Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting

Gezondheid

Een expert legt uit: dit is de belangrijke rol van je hersenen bij chronische pijn

rol-hersenen-bij-chronische-pijn.jpg

Eén op de vijf mensen in Nederland heeft last van chronische en soms onverklaarbare pijn. Maar is die pijn wel zo onverklaarbaar? Niet per se, vind Louis Zantema, praktiserend psycholoog en expert op het gebied van chronische pijn. Hij vindt dat vaak te snel wordt aangenomen dat de pijn puur lichamelijk is, terwijl er éigenlijk meer aan de hand is. “Niet zelden spelen de hersenen een hoofdrol en soms creëert het brein de onverklaarbare pijn zelfs.” Om mensen te helpen en bewust te maken van de rol van hersenen bij chronische pijn, scheef Zantema het boek Bevrijd van pijn

We spraken Zantema over chronische pijn en mogen 5 exemplaren van het boek weggeven.

De rol van hersenen bij chronische pijn 

Uit onderzoek en verhalen van patiënten blijkt dat slachtoffers van chronische pijn willen weten waar hun pijn vandaan komt. Toch staan veel zorgverleners hier volgens Zantema onvoldoende bij stil. Er wordt te snel een recept voorgeschreven, vindt hij dan ook. “Het is goed om eerst grondig te kijken waar de pijn vandaan kan komen. Hersenen maken namelijk pijn als ze denken dat het lichaam in gevaar is’, legt Zantema uit. “Dat inzicht kan verhelderend werken, want het biedt psychologisch gezien meer ruimte om iets tegen de pijn te doen.” 

Een voorbeeld van zo’n situatie waarin de hersenen ‘besluiten’ om pijn te maken? In Bevrijd van pijn omschrijft Zantema het verhaal van een bouwvakker, die op de werkplaats in een spijker trapte. De punt kwam aan de andere kant van zijn schoen naar buiten en hij gilde het uit. Zijn collega’s schreeuwden mee en het slachtoffer werd per ambulance afgevoerd. Toen de schoen in het ziekenhuis werd opengesneden, bleek dat de spijker tússen de tenen was doorgegaan en niet dóór de voet. Volgens Zantema is dit een goed voorbeeld van hoe de hersenen op basis van veel informatie een afweging maken en besluiten dat iemand pijn heeft. 

Informatieschermen

“Het is alsof in je hoofd allerlei schermen zijn”, zegt Zantema. Daarop wordt verschillende informatie gegeven over wat je doet, wat je denkt, wat je voelt. Soms springen een aantal schermen op rood. In het geval van de bouwvakker bijvoorbeeld omdat er iets mis zou zijn met zijn voet. Alle signalen van de man zelf en van zijn omgeving geven dat immers aan. De hersenen overwegen of er gevaar is en ondanks dat het informatiescherm over de voet zelf niet op rood springt – daarmee is niet echt iets mis – hebben drie andere schermen die alarmerende kleur wel en gaan de hersenen pijn aanmaken.”  

Niet ‘tussen de oren’

Volgens de psycholoog liggen daarin de sleutels tot de aanpak van chronische pijn waarvoor geen duidelijke verklaring of diagnose is, én tot de hulp aan mensen die lichamelijk genezen zijn maar nog steeds dezelfde pijn ervaren. “Als we het beeld van de informatieschermen in de hersenen vasthouden, dan zie je dat ze in veel gevallen reageren op gevaar in plaats van op de realiteit.” Zantema benadrukt dat hij daarmee niet zegt dat pijn ‘tussen de oren’ zit. “Het betekent niet dat iemand met langdurige pijn zich aanstelt of dat de pijn niet echt is. Maar er gaat in onze verder fantastische hersenen hier praktisch iets niet helemaal goed.”

Controle terugkrijgen over de pijn 

Met Bevrijd van pijn hoopt de schrijver mensen te helpen bij het breken van de ban waarin chronische pijn hen gevangenhoudt. “Ik kan niet garanderen dat alle pijn ermee verdwijnt. Maar ik wil eraan bijdragen dat mensen weer meer kunnen genieten en zelf meer grip hebben op hun leven en hun pijnproblemen.” Het heeft volgens Zantema tijd nodig voordat de pijn meer op de achtergrond raakt. “Hoe langer jouw hersenen iets hebben gedaan, hoe beter ze erin werden. Toch zijn er mensen met jarenlange pijnklachten bij wie behandelingen en oefeningen na een half jaar al leiden tot een veel kleinere rol van pijn in hun leven. Ik merk dat wanneer mensen het traject goed oppakken en hun leven anders inrichten, dat zij al snel meer controle hebben en het plezier in hun dagelijks bestaan terugkeert.” 

Lees ook: Mijn verhaal: ‘Ik ben pijnpatiënt maar daarnaast nog véél meer’

Verandering van gedrag

Het is volgens Zantema voor patiënten belangrijk om allereerst meer over pijn te leren en daarna zelf aan de slag te gaan met hun denkwijze, gevoel, gedrag en aandacht. De psycholoog biedt verschillende oefeningen om de eerdergenoemde ‘informatieschermen’ in de hersenen een soort ‘update’ te geven. “Ik denk dat van die onderdelen, gedrag het belangrijkste is. Hiermee kun je echt verandering realiseren. Gevoel, gedachtes en aandacht zijn ook belangrijk, maar als gedrag niet verandert, verandert er uiteindelijk niets”.

“Als ik patiënten uitleg hoe hun zenuwstelsel werkt, zijn ze verbaasd dat ze dat kunnen beïnvloeden. Sommigen zijn zelfs boos en verdrietig omdat ze al jaren met pijn rondlopen en dit nu pas voor het eerst horen. Door te begrijpen hoe het pijnsysteem werkt en wat de rol van de hersenen daarin is, is grip op de pijn mogelijk.”  

Medicatie is niet altijd de oplossing

Dat volgens Zantema vaak te snel medicijnen worden voorgeschreven, heeft naar zijn mening te maken met de heersende visie op pijn. “Die wordt vooral als geheel medisch probleem gezien. En daarop is de zorg dan ook gericht. Als je al een tijd pijn hebt, verwacht je niet dat je arts daar eerst eens uitgebreid met je over gaat praten. Je wilt er snel iets tegen hebben of dat een fysiotherapeut het wegmasseert.” 

Hij hoopt dat er meer bewustzijn komt dat medicatie niet altijd dé oplossing is. Bevrijd van pijn biedt de lezer verschillende oefeningen, technieken en strategieën om anders met pijn om te gaan. Dat varieert van trainingen van het voorstellingsvermogen, het dragelijker maken van de pijn, de aandacht ervan af te leiden, ‘zelfbedrog’ tot mindfulness. Als lezer kies je zelf oefeningen en kun je bepaalde voor jou succesvolle technieken herhalen en toepassen als het slechter gaat. 

In kleine stapjes

Zantema legt uit dat de methode uit het boek niet altijd de chronische pijn volledig wegneemt, maar dat het op den duur helpt om de pijn te verminderen. “Je leert vooral wat je per dag beter kunt doen. In sommige gevallen heeft dat meteen invloed op de pijn, maar soms heeft dat langer nodig. Op termijn merken mensen dat de pijn minder is en ook dat ze er minder mee bezig zijn. En als je minder aandacht voor de pijn hebt, dan voel je het ook minder.” Zantema vergelijkt het met het kijken naar een film. “Als je iets aandachtig kijkt, ben je vaak afgeleid van de pijn waardoor je die minder voelt.”  

‘Een weg uit het pijndoolhof’

Het belangrijkste doel van het boek is volgens de auteur om mensen met chronische klachten te helpen hun pijn naar de achtergrond te verschuiven. “Ik hoop de lezers te helpen met kennis en vaardigheden waarmee ze iets aan hun pijnproblemen kunnen dien. Ik vind het een nare gedachte dat sommige mensen al jarenlang met klachten rondlopen en er pas laat achter komen hoe het pijnsysteem werkt. Ze zitten vast in een soort pijndoolhof. Ik hoop dat meer mensen hierdoor bewust worden en er eerder achter komen hoe pijn werkt, zodat dit ze jaren ellende bespaart.”

Winnen?

Bevrijd van pijn

Wil je kans maken op het boek Bevrijd van pijn, vul dan onderstaand formulier in en meld je aan voor de nieuwsbrief. De winactie loopt t/m 31 augustus.

Beeld | Getty Images

Ook interessant