Gezondheid

Burn-out coach Jolanda Bouman: ‘We krijgen in één dag net zoveel prikkels te verwerken als onze voorouders in een heel jaar’

burn-out-coach-jolanda-bouman-we-krijgen-in-een-dag-net-zoveel-prikkels-te-verwerken-als-onze-voorouders-in-een-heel-jaar.jpg

Een beetje stress hebben we allemaal. En een beetje spanning is ook helemaal niet erg. Maar wanneer de spanning blijft en we niet genoeg momenten nemen om op te laden, kan het zorgen voor overspannenheid en uiteindelijk zelfs leiden tot een burn-out. Wat is het verschil? En hoe ga je daar het beste mee om?

Stress is een maatschappelijk probleem

Stress wordt een steeds groter maatschappelijk probleem. Maar liefst één op de zeven werkende mensen heeft verschijnselen van een burn-out. En dat is niet zo gek met alle werkdruk, sociale contacten en prikkels die we om ons heen meekrijgen. “De hoeveelheid prikkels die wij in een dag te verwerken hebben, kregen onze voorouders in een heel jaar”, stelt Jolanda Bouman, burn-out coach en auteur van diverse boeken en blogs over stress en vitaliteit. Onlangs publiceerde zij, samen met Sam Loman, het boekje Take a break, waarmee je in twee dagen leert hoe je beter kunt ontspannen.

Een beetje stress is gezond..

“Stress op zich is niet erg, als je maar de tijd neemt om te herstellen”, legt Jolanda uit. “Een klein beetje spanning is normaal. Dat hebben we nodig om te presteren. Gezonde stress houdt je scherp. Het is een eeuwenoud overlevingsmechanisme. Het zorgt ervoor dat je in actie kunt komen als het spannend wordt. Het geeft je energie en het zorgt ervoor dat je je kunt focussen. Het is echter belangrijk dat je naast die momenten van spanning, ook voldoende plaats maakt voor ontspanning.” En daar schort het bij veel mensen nog wel eens aan. “We willen van alles, maar we vergeten onszelf vaak in dat proces. En dat is een groeiend probleem.”

…totdat je niet meer genoeg oplaadt

Maar hoe weet je nou wanneer de mate waarop je stress ervaart niet meer zo gezond is? Volgens Jolanda is het vooral belangrijk om goed naar je lijf te luisteren. “Je lichaam geeft direct signalen. Je kunt last krijgen van hoofdpijn, rug- nek schouderklachten, kortademig worden en slaapt vaak slechter. Je herkent jezelf niet meer. Je hebt vaker last van piekergedachten, bent sneller geprikkeld, krijgt een kort lontje of je wordt schrikachtig. Allemaal signalen waaraan je kunt herkennen dat de stress je te veel wordt. Veel mensen hebben ook de neiging om zichzelf te isoleren, gezelschap te vermijden en slechter te gaan eten en drinken. Maar daarmee zetten ze een streep door dingen die ze juist heel hard nodig hebben.”

Niet alleen gerelateerd aan werk

Er wordt vaak gedacht dat stressklachten alleen te wijten zijn aan een hoge werkdruk. Maar volgens Jolanda speelt ook onze persoonlijkheid een belangrijke rol. “De echte oorzaak van een burn-out ligt bij onszelf, bij de keuzes die we maken. We ervaren een hoop druk, maar het hangt er vanaf hoe je er zelf mee omgaat. We doen van alles, totdat de druk te veel wordt voor onze draagkracht. Op dat punt moet je keuzes gaan maken. Maar in plaats van tijd te nemen om op te laden of taken af te stoten om de balans te herstellen, gaan we maar door. En dan komen we in de problemen. Van een enthousiast en vrolijk persoon word je dan al snel iemand die steeds loopt te mopperen.”

Van stress naar een burn-out

“Wanneer je langere tijd, zeg maar een paar maanden lang, last hebt van stress kan dat leiden tot overspannenheid. “De klachten bij overspannenheid lijken op die van een burn-out. Toch zit er wel een verschil in. Bij overspannenheid zijn mensen vaak hyperactief, ervaren sterke emoties maar hebben ze weinig energie om hun taken te volbrengen. Wanneer je dan een paar weken rust neemt, kun je nog goed herstellen. Doe je dat niet en blijf je over je grenzen heen gaan, dan kan die overspannenheid een burn-out veroorzaken. Op dat punt maakt je lichaam geen cortisol meer aan.

Afgevlakt en hulpeloos

En dan zijn mensen echt uitgeput en opgebrand. In plaats van dat ze emoties heel sterk ervaren, voelen ze zich afgevlakt en hulpeloos. Een burn-out krijg je niet zo maar. Vaak is daar een jarenlange verwaarloosde overspannenheid aan vooraf gegaan. Je voelt je voor alles te moe. Zelfs van de bank afkomen is al een enorme opgave. Een burn-out verhelp je ook niet meer alleen door een paar weken rust. Professionele hulp is dan echt noodzakelijk om inzicht te krijgen in je automatische gedragspatronen.”

Take a break

Hoe zorg je er dan voor dat het niet zover komt? “Vaak merk je pas echt hoe gespannen je bent als je echt ontspant. Dan voel je het verschil”, vertelt Jolanda. Maar dat ontspannen, opladen, positieve energie opdoen, hoe doen we dat ook alweer? Omdat veel mensen vergeten lijken te zijn hoe ze zich kunnen opladen, schreef Jolanda het boekje Take a break. Een tweedaagse stoomcursus die helpt om jezelf tijdig weer op te laden. “Als je echt een burn-out hebt, red je het natuurlijk niet in die twee dagen. Maar het kan wel een aanzet zijn om beter voor jezelf te gaan zorgen.

We zijn als een accu

Vergelijk de mens met een accu. We doen te veel dingen die energie kosten en te weinig dingen die ons energie geven. Daardoor zijn we steeds slechter bestand tegen de toenemende druk van buitenaf. Het boekje gaat je helpen om die batterij in twee dagen een powerboost te geven. Daarnaast zijn er 66 kaarten die je helpen om er een gewoonte van te maken.”

Zo maak je stress weer gezond

In take a break wordt de vitaliteitspiramide van stress- en burn-outspecialist Albert Sonnevelt als leidraad gebruikt. De belangrijkste elementen om de stress te matigen zijn volgens hem: optimale voeding, voldoende beweging, regelmatige herstelmomenten, positief denken, ondersteunde relaties en zinvol leven. “We geven ons lichaam extra stress door ons te voeden met suikerrijke en vette producten”, legt Jolanda uit. “Gezonde voeding is dus belangrijk. Kies niet voor kant-en-klare maaltijden maar ga zoveel mogelijk zelf aan slag met verse producten. Koken is ook heel mindful, dus dan heb je gelijk een rustmomentje te pakken. Daarnaast is het ook belangrijk om regelmatig rustig en gematigd te bewegen. Niet te fanatiek, de bedoeling is dat je er van oplaadt. Denk aan wandelen, een beetje krachttraining of yoga-oefeningen.”

Piekermoment

Het is belangrijk om je lichaam ook voldoende rust te geven. Niet alleen door elke nacht acht uur te slapen, maar ook door kleine herstelmomentjes tussendoor. Bijvoorbeeld door ademhalingsoefeningen te doen gedurende de dag of door jezelf af en toe een schouderklopje te geven. Daarnaast is het belangrijk om regelmatig dingen te doen waar jij blij van wordt. Zoek contact met andere mensen, zoals met vrienden met wie je kan lachen en plezier kan maken. Dat geeft zoveel energie! Focus je op de positieve dingen die je meemaakt. Dat is iets wat veel mensen nog al eens vergeten, zeker wanneer we gestrest zijn. Een dankbaarheidsoefening of een ‘tadaa-list’ kan daarbij helpen.

Vijftig gedachten per minuut

We piekeren veel te veel. Gemiddeld heeft ieder mens zo’n vijftig gedachten per minuut, dat zijn er 3000 per uur! Ons brein is een grote razende rollercoaster en een groot gedeelte van de tijd besteden we aan piekeren over dingen waar we toch niet uitkomen. Beperk dit door jezelf elke dag één piekermoment te geven. Al die dingen zijn belangrijk om jezelf op te laden. Het geeft je innerlijke veerkracht, zodat je beter bestand bent tegen de dagelijkse druk. Take a break helpt je daarbij.”

Artikelen van Margriet.nl ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief.

Beeld| iStock

Ook interessant