MT41 Gezondheid Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

PREMIUM

Last van een frozen shoulder? Dít kun je ertegen doen

Een frozen shoulder, ofwel ‘bevroren schouder’, komt vaak voor en gaat gepaard met langdurige hinder en bewegingsbeperkingen. Het kan even duren, maar de kans op herstel is groot. In de tussentijd bieden blijven bewegen én fysiotherapie soelaas.

Op het spreekuur van de schouderpoli van Maastricht UMC+ ziet arts en orthopedisch chirurg Loek Verlaan wekelijks zo’n dertig mensen, van wie ongeveer de helft als nieuwe patiënt. Deze mensen melden zich met klachten die onder de noemer Subacromiaal Pijnsyndroom van de Schouder (SAPS) vallen. Bij SAPS doet vooral het optillen van de arm pijn; deze klachten worden veroorzaakt door pees-of spierontstekingen. Van een andere categorie is de ‘frozen shoulder’; een ontstekingsreactie van het schouderkapsel die voor stijfheid en pijn zorgt en zogenaamde ‘bovenhandse bewegingen’ (even iets van een plank pakken, een bal wegwerpen) vrijwel onmogelijk maken. Verlaan: “Deze mensen zeggen dat ze continu pijn hebben die amper is vol te houden en die ze bovendien uit hun slaap houdt. Soms is een kaartje voor een parkeergarage uit de automaat trekken al te pijnlijk, anderen kunnen hun keukenkastjes niet meer opendoen.” Een heftig klachtenpatroon, kortom, dat het normale leven tijdelijk stil kan leggen.

Drie fases

Bij een frozen shoulder worden twee verschillende types onderscheiden: de primair frozen shoulder en de secundair frozen shoulder. Bij het eerste treden klachten op zonder duidelijke aanleiding (spontaan), in het minder vaak voorkomende tweede geval is er een herleidbare oorzaak aan voorafgegaan. In medische kringen staat de aandoening bekend als adhesieve capsulitis, wat ‘verkleefd en ontstoken kapsel tussen het schouderblad en bovenarm’ betekent. Niet iedere patiënt ervaart de klachten van een kapselontsteking op dezelfde manier, maar de symptomen zijn over het algemeen wel in drie fases onder te verdelen. In de freezing fase staat vooral de hevige pijn op de voorgrond en wordt de schouder steeds stijver. In de frozen fase is de pijn al wat minder, maar is er nog wel stijfheid en verminderde mobiliteit in de betreffende schouder en arm. In de thawing (dooiende) fase verdwijnt de pijn en keert uiteindelijk de oude bewegingsvrijheid terug. Verlaan: “Met name die eerste fase kan zeer vervelend zijn, soms moeten er morfine, tabletten of ontstekingsremmende injecties aan te pas komen om de pijn te bestrijden of te verlichten. In de fases daarna wordt de pijn minder hevig, maar is de bewegingsvrijheid nog niet op het oude niveau, omdat de schouder verstijfd aanvoelt.” En dat betekent dat sommige patiënten soms nog maandenlang met een ‘bevroren’ schouder rondlopen, want het herstel ervan verloopt veelal traag en vergt geduld. Tel daarbij op dat mensen de pijn soms gaan ‘compenseren’ door anders – of minder – te gaan bewegen, waardoor weer andere spiergroepen ongunstig worden belast, met alle gevolgen van dien. Klachten die horen bij een frozen shoulder kunnen daardoor wel tussen de anderhalf en drie jaar aanhouden, afhankelijk van de algehele conditie van de patiënt. Verlaan: “Daarbij kan ook de motivatie meespelen, want bij het herstel van een frozen shoulder kan in de tweede en derde fase een intensief fysiotherapietraject goed helpen om via rek­oefeningen de duur van de klachten te verkorten. Maar niet iedereen kan die fysiotherapie opbrengen, en ook niet iedereen is daarvoor voldoende verzekerd.”

MT41 Gezondheid Beeld

Kijkoperatie

Ook zonder behandeling van een fysiotherapeut verdwijnen de klachten van een frozen shoulder in 95 procent van de gevallen uiteindelijk vanzelf. Verlaan: “Frozen shoulder is wat artsen een ‘self-limiting disease’ noemen: bij verreweg de meeste patiënten gaat het vanzelf over.” In een klein aantal gevallen is dat niet het geval en komt een orthopedisch chirurg als Verlaan in beeld. Die begint met het stellen van een goede klinische diagnose, benadrukt Verlaan, want een frozen shoulder wordt niet altijd als zodanig gezien. Soms wordt een frozen shoulder verward met andere schouderaandoeningen zoals artrose, ook wel ‘een versleten schouder’ genoemd. Sommige patiënten wachten zo lang met naar de dokter gaan dat de beperking van hun bewegingsvrijheid chronisch lijkt geworden. Verlaan: “Niet iedere huisarts voelt zich bekwaam genoeg om de diagnose te kunnen stellen en verwijst de patiënt door naar een schouderpoli als de onze. Wij hebben een netwerk van gespecialiseerde schouder-fysiotherapeuten. Ook kunnen wij in het uiterste geval kijkoperaties uitvoeren. Tijdens die operaties maken we het kapsel van de schouder losser, of bewegen we tijdens de narcose de aangedane arm met kracht om de stijfheid te verminderen. Maar dat laatste doen we steeds minder vaak. Ook als een patiënt de stap naar een operatie neemt, blijft bewegen daarna belangrijk voor het herstel. Daar kunnen artsen en fysiotherapeuten bij helpen, maar een actieve houding van de patiënt is ook essentieel.”

Onbekende oorzaak

Actief in beweging blijven en eventueel ‘gecompenseerde beweging’ weer afleren zijn essentieel voor het herstel van een frozen shoulder. Maar waardoor de kwaal nu precies wordt veroorzaakt is nog onbekend. Verlaan: “De diagnose frozen shoulder bestaat al heel lang, maar over de oorzaak tasten we vrijwel in het duister. We weten dat mensen met diabetes dertig proces meer kans hebben om het te krijgen. Ook lopen vrouwen meer risico dan mannen, maar we weten niet waarom. Wie een keer een frozen shoulder heeft gehad, heeft meer kans om het ook aan de andere schouder te krijgen. De drie klinische fases freezing, frozen en thawing horen onmiskenbaar bij het verloop van de klachten, patiënten beschrijven ze vaak letterlijk. Maar waarom het verloop zo is, weten we niet. Een valkuil bij het stellen van de juiste diagnose is dat ernstige artrose ook pijnklachten en bewegingsvermindering geeft. Daar hoort alleen wel een heel ander behandelplan bij.”

Toch zijn er factoren die de kans op een bevroren schouder mogelijk kunnen ver­groten, zoals langdurige (gedwongen) rust van de schouder na een operatie (immobilisatie) of een duidelijk schoudertrauma veroorzaakt door een val of een arm uit de kom. Ook langdurige overbelasting en een verkeerde (werk)houding kunnen onderliggende redenen zijn, net als parkinson, schildklieraandoeningen, een beroerte en hart- en longaandoeningen. Verlaan: “Bij de secundair frozen shoulder is de oorzaak vaak duidelijker, alleen komt die variant lang niet zo vaak voor als de primair frozen shoulder.” Omdat het ontstaansmechanisme dus vaak onbekend is, en patiënten niet allemaal dezelfde klachten hebben, is het lastig algemene tips te geven om een frozen shoulder te voorkomen. Maar, zegt de orthopedisch chirurg, wie in beweging blijft en de schouder(s) zo soepel mogelijk houdt is goed bezig. “Een garantie is het niet, maar alle beetjes helpen.”

MT41 Gezondheid Beeld

Renée (58) zit in de laatste fase van een frozen shoulder.

“Ik ben altijd heel flexibel geweest, maar vorig jaar kreeg ik steeds meer last van mijn rechterschouder. Ik wimpelde dat af, ik moet gewoon meer bewegen dacht ik, maar in het najaar kreeg ik zulke verschrikkelijke pijnscheuten dat ik niet meer kon slapen. Mijn huisarts dacht niet meteen aan een frozen shoulder maar aan een ontsteking en schreef me diclofenac voor. Daar moest ik al snel mee stoppen vanwege maagklachten. Toen ik daarna in korte tijd mijn arm niet meer kon gebruiken, werd ik doorverwezen naar een orthopeed van de Bergman Kliniek. Die stelde een frozen shoulder vast. Ik ben rechtshandig, ineens realiseerde ik me hoeveel je doet met een schouder. De hond uitlaten, aan- en uitkleden, slapen: het werd allemaal even dramatisch en pijnlijk. Gelukkig kreeg ik van de orthopeed een injectie met het hormoon cortison in mijn schouder. Dat gaf verlichting, binnen twee weken was de ergste pijn weg. Ik kwam in de tweede frozen-fase, maar fietsen of autorijden ging bijvoorbeeld niet. Daarnaast ging ik naar een fysiotherapeut met nek- en rugklachten die waren veroorzaakt doordat ik mijn bewegingsbeperking compenseerde. In de kliniek kreeg een hydrodilatatie-injectie. Dat is een nieuwe techniek waarbij onder hoge druk water met onstekingsremmer in de schouder wordt gespoten. Daarmee wordt het verkrampte schouderkapsel wat opgerekt, zodat het gewricht meer ruimte krijgt. Risico’s zitten daar niet aan vast, behalve dat het soms niet helpt. Ik vond de injectie niet prettig, maar ik kon al snel veel meer bewegen. Inmiddels heb ik goede hoop dat ik er bijna vanaf ben. Ik ben er een heel jaar mee bezig geweest, al valt dat nog best mee in vergelijking met andere gevallen, dus ik ben heel blij dat het bijna voorbij is.”

Andere schouderklachten

  • Inklemming in de schouder
    Pezen of de slijmbeurs kunnen ingeklemd raken en daardoor schouderpijn veroorzaken (zie ook het eerder beschreven SAPS). Dat kan oorzaken hebben als een veranderde beweging van het schouderblad, een verdikking van de pezen, stijfheid van de ribben of nekwervel of een instabiel schoudergewricht.
  • Peesruptuur
    Aan de kop van de bovenarm hechten pezen die verantwoordelijk zijn voor de stabiliteit van het gewricht. Bij een ontsteking kunnen deze pezen scheuren. Soms gebeurt dit spontaan, soms door overbelasting of als gevolg van een ongeluk. Door gericht te oefenen kunnen de klachten goed worden behandeld. Soms is het noodzakelijk de pezen operatief te hechten.
  • Instabiliteit van de schouder
    In de schouder bevindt zich een kraakbeenring, het labrum genoemd. Als de schouder ‘uit de kom’ raakt, kan deze ring kapotgaan. Dat leidt tot een instabiel gewricht. Het labrum kan ook stukgaan door veelvuldig een harde bal te gooien, door op de schouder te vallen of door een plotselinge ruk aan de schouder door bijvoorbeeld van de trap te vallen waarbij iemand zichzelf probeert vast te grijpen.
  • Pianotoetsfenomeen
    Na een val op de schouder kunnen er banden stuk gaan rondom het gewricht tussen het schouderblad en sleutelbeen. Hierdoor kan het sleutelbeen iets uitsteken, ook wel het ‘pianotoetsfenomeen’ genoemd. Dit geeft pijn en stijfheid bij het bewegen van de schouder. Door middel van fysiotherapie kan de pijn worden gedempt en de stijfheid worden verminderd. Als er klachten blijven bestaan dan is een operatie mogelijk voor het herstel van de ‘pianotoets’.

Meer weten?
Meerdere ziekenhuizen in Nederland hebben een schouderpoli. Op zorgvoorbeweging.nl van de Nederlandse Orthopaedische Vereniging staat veel informatie over schouderklachten en (eventuele) behandelingen. Zie ook: schoudernetwerk.nl, beweeghuis.mumc.nl, thuisarts.nl en fysioclub.nl.

Liesbeth SmitGetty Images

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden