Rusteloze benen: wat zijn de symptomen en wat kun je ertegen doen? Beeld Getty Images/iStockphoto
Beeld Getty Images/iStockphoto

PREMIUM

Déze symptomen wijzen op rusteloze benen (en dit kun je ertegen doen)

Heb je ’s avonds en ’s nachts last van tintelingen, kriebels of simpelweg een vervelend gevoel in je onderbenen, waardoor je ze écht niet stil kunt houden? Dan zou het kunnen dat je last hebt van rusteloze benen of het Restless Legs Syndrome. We zochten uit hoe dat ontstaat en wat je eraan kunt doen.

"Het is een trekkend, jeukend, prikkend en trillend gevoel dat heel irritant is en een onweerstaanbare drang geeft om te bewegen", vertelt huisarts Mirella Buurman aan Margriet. Er wordt dan ook wel gesproken over het Restless Legs Syndrome of RLS.

Rusteloze benen

Het Restless Legs Syndroom is een aandoening van (waarschijnlijk) het zenuwstelsel, waarbij je last hebben van tintelende, rusteloze benen die je ‘moet’ bewegen. Er zijn relatief veel mensen in Nederland met het Restless Legs Syndroom: ongeveer één op de twintig mensen zou er last van hebben. De diagnose wordt meestal gesteld bij mensen van middelbare leeftijd, maar het komt ook steeds meer voor bij jongere mensen. Vrouwen hebben vaker last van rusteloze benen dan mannen; ook lijkt er een erfelijke aanleg te zijn.

Wanneer je beweegt, verdwijnt of verlicht het gevoel van de rusteloze benen. "Maar het vervelende is dat je in beweging moet blijven, want als je stopt, komt het terug, soms urenlang", vertelt Buurman. Rusteloze benen komen vaak ’s avonds of ’s nachts voor en het gevoel is zo sterk dat je er wakker van wordt, met slapeloze nachten en pittige vermoeidheid als gevolg. Het kan ook ontstaan nadat je lang hebt gezeten.

Symptomen van rusteloze benen

Als je last hebt van rusteloze benen of het restless legs syndrome, herken je waarschijnlijk de volgende symptomen wel:

  • Je hebt last van tintelingen, kriebels of simpelweg een vervelend gevoel in je benen. Vooral in de onderbenen hebben mensen met rusteloze benen vaak klachten. Vooral 's avonds en 's nachts kun je er last van hebben, op momenten waarop je tot rust probeert te komen.
  • Wanneer je deze klachten hebt, voel je ook een onbedwingbare onrust in je benen. Je ‘moet’ ze bewegen om van de klachten af te komen, al werkt dat niet altijd.
  • Tijdens je slaap maken je benen soms vanzelf schokkende bewegingen; vergelijkbaar met tics. Deze kunnen het lastiger maken om in slaap te vallen, of je 's nachts wakker maken.

Neurologische aandoening

“Het is nog onduidelijk waar het precies vandaan komt, maar we vermoeden dat het een neurologische aandoening is, die in de hersenen of in het ruggenmerg ontstaat”, zegt huisarts Buurman. “De aandoening heeft namelijk te maken met het aansturen van de spieren. Waarschijnlijk speelt dopamine tekort hierbij een rol.” Dopamine is een neurotransmitter dat ervoor zorgt dat zenuwen met elkaar kunnen communiceren. Een tekort hieraan komt voornamelijk bij ouderen en vaker bij vrouwen dan bij mannen voor.

Ook komen rusteloze benen vaker voor bij mensen met bepaalde ziektebeelden, zoals diabetes, chronisch nierfalen, reuma, schildklieraandoeningen, polyneuropathie en de ziekte van Parkinson. Zwangere vrouwen en mensen met ijzer- of foliumzuurtekort hebben er vaker last van, net als mensen die bepaalde medicatie slikken. Hoewel RLS niet erfelijk is, komt het in sommige families wel vaker voor.

Wat kun je doen tegen rusteloze benen?

Je kunt helaas meestal niet veel doen tegen rusteloze benen. “Zijn er tekorten, dan kun je die aanvullen. Als je een van bovenstaande ziektes hebt, moeten deze zo goed mogelijk behandeld worden, zodat de kans op klachten daalt.” Als je geen ziekte of tekort hebt, maar wel last hebt van rusteloze benen, raadt de huisarts aan om goed op je leefstijl te letten.

“Beweeg en sport voldoende overdag, maar sport niet ’s avonds laat. Drink ’s avonds geen koffie, beperk alcohol tot niet meer dan een glas per dag en drink liever niet dagelijks. Rook niet en voorkom of verminder overgewicht. Het is niet bekend welke van deze tips het belangrijkste is, maar als je dit allemaal doet, worden de klachten bij de meeste mensen minder.”

Een aantal andere tips tegen rusteloze benen zijn:

  • Ga elke dag rond hetzelfde tijdstip naar bed en sta op een vast tijdstip op. Regelmaat is goed voor je slaapritme.
  • Neem warme of juist koude voetenbaden, om je onderbenen tot rust te brengen.
  • Sommige mensen hebben baat bij magnesiumsupplementen. Neem deze echter niet voor je eerst je bloedwaarden hebt laten controleren bij de huisarts.

Medicijnen tegen rusteloze benen

Er bestaan wel wat medicijnen, maar die hebben veel bijwerkingen en soms verergeren ze de klachten langere tijd voor ze verbeteren. "Alleen als de klachten eindeloos duren, iemand er erg onder lijdt en leefstijladviezen niet – genoeg – helpen, worden deze wel eens gegeven", vertelt Buurman. Medicijnen die voorgeschreven worden tegen rusteloze benen zijn bijvoorbeeld pramipexol, clonazepam en levodopa.

Ook last van PLMD

Tachtig procent van mensen met rusteloze benen heeft ook last van Periodic Limb Movement Disorder (PLMD). Hierbij schoppen of bewegen mensen ritmisch in hun slaap met hun benen en/of armen. Er is wel een groot verschil tussen rusteloze benen en PLMD: van die laatste word je 's nachts niet wakker. "Het is ook niet pijnlijk of irritant, het is meer een reflex waar een eventuele partner last van heeft", vertelt de huisarts. "Je kunt ook alleen PLMD hebben, los van rusteloze benen. PLMD wordt op dezelfde manier behandeld als rusteloze benen, met dezelfde leefstijladviezen.”

Tekst | Bianca Bartels

Het interview met huisarts Mirella Buurman verscheen eerder in Margriet 2019-41. Je kunt deze editie nabestellen via magazine.nl.

Bianca BartelsGetty Images/iStockphoto
Meer over

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden