Gezondheid

Dít zijn de kenmerken van borderline (en hoe je daarmee om kan gaan)

dit-zijn-de-kenmerken-van-borderline-en-hoe-je-daarmee-om-kan-gaan.jpg

Ongeveer één procent van de Nederlandse bevolking heeft borderline, een persoonlijkheidsstoornis waarbij patiënten last hebben van abrupte veranderingen in gevoelens, stemmingen en gedrag. Wat zijn de kenmerken van deze stoornis en hoe wordt dit behandeld?

We vertellen je meer over borderline en hoe je er als naaste het beste mee om kan gaan.

Wat is borderline?

Als iemand een borderline persoonlijkheidsstoornis heeft, heeft hij of zij vaak last van afwijkend -en sterk wisselende- stemmingen, gedrag, en gedachten. Hij of zij heeft bijvoorbeeld last van impulsiviteit, stemmingswisselingen en angst. Mensen met borderline lopen in hun leven vaak vast in relaties, opleidingen en werk. Ze maken een enthousiaste start, maar door terugkomende tegenvallers haken ze al snel af. Borderliners – zoals mensen met borderline persoonlijkheidsstoornis vaak genoemd worden – hebben vaak een alles-of-niets karakter. Er zijn in Nederland naar schatting zo’n 200.000 patiënten met een borderline persoonlijkheidsstoornis, zegt de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie. Meer vrouwen dan mannen hebben er last van: bijna 75 procent van alle mensen met borderline is vrouw. Meestal komen de verschijnselen echt naar buiten als iemand net volwassen begint te worden. Dat is vaak tussen het zeventiende en vijfentwintigste levensjaar.

Hoe ontstaat borderline?

Wat de precieze oorzaak is van borderline is niet bekend, maar er zijn wel risicofactoren die de kans op het ontwikkelen hiervan vergroten. Eén van de belangrijkste oorzaken is erfelijkheid en aanleg. Hoe de hersenen prikkels verwerken heeft te maken met de aanleg van de hersenen, waardoor impulsief gedrag, heftige emoties en stemmingswisselingen erger kunnen worden. Mensen die iemand met borderline in de familie hebben, hebben meer kans op het krijgen van borderline. Als één van de ouders borderline heeft, is die kans zelfs één op vijf.

Psychische en sociale factoren

Ook psychische en sociale factoren spelen een belangrijke rol. Vooral traumatische en ingrijpende ervaringen in de jeugd kunnen borderline veroorzaken. Denk daarbij bijvoorbeeld aan: verwaarlozing, mishandeling of seksueel misbruik. Maar ook minder duidelijke ervaringen, zoals emotionele verwaarlozing of een onbewust gevoel van onveiligheid, kunnen borderline verergeren.

Lees ook: Nog nooit verteld: ‘Ik verzwijg mijn borderline persoonlijkheidsstoornis’

Negen kenmerken

Het is niet makkelijk om een diagnose te stellen voor borderline persoonlijkheidsstoornis, en dit kan alleen gedaan worden door een specialist. In het handboek van psychiatrische stoornissen, de DSM-5, staan negen kenmerken van borderline. Voor de diagnose moet iemand aan minimaal vijf van die symptomen voldoen. Dit zijn die kenmerken:

Verlatingsangst

Mensen met borderline hebben vaak moeite met het aangaan en in stand houden van relaties. Maar wanneer ze zich eenmaal aan iemand gehecht hebben verandert die houding snel in afhankelijkheid en verlatingsangst. Borderliners proberen daarom altijd te voorkomen dat iemand hen in de steek laat, tot het obsessieve aan toe.

Wisselingen tusen idealiseren en kleineren

Borderliners hebben vaak verschillende instabiele en intense relaties. Ze denken erg zwart-wit, en beoordelen hun omgeving als goed of fout. Ze wisselen af tussen idealiseren en kleineren, zonder dat er een neutraal tussengebied is.

Identiteitsstoornissen

Borderliners hebben meestal een aanhoudend instabiel zelfbeeld, en een gebrek aan zelfgevoel. Ze weten vaak eigenlijk niet wie ze zijn, en hebben tegenstrijdige beelden van zichzelf.

Impulsiviteit

Een van de meest voorkomende en belangrijkste kenmerken van borderline is impulsiviteit. Om aan dit kenmerk te voldoen, moet een patiënt op ten minste twee gebieden zó impulsief zijn dat hij of zij zichzelf of anderen schade aan kan brengen. Het gaat dan bijvoorbeeld om geld verspillen, onveilige seks, misbruik van middelen of eetbuien.

Suïcidale gedachten of gedrag

Bijna iedereen met borderline denkt weleens aan zelfmoord. Een aanzienlijk deel van de patiënten doet zelfmoordpogingen, of doet aan zelfbeschadiging. Daarom zijn suïcidale gedragingen, gedachten of dreigingen één van de kenmerken.

Ernstige en snelle stemmingswisselingen

Mensen met bordeline hebben last van sterk wisselende stemmingen. Eén moment zijn ze intens prikkelbaar en angstig, om dan enkele uren later weer vrolijk te zijn. Deze extreme stemmingen duren zeer zelden langer dan een paar uur achter elkaar, voor ze weer overslaan naar een meer neutralere mood.

Een chronische gevoel van leegte

Mensen met borderline hebben extra veel behoefte aan relaties en impulsen van buiten, omdat ze zelf een chronisch gevoel van leegte voelen. Ze voelen zich vaak oriëntatieloos en onsamenhangend, vooral door dit gevoel van leegte en gebrek aan een stabiel zelfbeeld.

Onbeheersbare woedeaanvallen

Borderliners kunnen hun kwaadheid vaak slecht beheersen en hebben daarom sneller last van intense woedeaanvallen of driftbuien. Ook kan het soms leiden tot agressiviteit of vechtpartijen.

Dissociatieve verschijnselen

Mensen met borderline kunnen lijden aan paranoïde ideeën en kunnen ernstige dissociatieve verschijnselen hebben. Dan verliezen ze hun zelfbewustzijn helemaal, en staan ze emotioneel los van zichzelf. Meestal zijn deze klachten tijdelijk, bijvoorbeeld door stress of andere extreme emoties.

Behandeling

Er zijn verschillende behandelingen voor een borderline persoonlijkheidsstoornis. De meeste behandelingen helpen de patiënt inzicht te geven in de stoornis en het gedrag. Het is voor iemand met borderline heel belangrijk om evenwicht en stabiliteit in emoties te creëren, wat dan ook centraal staat in de behandeling. Medicijnen kunnen ook een hulpmiddel zijn, omdat ze sommige symptomen kunnen verminderen. Meestal gaat het dan om kalmerende middelen, antipsychotica of antidepressiva. Omdat deze stoornis bij iedereen anders is, zullen specialisten per persoon beslissen wat het precieze behandelplan is. Meestal zal er gekozen worden voor een combinatie van verschillende soorten therapie en medicatie, zodat de persoon met borderline beter kan functioneren in de maatschappij.

Omgaan met borderline

Borderline is niet alleen erg lastig voor de patiënten, ook voor zijn of haar omgeving kan het soms best ingewikkeld zijn. Waarschijnlijk wil je als vriend, geliefde of familielid graag helpen. Je wilt iemand opvrolijken, boze buien doorbreken of de depressie verminderen, maar misschien merk je dat dat niet gewaardeerd wordt. Er is geen gebruiksaanwijzing of boek dat je kan vertellen hoe je omgaat met borderline, omdat de stoornis bij iedereen anders is. Het is belangrijk om je te verdiepen in borderline, zodat je reactiepatronen kan herkennen en voorkomen.

Grenzen aangeven

Je kunt de problemen niet oplossen, maar wel helpen door als partner, kennis of vriend zo veel mogelijk veiligheid en stabiliteit te bieden. Je moet wel duidelijk je grenzen aangeven, zegt psychiater Erwin van Meekeren tegen Psychologie Magazine. Doe dat wel liefdevol, want vaak hebben mensen al een negatief zelfbeeld. Ook kun je helpen door zelf zo concreet mogelijk te communiceren. Heldere communicatie kan een emotionele crisis voorkomen. Het belangrijkste is om een luisterend oor te bieden, en professionele hulp in te schakelen, wanneer dit nodig is.

Artikelen van Margriet.nl ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief

Bron | Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, MIND, Borderline Stichting, PsyQ, Psychologie Magazine
Beeld | iStock

Ook interessant