Illustratie van de baarmoeder. Beeld Getty Images/iStockphoto
Beeld Getty Images/iStockphoto

PREMIUM

Jij & je hormonen en wat er gebeurt na de overgang

Soms lijken de hormonen letterlijk door je lijf te gieren, zeker in de puberteit, tijdens een zwangerschap en in de overgang. Maar wat gebeurt er eigenlijk met je hormoonhuishouding als je al deze fases achter de rug hebt?

Wist je dat er zo’n 100 verschillende hormonen bestaan? Van dopamine tot adrenaline en van insuline tot het groeihormoon somatotropine. Allemaal stofjes die worden aangemaakt in hormoonklieren zoals de hypofyse, schildklier en bijnieren. Vanuit deze klieren gaan de hormonen de bloedbaan in. Via de bloedbaan komen ze terecht bij de organen of cellen die ze kunnen beïnvloeden. Een voorbeeld: je staat op het punt de deur uit te gaan voor een afspraak, je bent al laat en net als je deur dichttrekt zie je een flinke ladder in je panty. Tegelijkertijd komt de buurvrouw aansnellen met de vraag of je haar even kunt helpen. Stress in de tent. De hypofyse, het kliertje in ons brein geeft nu de bijnieren de opdracht om het hormoon cortisol te produceren. Dat cortisol laat je bloedsuikerspiegel stijgen en versnelt je stofwisseling. Klinkt vervelend, maar is juist nuttig omdat er op deze manier meer energie vrijkomt om met de stressvolle situatie om te gaan.

En zo is de hormoonfabriek de hele dag met allerlei processen in de weer. Het regelen van de temperatuur, de bloeddruk, het bloedsuikergehalte, de stofwisseling, de botdichtheid, allemaal lichamelijke processen waarbij hormonen een rol spelen. Hormonen zijn betrokken bij de groei en ontwikkeling, spelen een rol bij de voortplanting en bepalen mede je gedrag en gevoel.

Enorme ommezwaai

Er is één groep hormonen die voor een heel grote geestelijke en lichamelijke verandering zorgt als je ouder wordt, en dat zijn de geslachtshormonen. Bij mannen hebben we het dan voornamelijk over het hormoon testosteron en bij vrouwen over oestrogeen en progesteron. Gedurende de overgang keldert de aanmaak van deze laatste twee. Het is vooral de daling van oestrogeen die leidt tot één grote hormonale kermis. Je lichaam maakt een enorme ommezwaai en begint zich voor te bereiden op de beginnende ouderdom.

Menopauze

Eerst even terug naar de overgang, de periode rond de meno-pauze die zo’n 5 à 10 jaar kan duren. Voor alle duidelijkheid: de menopauze is de laatste keer dat je ongesteld bent. Gemiddeld zijn vrouwen dan 51 jaar. Tijdens de jaren eromheen verandert er hormonaal veel. En dat is nog zachtjes uitgedrukt. Omdat de voorraad eicellen opraakt zijn de vrouwelijke hormonen oestrogeen en progesteron, die een belangrijke rol spelen bij de menstruatiecyclus en vruchtbaarheid, opeens niet meer nodig. Op zich niet zo erg, maar het vervelende is dat vooral de oestrogenen ook een rol spelen op andere vlakken. Ze zorgen voor een mooie gezonde huid, sterke botten, een gezonde bloeddruk en cholesterolgehalte, emotionele balans, de doorbloeding en vochthuishouding van de vagina. Als de oestrogeenaanmaak daalt, betekent dat dus ook dat de kans op osteoporose en hart- en vaatziekten groter wordt.

Lilian

Lilian (68) werkte als mondhygiënist en is gepensioneerd. “Al die hormonenellende is nu gelukkig voorbij. Ik heb af en toe wel moeite met alle kwalen en gebreken die opeens naar boven komen. Vóór mijn zestigste was er niks aan de hand, nu heb ik artrose en overgewicht en pijn bij het vrijen. Dat verval vind ik soms lastig. Maar het mooie van deze fase is dat ik alles kan doen wat ik leuk vind. Het lijkt of ik veel meer in het nu leef. Ik ben dankbaarder voor alles wat ik heb.”

Suus

Suus (61), pr-medewerker, liep door de overgang een burn-out op. Nu gaat het beter met haar dan ooit. “Ik heb het gevoel dat ik na een lange tijd zaaien nu flink kan oogsten. Ik zit veel beter in mijn vel, heb meer zelfvertrouwen en weet beter wat ik wil. Heerlijk vind ik het. Ik ga nu zelfs voor mezelf beginnen, iets wat ik een paar jaar geleden nog niet durfde. Wat ik aan de overgang heb overgehouden is een hoge bloeddruk waarvoor ik medicijnen slik en een heleboel rimpels, haha. Maar juist omdat ik dit fijne gevoel zo lang mogelijk wil vasthouden, ben ik gezonder gaan leven. Ik moet er niet aan denken dat ik over 10 jaar al niet meer de leuke dingen kan doen die ik nu doe.”

Rustiger vaarwater

Een derde van de vrouwen krijgt hierna een verhoogde bloeddruk en twee derde een verhoogd cholesterolgehalte. Daarnaast heeft - door de daling van oestrogeen - één op de drie vrouwen in de overgang door klachten geen of minder zin in seks en meer dan 50% van de vrouwen heeft last van atrofie (vaginale irritatie en pijn). Dan hebben we ook nog eens te maken met een vertraagde stofwisseling, een drogere en rimpelige huid en wondjes die minder snel helen. Je zou er bijna moedeloos van worden, helemaal omdat de hormonale veranderingen ook nog eens zorgen voor klachten als opvliegers, stemmingswisselingen en slecht slapen. Het slechte nieuws is dat na de overgangsperiode de oestrogeenaanmaak laag blijft, waardoor de kans op osteoporose, hart- en vaatziekten enzovoort ten opzichte van vóór de overgang groter blijft. Hetzelfde geldt voor een drogere huid en atrofie. Het goede nieuws is dat je hormonaal gezien in rustiger vaarwater komt. Als je midden in de overgang zit kun je je door de hormonale achtbaan afvragen of die vermoeidheid, die ellende, die opvliegers en pijn nog wel overgaan? Nou, het antwoord is ja. Sterker nog, veel vrouwen voelen zich na de overgang beter dan daarvoor.

Dan hebben we ook nog eens te maken met een vertraagde stofwisseling, een drogere en rimpelige huid en wondjes die minder snel helen. Je zou er bijna moedeloos van worden, helemaal omdat de hormonale veranderingen ook nog eens zorgen voor klachten als opvliegers, stemmingswisselingen en slecht slapen. Het slechte nieuws is dat na de overgangsperiode de oestrogeenaanmaak laag blijft, waardoor de kans op osteoporose, hart- en vaatziekten enzovoort ten opzichte van vóór de overgang groter blijft. Hetzelfde geldt voor een drogere huid en atrofie. Het goede nieuws is dat je hormonaal gezien in rustiger vaarwater komt. Als je midden in de overgang zit kun je je door de hormonale achtbaan afvragen of die vermoeidheid, die ellende, die opvliegers en pijn nog wel overgaan? Nou, het antwoord is ja. Sterker nog, veel vrouwen voelen zich na de overgang beter dan daarvoor.

Het feest kan beginnen

Meerdere onderzoeken laten zien dat vrouwen zich beter gaan voelen zodra ze door de overgang heen zijn. Volgens een onderzoek in opdracht van het Engelse tijdschrift HealthPlus heeft acht op de tien vrouwen een overweldigend gevoel van vrijheid en zes op de tien vrouwen zegt dat ze beter in hun vel zitten dan ooit. Ook voelen ze zich gemiddeld tien jaar jonger dan hun echte leeftijd. Vrouwen hebben meer vertrouwen, ervaren minder stress, hebben meer controle over het leven en hebben meer vrije tijd. Iets om erg vrolijk van te worden! Wel wordt een gezonde leefstijl belangrijker dan ooit. Vanwege de verhoogde kans op osteoporose en hart- en vaatziekten zijn gezonde voeding en voldoende beweging essentieel. Omdat de spiermassa en de botdichtheid afnemen kan krachttraining veel betekenen. Ook zal de stofwisseling door de vermindering aan oestrogenen vertraagd zijn, waardoor je ­sneller zal aankomen.

Met een beetje geluk heb je nog 15 tot 20 jaar in goede gezondheid te gaan. Een fase waarin heel veel mogelijk is doordat er ruimte en tijd en vaak ook in de portemonnee ontstaat om leuke dingen te doen en nieuwe uitdagingen aan te gaan. Wat dat betreft ligt de wereld nog aan je voeten. Door gezond te leven en het ouder worden te omarmen, kun je er optimaal van genieten.

Journalist Wies Verbeek is oprichtster van de website Blow.nl (’n Beetje Leuk Ouder Worden). Op haar site en in haar gelijknamige boek vind je tal van praktische tips om gezond en fit ouder te worden.

ME01_Gezond Leven banner Beeld Aangeleverd
Beeld Aangeleverd

Margriet Extra - Gezond Leven ligt nu in de winkel. Je kunt het nummer ook online bestellen op lossebladen.nl.

Wies VerbeekGetty Images/iStockphoto

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden