null Beeld Redactie
Beeld Redactie

PREMIUM

Dit wil je weten over de ziekte van Parkinson

Op 11 april is het Wereld Parkinson Dag. De ziekte komt zo vaak voor dat er wordt gesproken van een pandemie. Genezing is (nog) niet mogelijk, maar we kunnen zelf het risico verkleinen. Plus: het leven houdt zeker niet op na de diagnose.

19 vragen aan parkinsondeskundige prof. dr. Bas Bloem.

1. Wat is de ziekte van Parkinson precies?

“Het is een hersenaandoening waarbij een groep cellen in de zwarte kern van onze hersenen beschadigd raakt en afsterft. Daardoor gaat de automatische piloot haperen.”

2. Wat gebeurt er in de hersenen?

“In de zwarte kern, diep in de hersenen, produceren zenuwcellen de stof dopamine. Hiermee communiceren hersendelen met elkaar. Zo krijgt het lichaam opdrachten. Doordat bij parkinson zenuwcellen in de hersenen afsterven, kunnen ze geen dopamine meer aanmaken. Daardoor worden signalen minder goed doorgestuurd. Het gevolg: de soepelheid verdwijnt en er ontstaan bewegingsklachten zoals trillen, stijfheid, traagheid van beweging en een ‘strak’ gezicht, een zogenaamd ‘maskergelaat’.”

3. Gaan alle patiënten trillen?

“Twee derde van de patiënten wel, een derde niet. De ziekte uit zich bij iedereen anders. Parkinson geeft niet alleen motorische klachten. Ook pijn, een slechte stoelgang, slaapproblemen, trager denken, minder goed kunnen ruiken, veranderde seksualiteit en stemmingsstoornissen behoren tot de symptomen. Niet iedereen krijgt last van dezelfde klachten. Dat is direct het lastige van parkinson. Het zorgt ervoor dat de ziekte vaak lang onopgemerkt blijft en dat het lang kan duren voordat de diagnose wordt gesteld.”

null Beeld

4. Parkinson is toch een oudemannenziekte?

“Dat is een veelgehoord misverstand. Helaas treft parkinson ook jonge mensen. Twintig procent van de patiënten is jonger dan vijftig jaar. En we zien een zorgwekkende groei onder dertigers en veertigers. Het merendeel van de patiënten is tussen de zestig en zeventig jaar. Dat is tegenwoordig ook niet oud meer te noemen. Zij werken vaak nog en staan midden in het leven. De ziekte treft trouwens ook vrouwen, zij het nét iets minder vaak: zo’n 54 (mannen) om 46 procent.”

5. Hoe vaak komt parkinson voor?

“In Nederland hebben 63.000 mensen parkinson. Maar dat aantal groeit snel. Het aantal patiënten is in de afgelopen twintig jaar verdubbeld en zal wereldwijd in de komende twintig jaar nog eens verdubbelen. Je kunt echt spreken van een pandemie. Het is de snelst groeiende hersenaandoening ter wereld. De groei van parkinson verloopt dus bijvoorbeeld sneller dan die van beroertes of alzheimer.”

6. Hoe komt het dat er steeds meer parkinson voorkomt?

“Enerzijds doordat we ouder worden. Maar er is meer aan de hand. Want ook als we corrigeren voor het verouderingseffect blijkt dat parkinson enorm groeit. Zeker is dat vervuiling er iets mee te maken heeft. Toen de ziekte in 1817 werd ‘ontdekt’, was in Europa net de Industriële Revolutie losgebarsten. Onderzoek in dieren laat zien dat blootstelling aan giftige stoffen zoals de ontvetter trichloorethyleen parkinson kan veroorzaken. En pesticiden hebben grote invloed: veel boeren die met bepaalde bestrijdingsmiddelen werken of hebben gewerkt, krijgen de ziekte. In Frankrijk komt parkinson om die reden relatief veel voor onder wijnboeren. Maar ook omwonenden van landbouwpercelen hebben een verhoogd risico. En uiteindelijk treft de blootstelling aan bestrijdingsmiddelen ons allemaal. Want die middelen komen ook terecht in ons eten en vinden zo hun weg naar de consument.”

null Beeld

7. Speelt erfelijkheid een rol bij parkinson?

“Soms. Bij minder dan vijf procent van de patiënten wordt de parkinson verklaard door een erfelijke aanleg. Het lijkt er dus op dat omgevingsfactoren een veel grotere rol spelen. Recente inzichten laten bovendien zien dat die erfelijke factoren mensen gevoeliger maken voor de schadelijke effecten van giftige omgevingsfactoren.”

8. Hoe ontstaat de ziekte van Parkinson?

“Dat weten we nog niet precies. Waarschijnlijk begint het bij veel mensen in de darmen. Vanuit daar verspreidt het zich vervolgens naar de hersenen. Daar gaan bepaalde eiwitten stapelen en klonteren binnen de zenuwcellen. Die eiwitten maken de cellen kapot, maar dringen ook gezonde cellen binnen en infecteren die.”

9. Hoe weet je of je parkinson hebt?

“Dat is voor iedereen weer anders. Het begint vaak met een trillende hand, vooral in rust. Een klassiek symptoom is bradykinesie: tragere en kleinere bewegingen. Dat uit zich bijvoorbeeld in een handschrift dat groot begint en steeds kleiner en priegeliger wordt. Nóg een teken: wanneer tijdens de remslaap, de droomfase, niet alleen de ogen bewegen, maar het hele lichaam mee gaat doen. Mensen die tijdens de remslaap hun droom ‘uitleven’ hebben een tot wel zestig tot zeventig procent grotere kans op parkinson. En verder kunnen bijvoorbeeld een pijnlijke schouder, vertraagde darm-bewegingen of een depressie een allereerste uiting zijn.”

null Beeld

10. Is parkinson te genezen?

“Helaas is de ziekte nog niet te genezen. Maar het is inmiddels wél mogelijk om met parkinson nog een hele tijd goed te blijven functioneren en een zinvolle invulling te geven aan je leven. Het leven houdt niet op zodra je de diagnose krijgt! Ga met een vermoeden van de ziekte naar de huisarts en laat je eventueel doorverwijzen naar de neuroloog.”

11. Hoe wordt de diagnose parkinson gesteld? En wat gebeurt er daarna?

“De neuroloog doet vooral verschillende tests in de spreekkamer. Soms is een MRI-scan noodzakelijk. De ziekte is daarop niet zichtbaar, maar dient om andere aandoeningen uit te sluiten. Daarna is het proces voor iedere patiënt verschillend omdat de ziekte voor iedereen anders tot uiting komt. Sommige mensen trillen bijvoorbeeld erg, terwijl andere juist meer last van traag- of stijfheid hebben. Ook de snelheid waarmee de ziekte achteruitgaat kan van persoon tot persoon sterk verschillen. Net als de reactie op medicatie. Je zou eigenlijk kunnen zeggen dat de 63.000 mensen met parkinson in Nederland allemaal hun ‘eigen’ unieke vorm hebben. Daarom is zorg op maat belangrijk. In het Radboudumc hebben we een multidisciplinair team waarin onder anderen een fysiotherapeut, ergotherapeut, neuroloog, psycholoog, verpleegkundige, huisarts, maagleverdarm-arts, seksuoloog en longarts samenwerken.”

12. Welke behandelingen zijn er voor parkinson?

“De problemen worden veroorzaakt door een tekort aan dopamine. Het dopaminetekort kunnen we gelukkig met medicijnen opheffen. Bijvoorbeeld met Levodopa. Dat heeft doorgaans een krachtig effect op de motoriek, energie en de stemming.”

13. Kleven er nadelen aan de medicatie?

“Het probleem met deze medicijnen is dat de werkingsduur na verloop van jaren steeds korter wordt. Bovendien schieten ze op termijn vaak hun doel voorbij: patiënten krijgen last van overtollige bewegingen. In de prachtige film Awakenings zie je dat gebeuren bij de hoofdpersoon die parkinson heeft.”

14. Wat is Deep Brain Stimulation?

“Dit is een hersenoperatie die een deel van de verschijnselen kan verminderen. Door middel van een operatie wordt een elektrode in de hersenen geplaatst die verbonden is met een zogenoemde neurostimulator. De elektrode geeft in de hersenkern stroom af. Op die manier wordt het dopaminegevoelige systeem continu gestimuleerd. En dat vermindert een deel van de parkinsonklachten.”

15. Kunnen we zelf het risico op parkinson verkleinen?

“Uit onderzoek blijkt dat behalve vervuiling en blootstelling aan pesticiden ook een leven lang melk drinken het risico op parkinson vergroot. En ook hersenschuddingen vergroten het risico. Het mediterrane dieet biedt juist een beschermende factor. Dit bestaat uit veel verse groenten, fruit, noten en zaden, weinig vlees, matig zuivel en goede vetten uit bijvoorbeeld vette vis en olijfolie. Een paar koppen koffie per dag geeft ook bescherming. En ook bewegen heeft een positief effect.”

16. Sporten verlaagt het risico op parkinson dus?

“Uit onderzoek blijkt dat sporten zeer waarschijnlijk een remmende werking heeft op het ziekteproces. Mensen die hun hele leven veel hebben gesport, hebben minder kans op parkinson. Uit een studie waarbij we sporters en niet-­sporters vergeleken, bleek dat de hersenen van de sportende proefpersonen niet krompen en die van de niet-sporters wél. Ook bleek dat bij de groep die drie keer per week dertig minuten fietste op een hometrainer er in de hersenen nieuwe uitlopers waren ontstaan tussen de beschadigde hersendelen en de hersenschors. Door sporten lijkt het brein zich aan te passen. Dat is een hoopvolle bevinding.”

null Beeld

17. Is er een verschil tussen mannen en vrouwen?

“De ziekte komt zoals gezegd iets vaker voor bij mannen dan bij vrouwen. Opvallend is dat mannen veel vaker in een parkinsoncentrum terecht-komen voor behandeling dan vrouwen. Dat heeft ook tot gevolg dat vrouwen veel minder vaak meedoen aan wetenschappelijk onderzoek naar bijvoorbeeld nieuwe behandelingen, waardoor we onvoldoende begrijpen hoe deze precies werken bij vrouwen. Vrouwen hebben daarnaast iets vaker last van trillen dan mannen. Ook krijgen ze vaker last van bijwerkingen, waarschijnlijk omdat we vrouwen behan­delen alsof het mannen zijn. Maar een dosering die werkt voor een man van tachtig kilo is voor een vrouw van zestig kilo vaak veel te zwaar. Daar moeten we dus veel beter naar gaan kijken. Ook hormonen hebben waarschijnlijk invloed. Daar doen we in het Radboudumc onderzoek naar.”

18. Welke nieuwe inzichten zijn er?

“Een inzicht van de laatste jaren is dat bij parkinson foutief gevormde eiwitten een rol spelen bij de celdood in de hersenen. De eiwitten beschadigen niet alleen de zenuwcel, maar gaan ook ‘reizen’ naar naburige zenuwcellen die nog gezond zijn en die cellen infecteren. Dat is slecht nieuws, maar het betekent ook dat we het verspreidingsproces in de toekomst mogelijk kunnen afremmen wanneer we een manier vinden om die reizende eiwitten weg te vangen of te vernietigen. Bijvoorbeeld met immunologische behandeling. Dan kunnen we de ziekte misschien in een vroeger stadium al aanpakken. Naar dit soort behandelingen wordt internationaal momenteel veel onderzoek gedaan.”

19. Zal er ooit een medicijn tegen parkinson komen?

“Ik hoop het wel. Het inzicht in wat er misgaat in de hersenen groeit met de dag. Wereldwijd zoeken onderzoekers naar behandelmethoden. Genezing zal denk ik nog even op zich laten wachten, maar binnen nu en tien jaar is er hopelijk een methode om de ziekte af te remmen.”

Bas Bloem is als hoogleraar neurologie verbonden aan het Radboudumc. Hij is oprichter van het Radboudumc Expertisecentrum voor Parkinson & Bewegingsstoornissen en schreef het boek De parkinsonpandemie.
Kijk voor meer informatie over de ziekte van Parkinson op: parkinsonopmaat.nl, parkinsonfonds.nl, parkinson.nl, parkinson-vereniging.nl.

Dorien DijkhuisRedactie
Meer over

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden