Een vrouw in bed, net met haar gezicht boven de dekens uit. Beeld Getty Images/EyeEm
Beeld Getty Images/EyeEm

PREMIUM

Expert legt uit: zo ontstaat nachtangst

Bijna de helft van alle kinderen heeft weleens last van nachtangst, maar hoe zit dat bij volwassenen? Slaapexpert Alies Coster legt het uit.

Slapen: het is een complex fenomeen. Gelukkig gaat het bij een groot deel van de mensen goed, maar toch heeft zo ongeveer een kwart van de Nederlanders moeite om goed te kunnen slapen. Ze kunnen niet goed in- of doorslapen of worden (te) vroeg wakker in de ochtend. Vervelend, want slaaptekort maakt je vermoeid en soms zelfs lusteloos overdag. Een van de oorzaken van slaaptekort zijn nachtangsten: aanvallen in de slaap waarin je plotseling in paniek wakker wordt, schreeuwt, verward bent en/of een hoge hartslag hebt.

Vreemd gedrag tijdens de slaap

Pavor nocturnus, oftewel nachtangsten. Zo’n 40 procent van de kinderen heeft er weleens last van, maar ook sommige volwassenen hebben er last van. Nachtangsten zijn een vorm van parasomnie, een verzamelnaam voor verschillende vormen van vreemd gedrag tijdens de slaap. Wanneer je last hebt van een nachtangst, word je plotseling wakker tijdens de diepe slaap, veer je overeind, slaak je eventueel een luide gil en vertoon je tekenen van intense angst. Vaak schiet de hartslag omhoog en begin je te zweten. Net zoals bij slaapwandelen word je met nachtangst niet helemaal wakker, en reageer je niet of niet adequaat op externe prikkels, zoals aanspreken.

Het verschil tussen nachtangst en een nachtmerrie

Een nachtangst is niet hetzelfde als een nachtmerrie. Een nachtmerrie vindt plaats in de droomslaap (de REM-slaap). Nachtangst vindt plaats tijdens de diepe slaap. Tijdens een nachtmerrie kan (tenzij je wakker wordt) dan ook niet worden bewogen, want tijdens de REM-slaap zijn alle spieren verlamd. Wanneer je een nachtangst hebt, kan is het wel mogelijk om te bewegen. Omdat een nachtmerrie een vorm van een droom is, zijn er beelden, geluiden en gevoelens die door de hersenen worden gevormd tot een verhaallijn.

Dat maakt dat nachtmerries beter worden herinnerd. Wanneer je een nachtangstaanval hebt weet je de volgende ochtend vaak niets meer.

Oorzaken van nachtangst

De precieze oorzaak van nachtangsten is nog niet bekend. Vaak zie je dat kinderen die last hebben van nachtangstaanvallen dit van een ouder hebben, omdat de genetische component dan aanwezig is. Maar er zijn wel duidelijke factoren die nachtangst kunnen uitlokken. Denk hierbij aan factoren waardoor iemand minder diep slaapt, zoals een slaapkamer die niet stil of donker (genoeg) is. Een onregelmatig slaappatroon, stress, bepaalde medicijnen, een volle blaas of alcoholgebruik veroorzaakt ook onrustige slaap, wat de nachtangsten uitlokt.

Wellicht klinken dit als ‘logische’ oorzaken, toch worden ze vaak over het hoofd gezien. Het kan écht verschil maken of iemand slaapt met een slaapmasker of niet, of dat een person een slaapmutsje drinkt of niet.

Wanneer nachtangst zelden voorkomt, dan is behandeling niet nodig. Behandeling kan wél nodig zijn wanneer de slaapangst voor gevaarlijke situaties kan leiden, bijvoorbeeld zoals bij slaapwandelen. Slaapangst kan overigens zeer storend zijn voor de diegene zelf, maar ook voor familieleden. Ook in zo’n geval kan een behandeling nodig zijn. De behandeling richt zich op het wegnemen van de oorzaken of triggers. Hier kun je zelf al een start mee maken door regelmatige bedtijden aan te houden, een gezonde slaapomgeving te creëren en door stress te verminderen.

Wakker maken of niet?

Wat moet je doen op het moment dat iemand een angstaanval heeft? Op het moment van de paniekaanval is het niet nodig om diegene wakker te maken. Soms leidt dit eerder tot een toestand van verwarring. Omdat contact maken moeilijk is tijdens een nachtangst, zorgt geruststellen vaak niet tot het gewenste resultaat. Ook al lijkt iemand bij kennis, vaak is dat niet het geval. Het is wel belangrijk om - net als bij kinderen - te voorkomen dat iemand zich bezeert. De aanval gaat net zo snel voorbij als dat hij opkwam en de volgende dag is de aanval meestal weer vergeten.

Over psycholoog en slaapexpert Alies Coster

alies coster header paspoortje Beeld redactie
Beeld redactie

Uitgerust, productief en energiek je dag door? Psycholoog en slaapexpert Alies Coster schrijft voor Margriet en is eigenaar van Sucsleep. Ze helpt anderen aan een fijne nachtrust, door middel van workshops en online trainingen. Via haar Instagrampagina inspireert zij je over slaap, rust en je mindset hierin. Plan een gratis kennismakingsgesprek in met slaapexpert Alies Coster, om te kijken of coaching iets is dat jou zou helpen.

Alies CosterGetty Images/EyeEm

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden