afwijkend uitstrijkje vervolgstappen Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Gezondheid

Afwijkend uitstrijkje gehad? Dít zijn de vervolgstappen

Alle vrouwen tussen de 30 en 60 jaar worden uitgenodigd een uitstrijkje. Door dit bevolkingsonderzoek kan een voorstadium van baarmoederhalskanker op tijd ontdekt worden. Soms is een uitstrijkje afwijkend. Wat betekent dat precies? En wat zijn de vervolgstappen?

We zetten, met behulp van een deskundige, de belangrijkste informatie op een rij.

Humaan papillomavirus

Baarmoederhalskanker ontstaat door een langdurige besmetting met het humaan papillomavirus (HPV). Je kunt besmet raken door seksueel contact. Niet alle HPV-soorten zijn gevaarlijk, maar de soorten 16 en 18 wel. Deze veroorzaken het vaakst kanker. Kinderen krijgen in het jaar dat zij tien jaar worden een uitnodiging voor het HPV-vaccin. Daardoor zijn ze beschermd tegen de HPV-typen 16 en 18. Bij vrouwen kan HPV zorgen voor baarmoederhalskanker, vulvakanker, anuskanker, vaginakanker en kanker in de mond- en keelholte. Bij mannen kan het virus kanker in de mond- en keelholte, anus en penis veroorzaken.

Ongeveer 80 procent van de mensen krijgt een keer HPV, maar meestal ruimt het lichaam de infectie binnen twee jaar vanzelf weer op. Als dat niet gebeurt, kunnen afwijkende cellen ontstaan. Er is dan sprake van licht (CIN 1) tot matig afwijkende cellen (CIN 2) of matig tot ernstig afwijkende cellen (CIN 3). Hoe hoger de CIN-klasse, hoe kleiner de kans dat je lichaam de infectie zelf opruimt en de afwijkende cellen verdwijnen.

Van HPV-infectie naar baarmoederhalskanker

Als een HPV-infectie lang aanhoudt, kan na ongeveer tien tot vijftien jaar baarmoederhalskanker ontstaan. Dit komt maar bij een heel kleine groep voor. Jaarlijks krijgen ongeveer 800 vrouwen baarmoederhalskanker, waarvan er 200 overlijden. Zonder het bevolkingsonderzoek zouden jaarlijks ongeveer 1.300 vrouwen baarmoederhalskanker krijgen en 500 vrouwen overlijden. Dat vrouwen nog steeds baarmoederhalskanker krijgen, komt doordat minder dan 5 op de 10 vrouwen na een uitnodiging een uitstrijkje laat maken. Bovendien is het bevolkingsonderzoek niet 100 procent waterdicht. Toch kan een uitstrijkje in veel gevallen voorkomen dat je baarmoederhalskanker krijgt en zware behandelingen nodig hebt.

Uitstrijkje laten maken

Omdat baarmoederhalskanker meestal voorkomt bij vrouwen tussen de 35 en 45 jaar worden vrouwen tussen de 30 en 60 jaar uitgenodigd voor een uitstrijkje. De huisarts of doktersassistente neemt met een soort borsteltje wat slijmvlies van de binnenkant van de baarmoeder af. Het slijmvlies wordt vervolgens in een laboratorium onderzocht. Je kunt ook voor een zelfafnameset kiezen. Je neemt dan met een borsteltje zelf wat materiaal uit de vagina en stuurt dit op om te laten testen op HPV. Binnen vier weken krijg je de uitslag thuisgestuurd. Er zijn verschillende uitslagen mogelijk na een uitstrijkje:

  • Geen HPV. Dit betekent dat er geen HPV gevonden is en je geen verhoogde kans hebt op baarmoederhalskanker. Er is geen onderzoek nodig.
  • Wel HPV, geen afwijkende cellen. Er is HPV gevonden, maar geen aanwijzingen van (een voorstadium van) baarmoederhalskanker. Je lichaam ruimt het virus meestal binnen twee jaar op. Om te controleren of er geen afwijkende cellen ontstaan, word je na 6 maanden uitgenodigd voor een controle-uitstrijkje.
  • Wel HPV, licht afwijkende cellen. Er zijn licht afwijkende cellen in de baarmoederhals ontstaan. Dit betekent niet dat je baarmoederhalskanker hebt, maar je moet wel verder onderzocht worden door een gynaecoloog. Een behandeling is niet altijd nodig, omdat de afwijkende cellen meestal vanzelf verdwijnen. Na 6 tot 12 maanden krijg je vaak een uitnodiging voor een controle-uitstrijkje.
  • Wel HPV, afwijkende cellen. Er zijn afwijkende cellen in de baarmoederhals ontstaan. Het gaat vaak om een voorstadium van baarmoederhalskanker. Door een behandeling kan baarmoederhalskanker meestal worden voorkomen.
  • Niet goed te beoordelen. Omdat het uitstrijkje niet goed te beoordelen is, moet binnen 6 weken een nieuw uitstrijkje gemaakt worden.

Afwijkende cellen: wat nu?

Een afwijkend uitstrijkje is geen reden tot paniek. “Als je met afwijkende cellen naar de gynaecoloog moet, is de kans op baarmoederhalskanker maar 1,2 procent”, vertelt Nienke van Trommel, gynaecoloog in het Antoni van Leeuwenhoek. Om te weten of een behandeling nodig is, beoordeelt een gynaecoloog hoe afwijkend de cellen zijn. “Een lichte afwijking (CIN 1) behandelen we niet, een matige afwijking (CIN 2) behandelen we soms, afhankelijk van de leeftijd en of iemand nog een kinderwens heeft, en een ernstige afwijking (CIN 3) behandelen we in principe altijd. Hoe ernstiger de afwijking, hoe kleiner de kans dat je lichaam het zelf opruimt.” Na een (licht)afwijkend uitstrijkje word je doorverwezen naar een gynaecoloog. “Dan volgt een colposcopie, een kijkonderzoek van de baarmoedermond. Afhankelijk van de uitslag van je uitstrijkje en wat de gynaecoloog ziet, worden biopten - hapjes weefsel - van de baarmoedermond genomen en naar een patholoog gestuurd”, aldus Van Trommel. Vervolgens krijg je de uitslag: niets aan de hand, een voorstadium van baarmoederhalskanker of baarmoederhalskanker.

Voorstadium baarmoederhalskanker

Blijkt uit het onderzoek van de patholoog dat je een voorstadium van baarmoederhalskanker hebt? Dan kan een behandeling geadviseerd worden om kanker te voorkomen. “We doen vaak een lisexcisie. Tijdens die behandeling, waarvoor je baarmoedermond verdoofd wordt, halen we met een elektrisch lisje een plakje van de baarmoedermond weg waar de onrustige cellen zitten”, vertelt Van Trommel. Een lisexcisie is geen heftige operatie. “Het is poliklinisch, dus je hoeft niet onder narcose. Ik zal niet zeggen dat het leuk is, maar het doet meestal geen pijn. Het is eigenlijk zo gepiept”, aldus de gynaecoloog. Na de behandeling kunnen op de plek van de onrustige cellen zich weer nieuwe, gezonde cellen ontwikkelen. Na 6 tot 12 maanden word je uitgenodigd voor een controle-uitstrijkje, ook als je niet behandeld bent.

Bron | RIVM

Maike AbmaGetty Images
Meer over

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden