen wat-ie doet, hoe oud hij is, waar hij vandaan komt en nog veel meer, wat een feest. Daar deed je vroeger in de kroeg toch echt véél langer over!

Na deze conclusie ga ik toch even heel serieus proberen of ik level 2.093 van Toon Blast kan halen. Of nee. Het is mooi weer. Ik pak lekker de fiets en doe een rondje polder. Met mijn telefoon goed weggestopt in mijn fietstas.

MT46 M46 Psyche Beeld

Mag het ietsje minder zijn?

  • Denk je nu: bij mij thuis mag het allemaal wel wat minder met dat gestaar naar televisiescherm, beeldscherm, iPadscherm of telefoon? Bij Stichting Be Aware (stichting-be-aware.nl/schermverslaving) vond ik een paar goede tips.
  • ① Geen telefoon bij het eten. ② Geen telefoon voor het ontbijt. ③ Geen telefoon mee naar bed. (Vooral een goede regel voor pubers. Vaak gaat blijft hun klasse-appgroep tot diep in de nacht actief.) ④ Geen telefoon in het verkeer, dus ook niet op de fiets. ⑤ Telefoon op vliegtuigstand als je ergens even je hoofd bij moet houden.
  • Apps als Checky, Quality Time en Digital Wellbeing houden bij hoe vaak per dag je je telefoon checkt. Op een iPhone of iPad kun je het via het apparaat zelf bijhouden.
  • Op trimbos.nl kun je een gratis factsheet downloaden die je inzage geeft in de invloed van de hoeveelheid schermtijd op je mentale, sociale en lichamelijke gezondheid. De info is eigenlijk bedoeld voor jongvolwassenen, maar levert iedereen veel inzicht op.
Marjan van den BergKristel Steenbergen

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden