Handen wassen, dossier over hygiene en smetteoosheid Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Hoe hygiënischer, hoe beter? 8 vragen over de keerzijde van smetteloosheid

Desinfectiemiddelen, spatschermen en afstand houden. Onze omgeving is ­tegenwoordig ­hygiënischer dan ooit. Dat leidde al tot minder griep en ­minder verkoudheid. Maar is er ook een ­keerzijde van smetteloos en steriel?

In de afgelopen tweehonderd jaar zijn we steeds hygiënischer gaan leven. Daardoor sterven we in de westerse wereld niet meer massaal aan de pest, tbc en cholera. Het is een enorme sprong voorwaarts. Maar we kúnnen op het gebied van hygiëne ook doorslaan. Acht vragen aan professor Maria ­Yazdanbakhsh.

1. Hygiëne redt levens, maar heeft te veel ­hygiëne een keer­zijde?

“Ik ben heel blij dat we op het gebied van hygiëne niet meer leven zoals tweehonderd jaar geleden. Doordat het riool niet meer openlijk door de stad stroomt, krijgen we bijvoorbeeld geen cholera meer en sterven we niet meer bij bosjes aan bacteriële infecties. Voor onze gezondheid is een goede hygiëne noodzakelijk. Bacteriën, virussen en parasieten liggen op de loer en daar kunnen we ziek van worden. Maar eind jaren tachtig bleek al uit een studie onder Zwitserse kinderen die op een boerderij woonden en daardoor via de stallen en het contact met dieren in aanraking kwamen met veel meer micro-organismen, veel minder kans hadden op ­allergieën dan kinderen uit de buurt die ook op het platteland opgroeiden, maar níet op een boerderij. Het principe dat eraan ten grondslag ligt wordt ook wel de ­hygiënehypothese genoemd.”

2. Wat houdt de hygiëne­hypothese in?

“Dat je immuunsysteem overgevoelig reageert wanneer het te weinig wordt ­geprikkeld. Dat zie je bijvoorbeeld ook bij kinderen zonder broers of zusjes. Zij hebben een grotere kans om allergieën als hooikoorts te ontwikkelen dan kinderen uit grote gezinnen. Vooral de jongste kinderen uit grote gezinnen lijken meer afweerstoffen te hebben. Op zich logisch als je bedenkt dat je met meer broers en zussen vaker wordt bloot-gesteld aan infectieziekten.”

3. Maar betekent meer blootstelling aan ­infectieziekten dan niet dat je juist váker ziek wordt?

“Hoe vaker je wordt bloot­gesteld aan ziekmakers, hoe beter het immuunsysteem leert hoe het erop moet reageren. Je wordt een keer ziek, maar de keer erna herkent je afweersysteem de indringer en weet hoe hij hem de deur uit moet werken. Op dit principe zijn veel vaccins gebaseerd: je laat het lichaam kennismaken met een klein beetje van de vijandelijke stof en je lichaam maakt antistoffen om er een volgende keer adequaat op te reageren.”

4. Hoe werkt het afweer­systeem ook alweer?

“Grof gesteld zijn er twee soorten afweer. Als je op jonge leeftijd veel infecties met bacteriën, virussen en parasieten doormaakt, ontwikkel je een afweersysteem dat gebalanceerd op prikkels kan reageren. Gebeurt dat niet, dan zie je een type afweersysteem dat zó gevoelig reageert dat de kans op allergieën ook toeneemt.”

5. De afgelopen twee jaar, tijdens de ­pandemie, kwamen normale verkoudheid en griep nauwelijks voor. Dat is toch juist fijn en gezond?

“Het is inderdaad niet prettig om verkouden te zijn of om griep te hebben. Maar tijdens het doormaken van infecties door virussen houdt je immuunsysteem wel de antistoffen op peil. Als je niet in aanraking komt met een virus, verleert het afweersysteem dat virus te herkennen. Het kán zijn dat je daardoor veel zieker wordt.”

6.Wat betekent dat dan voor de huidige tijd van handgel, spatschermen en ­afstand houden?

“Dat zal nader onderzoek moeten uitwijzen. Maar we hebben nu al gezien dat de lockdownmaatregelen bij kleine kinderen afgelopen zomer hebben geleid tot een uitbraak van het RS-virus. Er waren zó veel kinderen met RS, dat er sprake was van een epidemie. En niet alleen bij ons, ook in de rest van Europa. Dat was opmerkelijk, omdat een RS-virusepidemie gewoonlijk voornamelijk voorkomt tijdens de wintermaanden.”

Lees ook:
Dít is het verschil tussen ‘gewone’ mondkapjes en een type II mondkapje

7. Hoe hebben de ­coronamaatregelen daartoe bijgedragen?

“Tijdens de lockdown waren er amper jonge kinderen met een RS-virusinfectie. Het virus kon niet rondwaren omdat de crèches en scholen dicht waren. Pas toen de wereld in de zomer weer een beetje openging, laaide het virus op. Hetzelfde geldt voor griep. Ook het influenzavirus kreeg door de strikte hygiëneprotocollen nauwelijks kans. Het zou goed kunnen dat er nu een griepgolf komt doordat we lang niet aan influenza zijn blootgesteld: we zijn vatbaarder doordat er minder immuniteit is. Mogelijk reageren we er ook heftiger op omdat het lichaam het virus niet goed meer herkent.”

8. Hoe onhygiënischer, hoe beter dus?

“Dat wil ik absoluut niet zeggen! Ik ben juist heel blij met het hygiëneniveau in de westerse wereld. Maar het mag best een beetje minder smetteloos en steriel. Ik zie om me heen dat sommige mensen doorslaan in hun schoonmaak- en hygiënedrift. Gebruik je gezonde verstand. En ga lekker veel naar buiten. Naar het bos en naar het platteland. In ­Finland bestaat een gezondheidsrichtlijn die voorschrijft met je kinderen naar boerderijen te gaan. Omdat dat het risico op allergieën vermindert.”

Over Maria Yazdanbakhsh

Maria Yazdanbakhsh (1959) is ­hoog­leraar en hoofd van de ­afdeling ­Parasitologie in het Leids Universitair Medisch ­Centrum. Dit jaar ontving zij de prestigieuze NWO Spinoza­premie voor haar wetenschappelijke onderzoek naar betere vaccins tegen parasitaire ­infecties en geneesmiddelen tegen ontstekingsziekten.‘Wij zoeken naar manieren om het immuunsysteem van honderd jaar geleden na te bootsen’

Dit artikel verscheen eerder in Margriet 02 – 2022. Dit nummer nabestellen kan via lossebladen.nl.

Beeld: Getty Images

Dorien Dijkhuis.Getty Images
Meer over

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden