MT32 M32 DOSSIER Migraine Beeld Getty Images, Shutterstock
Beeld Getty Images, Shutterstock

PREMIUM

De meestvoorkomende oorzaken van hoofdpijn (en wat je ertegen kunt doen)

Hoofdpijn is de meestvoorkomende pijn. Bijna iedereen heeft er weleens last van. Maar de ene hoofdpijn is de andere niet. Wat is het verschil tussen hoofdpijn en migraine? En wat valt ertegen te doen?

MT32 M32 DOSSIER Migraine Beeld

De deskundige

Gisela Terwindt is als neuroloog, migraine-onderzoeker en bioloog verbonden aan het LUMC

MT32 M32 DOSSIER Migraine Beeld

“De ene hoofdpijn is de andere niet,” zegt neuroloog/migrainedeskundige Gisela Terwindt. Hoog tijd dat dat meer doordringt, want het taboe op migraine moet er echt vanaf. “Hoofdpijn en migraine zijn twee totaal verschillende dingen.”

Wat is migraine precies?

“Migraine is een hersenziekte. Het is een heftige aandoening die ongelooflijk belastend is, omdat je tijdens een aanval uitgeschakeld kunt raken. Veel patiënten kunnen niet naar school of werk en ook niet deelnemen aan het sociale leven.”

Wat zijn de verschijnselen?

Hoofdpijn bij een migraineaanval is heel heftig. Vaak bonkend en aan één kant van het hoofd. Je kunt er misselijk bij worden en er zelfs van moeten overgeven. Sommige mensen hebben ook een overgevoeligheid voor licht en geluid. In het ergste geval kun je alleen nog maar in een verduisterde stille kamer in bed liggen en wachten tot het overgaat. Een aanval kan een paar uur duren, maar vaak duurt-ie veel langer. Soms wel drie dagen.”

Kondigt migraine zich aan?

“Soms wel. Een derde van de patiënten heeft voorafgaand aan de hoofdpijn eerst auraverschijnselen. Ze zien dan bijvoorbeeld flikkeringen en schitteringen in hun blikveld.”

Je spreekt van een taboe op migraine.

“Veel migrainepatiënten durven niet uit te komen voor hun ziekte. Ze zijn bang om als zeurpiet te worden gezien. De omgeving begrijpt het vaak niet goed. ‘Iedereen heeft toch weleens hoofdpijn,’ is de gedachte. Maar migraine is zo ongelooflijk belastend. Het zou fijn zijn als de vooroordelen verdwijnen. De aandoening zelf is al erg genoeg. Je er ook nog voor moeten schamen of verantwoorden maakt het nog erger.”

MT32 M32 DOSSIER Migraine Beeld

Hoofdpijn door uitdroging

Zeurende hoofdpijn na het sporten of na langdurig verblijf in de zon? Grote kans dat die pijn wordt veroorzaakt door uitdroging. De hersenen bestaan voor driekwart uit water. Vandaar dat je al hoofdpijn kunt krijgen bij de geringste uitdroging. Drink minstens twee liter water per dag en nog meer als je lang in de zon bent, veel trans-pireert of als je hebt gesport. Drink liever geen alcohol na het sporten of zonnen. Dat droogt je lichaam nog eens extra uit.

90% van de Nederlanders heeft weleens last van hoofdpijn. Uit onderzoek blijkt dat het de meest voorkomende pijn is.

Spanningshoofdpijn

Een drukkend en klemmend gevoel aan beide kanten van het hoofd… Sommige mensen hebben dagelijks last van spanningshoofdpijn. Heet het zo omdat spanning de veroorzaker is? “Nee,” zegt Gisela Terwindt. “Het is niet bewezen dat stress de directe veroorzaker van de pijn is. We hebben er gewoonweg geen goede andere naam voor. Vaak ervaren patiënten een drukkend gevoel of een ‘bandgevoel’ rond het hoofd. Misschien komt de term daarvandaan. Soms kan een lage dosering van een specifiek antidepressivum helpen tegen de pijn. Overleg met je arts over de mogelijkheden.”

Proefpersonen gezocht

In het LUMC wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar migraine. Daarvoor zijn proefpersonen nodig. Weten welke onderzoeken er lopen en of meedoen iets voor je is? Kijk op lumc.nl/org/hoofdpijn-onderzoek/projecten/migraine-onderzoek.

Migraine en medicijnen

Veel migrainepatiënten gebruiken gewone pijnstillers, maar bij veel mensen werken die niet afdoende. Sinds de jaren negentig zijn er zogenaamde triptanen, migraine-specifieke medicijnen die je in kunt nemen als je een aanval hebt. En er is preventieve medicatie, die je kunt gebruiken om aanvallen te voorkomen. Deze middelen kunnen enorm effectief zijn, maar geven slechts bij de helft van de patiënten een vijftig procent vermindering van aanvallen. Pijnvrij word je dus nooit. Gisela Terwindt: “Ga naar de huisarts als je vermoedt of weet dat je regelmatig migraine hebt. Het is belangrijk om de migraine onder begeleiding te behandelen.”

Pijnmedicijn

Iedereen heeft wel een doosje paracetamol of ibuprofen in huis. We slikken massaal ‘aspirientjes’ tegen hoofdpijn. Is dat wel zo slim? En wat neem je wanneer? Volgens Terwindt is het in eerste instantie belangrijk om je te realiseren dat pijn een signaal is van het lichaam dat er iets aan de hand is. Migraine is echt een hersenaandoening, maar ‘gewone’ hoofdpijn kan verschillende oorzaken hebben: een slechte houding, stress, te weinig vocht of een kater. Een pijnstiller neemt de pijn weg, maar niet de oorzaak ervan. Probeer dus altijd te achterhalen waardóór de pijn wordt veroorzaakt.

Ibuprofen en paracetamol zijn de meest verkochte hoofdpijnmiddelen. Veel mensen weten niet dat er grote verschillen zijn. Zowel als het gaat om werkzame stoffen, werking én bijwerkingen. Zo behoort ibuprofen tot de NSAID’s (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs). Net als bijvoorbeeld diclofenac en naproxen. NSAID’s zijn pijnstillend, koortsverlagend en ontstekingsremmend. Paracetamol is ook pijnstillend en koorts-verlagend, maar niet ontstekingsremmend. Heb je een ‘gewone’ hoofdpijn die eenmalig optreedt en dus niet chronisch is, kies dan altijd eerst voor paracetamol en níét meteen voor ibuprofen. Paracetamol werkt net zo goed en heeft nagenoeg geen bijwerkingen. NSAID’s kunnen namelijk maagklachten geven.

Bij mensen boven de zestig kan het gebruik zelfs tot een maagbloeding leiden. Vandaar dat zestigplussers er standaard een maagbeschermer bij krijgen voorgeschreven. Houd je altijd aan de richtlijnen op de verpakking. Gebruik niet meer dan de aanbevolen hoeveelheid. Start met twee tabletten van 500 mg of eentje van 1000 mg, opgelost in water. Herhaal dit elke acht uur.

Voorkomen is beter dan…

87% van de Nederlanders gebruikt weleens een pijnstiller tegen hoofdpijn. Maar je kunt zelf ook een hoop doen om hoofdpijn te voorkomen: drink voldoende water, drink niet te veel koffie, thee of andere cafeïnehoudende dranken, vraag hulp als je tien dagen of langer pijnstillers of triptanen nodig hebt voor je hoofdpijn. Slaap voldoende, eet en leef regelmatig en beweeg veel, liefst in de buitenlucht.

MT32 M32 DOSSIER Migraine Beeld
MT32 M32 DOSSIER Migraine Beeld

Verschil vrouwen en mannen

Bij vrouwen komt migraine drie keer zo veel voor dan bij mannen. Waarschijnlijk komt dat doordat vrouwelijke hormonen een rol spelen. Onderzoekers weten nog niet precies hoe. Gedacht wordt aan een verband met hormonen omdat jongens en meisjes vóór de puberteit even vaak migraine hebben. Pas daarna komt het bij meisjes veel vaker voor. Bovendien blijken aanvallen bij vrouwen vaak op te treden rond de menstruatie en tijdens de zwangerschap verdwijnen ze vaak. Ook in andere hormoononrustige periodes zoals de aanloop naar de menopauze worden klachten heftiger.

Hoofdpijn tijdens de menstruatie en overgang

Hormonen kunnen ook een rol spelen bij migraine, zegt Gisela Terwindt. Bij vrouwen die voor de overgang migraine hadden, kan dit tijdens de overgang toenemen door schommelingen in de hormoonhuishouding. “De hoofdpijn kan tot jaren na de menopauze aanhouden, totdat het hormoonpeil weer stabiel is en de overgang voorbij. Soms spelen ook andere symptomen van de overgang daarbij een rol zoals slapeloosheid en angst.”

Terwindt hoort weleens dat vrouwen hoofdpijn tijdens de overgang willen aanpakken met hormoonbehandelingen. Die zouden de concentratie oestrogeen constant houden, maar hier is volgens haar echt geen enkel bewijs voor. Om het effect van hormonen bij migraine tijdens de overgang te onderzoeken en om te kijken welke behandelmethoden mogelijk wél kunnen worden ingezet, is het Leids Universitair Medisch Centrum samen met het Erasmus MC de WHAT!-studie gestart (whatstudy.nl). Terwindt: “Bij deze studie wordt ook gekeken naar jonge vrouwen met migraine rondom de menstruatie. Ook daar spelen hormonen een rol. Bij twee derde van de vrouwen met migraine blijkt sprake te zijn van migraine die ook tijdens de menstruatie optreedt.”

Gemiddeld raken 50.000 migrainepatiënten per jaar in de problemen omdat ze te veel hoofdpijnmedicatie gebruiken. Ga met migraine naar de dokter en vraag om advies.

Hoofdpijn door pijnstillers

Soms kunnen pijnstillers juist hoofdpijn veroorzaken. “Gemiddeld raken 50.000 migrainepatiënten per jaar in de problemen omdat ze te veel hoofdpijnmedicatie gebruiken,” zegt Terwindt. “Als je meer dan vijftien dagen per maand pijnstillers of triptanen inneemt, kun je daarmee de migraine juist in stand houden: je ontwikkelt dan medicatie-afhankelijke hoofdpijn. De medicatie verergert de klachten, omdat de hoofdpijn telkens terugkomt als je niets inneemt. Acuut stoppen is het enige wat helpt. Doe dat onder begeleiding.”

Niet jouw schuld

Veel mensen zoeken de oorzaak van hoofdpijn of migraine bij zichzelf, zegt Gisela Terwindt. Ze zijn erg druk geweest, hebben weinig tijd voor zichzelf genomen… Ook de omgeving wijt het vaak aan stress. Eigen schuld, dikke bult. Niet doen, zegt Gisela Terwindt. “Het is niet jouw schuld. Er is geen enkel bewijs dat stress hoofdpijn veroorzaakt. Vaak is het juist zo dat in de voorfase van de hoofdpijn gevoelens van stress, angst en depressie en ook concentratieverlies kunnen optreden als eerste symptomen voor een aanval.”

Altijd naar de dokter bij…

  • ...hoofdpijn die begint na een ongeluk;
  • ...zware hoofdpijn die je nog nooit eerder gevoeld hebt;
  • ...hoofdpijn in combinatie met overgeven;
  • ...hoofdpijn bij kinderen jonger dan zes;
  • ...hoofdpijn in combinatie met plotselinge acute uitvalsverschijnselen die je nooit eerder hebt gehad.

Meer weten?

Dit artikel kwam tot stand met medewerking van prof. dr. Gisela Terwindt. Zij is als neuroloog en bioloog verbonden aan het LUMC. Zie voor veel gestelde vragen over migraine en verder migraineonderzoek ook hoofdpijnonderzoek.nl en whatstudy.nl over vrouw-specifieke vragen over migraine.

Lees hier het verhaal van Marlie (62) die arbeidsongeschikt raakte door clusterhoofdpijn.

Dorien DijkhuisGetty Images, Shutterstock
Meer over

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden