null Beeld Redactie
Beeld Redactie

PREMIUM

8x dít wil je weten over cholesterol

Cholesterol is een van de beruchtste stoffen in ons lichaam. Een te hoog gehalte kan namelijk hart- en vaatziekten veroorzaken. En daar gaan meestal geen duidelijke symptomen aan vooraf. Goed nieuws: er is iets tegen te doen.

null Beeld

Alle cholesterol is slecht

Dat ligt iets genuanceerder. Ons lichaam is niet gemaakt om te leven in een omgeving met een overvloed aan eten. Als we te veel cholesterol binnenkrijgen, zal dat zich in ons lichaam vastzetten en als dat op onze bloedvaten gebeurt, vormt cholesterol een gezondheidsrisico. Afgezien van de functies van cholesterol in het lichaam maakt ook de manier waarop het wordt getransporteerd uit of het schadelijk is voor onze gezondheid. Lipoproteïne met lage dichtheid (LDL) vervoert cholesterol van de lever naar de cellen, waar het in verschillende processen wordt gebruikt. Dit wordt vaak ‘slechte’ cholesterol genoemd, omdat hoge niveaus van LDL-cholesterol in de bloedbaan het risico op hart- en vaatziekten verhogen. Lipoproteïne met hoge dichtheid (HDL) wordt ‘goede’ cholesterol genoemd, omdat het cholesterol terug naar de lever transporteert. Daar wordt de cholesterol uit het lichaam verwijderd, waardoor de risico’s afnemen.

Daarnaast bestaan er twee soorten vet: verzadigd en onverzadigd. Verzadigd vet staat bekend als ‘slecht’ omdat het de meeste cholesterol bevat. Verzadigd vet is bij kamertemperatuur vaak hard en komt veel voor in onder andere kokosolie en palmolie, volle melkproducten, kaas, vet vlees, vleeswaren en worst, chocolade, koek, gebak, snacks, zoutjes en kaasstengels. Artsen raden daarom aan om dit vet te vervangen door producten met onverzadigd vet, zoals vloeibare bakproducten, vette vis, noten en zaden, avocado en olijven. Ook goed om te weten: koffiebonen bevatten cafestol; een vettige stof die het LDL-cholesterol verhoogt. Hoe beter de koffie is gefilterd, hoe minder cafestol erin zit.

null Beeld

Mannen hebben vaker last van (te) hoog cholesterol

Dit is op jongere leeftijd wel zo, maar op oudere leeftijd niet meer. Als vrouwen na de overgang de beschermende effecten van het hormoon oestrogeen verliezen, krijgen ze namelijk ook een groter risico op hart- en vaatziekten. En dat risico is vanaf dan net zo groot als bij mannen. Omdat vrouwen op latere leeftijd hartziekten ontwikkelen en langer leven dan mannen, worden er jaarlijks zelfs meer hartaanvallen geregistreerd onder vrouwen dan onder mannen. En de afloop daarvan is meestal slechter of heeft de dood tot gevolg. Sombere feiten, maar gelukkig wordt het Nederlandse vrouwenhart in medisch opzicht steeds serieuzer genomen dankzij jarenlange, stevige lobby’s van vooruitstrevende cardiologen als dr. Angela Maas en dr. Janneke Wittekoek.
Meer weten? Kijk op hartkliniek.nl en de bij de hart- en vaatcentra van bijvoorbeeld vumc.nl en catharinaziekenhuis.nl

null Beeld

Als ik een (te) hoog cholesterol heb, voel ik dat echt wel

In de meeste gevallen geeft een te hoog cholesterol geen symptomen. Vaak komt het pas tot uiting als er al schade aan hart en bloedvaten is aangericht. Bijvoorbeeld bij pijn op de borst, een hartaanval of na een plotseling overlijden. Daarom is het raadzaam om regelmatig een bloedonderzoek te laten doen bij de huisarts om je cholesterolgehalte te meten. Daarnaast zijn bij de drogist zelftesten te koop. Je laat dan een druppel bloed op een speciaal stripje vallen en krijgt direct de uitslag. De zelftest geeft een indruk van het cholesterol-gehalte in het bloed, maar het nadeel is dat de test alleen de totale cholesterolwaarde meet en geen onderscheid maakt tussen HDL- en LDL-cholesterol. Deze test zegt daarom niet genoeg.

Bovendien moet de uitslag altijd door een arts worden beoordeeld, omdat die ook naar andere risicofactoren voor hart- en vaatziekten kijkt, zoals roken of erfelijke aanleg. Soms bieden apotheken gratis cholesteroltesten aan. Een laatste optie is de persoonlijke gezondheidscheck: een online test voor een gezonde leefstijl. Naast het doen van die test zijn er extra testen mogelijk. Je kunt bijvoorbeeld je cholesterol laten bepalen door een buisje met bloed op te sturen naar het laboratorium.
Meer informatie: persoonlijkegezondheidscheck.nl.

null Beeld

Mijn gewicht is gezond, dus mijn cholesterolwaarden zijn dat ook

Het klopt: overgewicht en te hoog cholesterol gaan vaak samen. Vooral bij (toenemend) buikvet is dit het geval. Afvallen, een gezonde leefstijl en voeding met ‘slecht’ cholesterol mijden (zie bovenstaand) wordt dan ook sterk aangeraden. Maar ‘erfelijk cholesterol’ bestaat ook en in sommige families manifesteert dat zich al op jonge leeftijd. De meest voorkomende vorm is Familiaire Hypercholesterolemie (FH). Bij erfelijk verhoogd cholesterol is een gezonde leefstijl erg belangrijk. Dat helpt vaak echter onvoldoende, waardoor cholesterolverlagende medicijnen nodig zijn. Als je ouders of andere familieleden hier dus al jong mee te maken hadden, is het raadzaam om dit aan de huisarts te melden.

null Beeld

Ook diabetes kan (te) hoog cholesterol veroorzaken, vooral als de alvleesklier te weinig of geen insuline aanmaakt. Insuline is een hormoon dat ervoor zorgt dat er minder suiker (glucose) en vetten worden aangemaakt. Als de aanmaak van insuline niet goed gaat, kan dat leiden tot ongunstige cholesterolwaarden. Bij een goede behandeling van diabetes kan je cholesterolgehalte verbeteren. Dit gunstige effect geldt vooral bij diabetes type 1. Bij mensen met diabetes type 2 is het effect minder. Zij blijven vaker hoge waarden houden, ondanks dat hun suikergehalte onder controle is. Hun triglyceridenwaarden en het LDL-cholesterol is verhoogd en het goede HDL-cholesterol is verlaagd.

Ook een langzaam werkende schildklier (hypothyreoïdie) heeft een ongunstig effect op het cholesterolgehalte. Het veroorzaakt een hoger totaal cholesterol en een hoger LDL-cholesterol en soms ook een hoger triglyceridengehalte. Dit komt doordat er minder LDL-cholesterol in de lever wordt afgebroken. Tot slot zorgt ook roken voor een ongunstige verhouding van vetten in het bloed. Wie stopt kan daarmee het HDL-cholesterol verlagen.

null Beeld

Voor iedereen gelden dezelfde cholesterolwaarden

Nee, dat hangt af van de persoonlijke medische situatie. De streefwaarde voor cholesterol is gebaseerd op de vraag of je een voorgeschiedenis hebt van bepaalde ziekten – zoals hartaanvallen en beroertes – en je risico om deze problemen te ontwikkelen. Dat wordt gebaseerd op (onder andere) je leeftijd en al dan niet hoge bloeddrukwaarden. Voor degenen onder ons die geen cardiovascu­laire problemen hebben (gehad), moet het LDL-cholesterol (het ‘slechte’ cholesterol) minder dan 100 milligram per deciliter (mg/dl) bedragen. Maar bij wie een voorgeschiedenis van hart- of vaatziekten heeft, en vooral als je diabetes hebt, moet het LDL-cholesterol zeker lager zijn dan 70 mg/dl.

null Beeld

Als ik veel cholesterol eet, stijgen mijn waarden mee

Cholesterol is een vetachtige stof die in ons lichaam voorkomt in kleine bolletjes. Om die bolletjes zit een laagje eiwit. Dit zorgt ervoor dat cholesterol kan worden vervoerd door het bloed. Een klein deel van het cholesterol krijg je binnen via het eten. Het meeste cholesterol wordt aangemaakt in de lever. Normaal gesproken wordt hier precies genoeg cholesterol aangemaakt, tot die balans wordt verstoord. Wie geregeld ‘slecht’ cholesterol eet, doet die verstoorde balans geen goed. Toch hoeft de hoeveelheid cholesterol die we binnenkrijgen niet direct in verband te staan met ons cholesterolgehalte. Zo kan het eten van eenvoudige koolhydraten en suikers ook al leiden tot een hoger cholesterolgehalte, zelfs als iemand niet veel cholesterol eet. Wel is duidelijk dat mensen die veel bewegen minder risico lopen op een te hoog cholesterolgehalte als ze cholesterol eten dan mensen die veel stilzitten en/of weinig energie verbruiken.

null Beeld

Ik kan niets doen tegen (te) hoge cholesterolwaarden

Dit is niet waar, en gelukkig maar. Wie stopt met roken, stress mijdt, genoeg beweegt, gezond eet, bij voorkeur geen alcohol drinkt en bij overgewicht probeert af te vallen is echt op de goede weg. Voor wie diabetes, reumatoïde artritis of een hoge bloeddruk heeft, is een goede medische behandeling belangrijk, ook om de cholesterolwaarden gezond te houden. Medicijnen zijn meestal alleen nodig bij erfelijk te hoog cholesterol of voor wie al een hart- en vaatziekte heeft gehad (bijvoorbeeld een hartinfarct of een beroerte) en bij wie het LDL-cholesterol te hoog is. Dat geldt ook bij diabetes mellitus in combinatie met een te hoog LDL-cholesterol. Ook mensen bij wie het totale cholesterol sterk verhoogd is (8 of hoger) en die meerdere kenmerken tegelijk hebben die het risico op hart- en vaatziekten verhogen (zoals roken én hoge bloeddruk) komen voor medicijnen in aanmerking. Raadpleeg daarvoor bij voorkeur de huisarts; na het bloedprikken komt de uitslag gemiddeld na drie dagen binnen.

null Beeld

Kinderen hebben geen last van een (te) hoog cholesterol

Niet waar. Sterker nog: als kinderen en/of jongeren een te hoog cholesterol hebben, kan het helaas zelfs nog risicovoller zijn dan bij volwassenen, omdat het zich bij hen al vanaf jonge leeftijd opbouwt. Als een kind last heeft van overgewicht, hoge bloeddruk, kortademigheid en/of erfelijke belasting, is een cholesterolmeting dus belangrijk, al gebeurt dat in de praktijk (nog) niet zo snel. Dat komt waarschijnlijk omdat er nog wat medische discussie is over vanaf welke leeftijd het risico op een verhoogd cholesterol in deze gevallen precies zou moeten worden gescreend. Maar zeker kinderen en jongeren bij wie een (te) hoog cholesterol in de familie voorkomt zouden in beeld moeten zijn bij de huisarts. Hoe jonger, hoe beter.

Samengevat: soorten cholesterol en (on)gewenste waardes

In het bloed kunnen huisartsen vier verschillende soorten cholesterol meten: het totaal cholesterol, het HDL-cholesterol (goede cholesterol), het LDL-cholesterol (slechte cholesterol) en triglyceriden (een ander type vet dan cholesterol, dat onder andere kan bijdragen aan slagaderverkalking). Bij totaal cholesterol is de gewenste waarde lager dan 5,0 mmol/l, sterk verhoogd geldt bij een waarde boven de 8,0 mmol/l. Een LDL-cholesterol onder de 3,0 mmol/l is over het algemeen goed. Voor mensen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten ligt de streefwaarde voor LDL-cholesterol lager: 2,6 mmol/l bij mensen met een hoog risico op hart- en vaatziekten en1,8 mmol/l bij mensen met hart- en vaatziekten die jonger zijn dan zeventig jaar.

Voor het HDL-cholesterol, het ‘goede’ cholesterol, bestaat geen streefwaarde, maar een hogere waarde geeft mogelijk een lager risico op hart- en vaatziekten. Dit geldt bij mannen als de waarde hoger is dan 1,0 mmol/l, bij vrouwen vanaf 1,2 mmol/l. Ook voor het triglyceridengehalte geldt geen streefwaarde, maar een waarde lager dan 1,7 mmol/l wijst op een lager risico op hart- en vaatziekten.

Meer weten?

thuisarts.nl , hartstichting.nl, voedingscentrum.nl, diabetesfonds.nl

Liesbeth SmitRedactie

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden