Dít zijn de (positieve!) effecten op je lichaam als je bloed gaat doneren Beeld Getty Images/iStockphoto
Beeld Getty Images/iStockphoto

Dít zijn de (positieve!) effecten op je lichaam als je bloed gaat doneren

Ruim 400.000 Nederlanders komen één of een paar keer per jaar naar een bloedbank om een halve liter bloed of juist bloedplasma te doneren. Maar hoe gaat bloed doneren eigenlijk precies, en wat zijn de gevolgen voor je lichaam?

We zetten de belangrijkste informatie op een rij.

Bloed doneren

Ongeveer 2 op de 100 Nederlanders staat op dit moment ingeschreven als bloed- of plasmadonor bij de bloedbank Sanquin. Vrouwen mogen maximaal drie keer per jaar bloed doneren, mannen mogen dat jaarlijks vijf keer doen. Plasma doneren mag aanzienlijk vaker: je mag elke twee weken plasma geven bij de bloedbank. Het is natuurlijk niet verplicht om zo vaak te komen, maar de bloedbank hoopt wel dat je als plasmadonor minimaal zes keer per jaar komt.

Voorwaarden van bloed doneren

Maar niet iedereen mag zomaar bloed doneren, daarvoor moet je wel aan een aantal regels voldoen. Dat is niet alleen belangrijk voor de persoon die uiteindelijk het bloed zal krijgen, maar ook voor je eigen gezondheid. Er zijn daarom richtlijnen opgesteld voor bloeddonatie. Als je bloeddonor wilt worden moet je gezond zijn, meer dan vijftig kilo wegen en tussen de 18 en 65 jaar oud zijn. Doneren mag - mits je gezond bent - tot 79 jaar oud, maar aanmelden kan maar tot 65-jarige leeftijd. Als je je opgeeft als donor wordt bij een eerste afspraak je gezondheid doorgenomen door een arts, die ook bloed afneemt. Dat bloed wordt gecontroleerd op diverse ziekten die overdraagbaar zijn via bloed, bijvoorbeeld HIV en hepatitis B. Ook wordt er gekeken naar medicijngebruik en drugsgebruik, net als naar tatoeages en piercings (in verband met infecties).

Regels rondom seksuele contacten

De regels rondom mannen die seks hebben met andere mannen zijn de afgelopen tijd veel aangepast en zullen in 2023 weer veranderen. Lange tijd mocht je als man helemaal niet doneren na een seksueel contact met andere mannen. Momenteel is het zo dat je als man vier maanden geen bloed mag geven als je seks hebt gehad met een andere man die niet je vaste partner is. Sinds september 2021 wordt er een uitzondering gemaakt voor homomannen die een vaste partner hebben voor twaalf maanden of langer. Vanaf begin 2023 verandert deze regel: ook mannen die wisselende seksuele contacten hebben met mannen mogen dan bloeddonor worden. Sanquin gaat het besluit of je wel of niet mag doneren dan baseren op een vragenlijst over veilige seks. Minister Kuipers van Volksgezondheid vindt het belangrijk dat individueel risicogedrag leidend wordt, in plaats van iemands geaardheid.

Als je als vrouw seks hebt met een man die ook seksuele contacten heeft met andere mannen, mag je momenteel in de vier maanden na dat contact geen bloed doneren. Ook na seks met een man die hiv-positief is mag je geen bloed doneren, net als wanneer je bedpartner een geslachtsziekte of hepatitis heeft. Ook als je seks hebt gehad waarvoor je betaald bent óf hebt, mag je vier maanden lang geen bloed of plasma doneren. Op de website van Sanquin kun je de exacte regels rondom bloed- en plasmadonatie teruglezen.

Hemoglobinegehalte meten

Voor elke donatie wordt het hemoglobinegehalte (Hb) in je bloed nog eens gemeten. Dit nummer geeft aan of er voldoende aanmaak en vulling is van de rode bloedcellen, en of er dus voldoende zuurstof in je bloed zit. Bij een te laag Hb zou je klachten kunnen krijgen na donatie, dus mag je dan helaas niet doneren. Om bloed te mogen geven, moet de Hb-waarde bij een man minstens 8,1 millimolen zijn en voor een vrouw moet dit minstens 7,5 millimolen per liter zijn.

Flauwvallen na doneren

Voor je bloed geeft, wordt er dus altijd eerst gekeken of je op dat moment wel gezond bent. Dan is het niet schadelijk om een halve liter bloed te verliezen: na een paar weken zijn alle cellen in je bloed weer aangevuld tot het normale niveau. Maar dat betekent niet dat je er niks van merkt. Het meest gerapporteerde symptoom na een bloeddonatie is vermoeidheid, en op de tweede plaats staat duizeligheid. “Een halve liter is toch circa tien procent van het bloed wat je hebt in je lichaam”, vertelt Marianne Geleijnse, expert op het gebied van bloeddruk en hart- en vaatziekten bij de Wageningen Universiteit, tegen NU.nl. Na zo’n donatie gaat er iets minder bloed naar je hersenen toe, en dus ook minder zuurstof, waardoor je die symptomen kunt krijgen.

Toch komt flauwvallen niet heel vaak voor: zo’n 4500 mensen vallen per jaar flauw tijdens een donatie. En meestal zijn er dan andere, bijkomende redenen. Denk dan bijvoorbeeld aan spanning, iemand die te snel opstaat of iemand die niet voldoende gegeten of gedronken heeft.

Voordelen van bloed doneren

Als je gezond bent, zitten er dus eigenlijk geen nadelen aan de donatie. Het grootste voordeel van bloed doneren is natuurlijk dat je kunt helpen bij het redden van mensenlevens, maar zijn er ook nog andere voordelen voor jou als donor? Wetenschapper Marianne Geleijnse deed daar in 2007 onderzoek naar. Daaruit bleek dat het lagere ijzerpijl een gunstig effect zou kunnen hebben als het komt tot hart- en vaatziekten. “Donoren die twee keer per jaar doneren of in totaal meer dan 49 keer in hun leven bloed hadden gedoneerd, leken wat minder gevoelig voor aderverkalking”, zegt Geleijnse. Echt overtuigend is het bewijs nog niet, maar het zou een verband kunnen zijn.

Wat wél een zeker voordeel is volgens de expert, is dat je bij elke donatie een gratis gezondheidscheck krijgt, waardoor je op de hoogte bent van je eigen bloedwaarden. Het is natuurlijk altijd goed om te weten hoe het staat met je Hb. Plus: door bloed te doneren verbrand je al snel zo'n 650 calorieën extra in 24 uur, dus dat is mooi meegenomen.

Aanmelden als bloeddonor

Wil jij je aanmelden als bloeddonor? Dat kan bijvoorbeeld hier.

Bron | Sanquin, AD, NU, HLN, NOS

Ilse van RoekelGetty Images/iStockphoto
Meer over

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden