Gezondheid

7 vragen over kaalheid aan een dermatoloog

7-vragen-over-kaalheid-aan-een-dermatoloog.jpg

Haaruitval kent iedereen wel. Maar wat als je opeens een kale plek ziet? Het overkomt meer mannen dan vrouwen, maar ook vrouwen kunnen last hebben van kaalheid. Zeven vragen over haarverlies aan dermatoloog dr. Mandy Prins.

Hoe werkt haargroei eigenlijk?

“Een haar groeit in drie fasen: de groeifase duurt drie tot zes jaar. De meeste haren zitten in deze fase. Daarna volgt een overgangsfase van een paar weken, gevolgd door een rustfase van een maand of drie, vier. Dan valt een haar uit en begint de groei van een nieuwe haar in hetzelfde haarzakje.

Per dag verliezen we zo’n vijftig tot honderd haren. Voor elke van hen groeit een nieuwe terug. Hoe snel het haar groeit, verschilt van persoon tot persoon. Bij jonge mensen gaat het overwegend sneller dan bij ouderen. Gemiddeld zo’n 1 tot 1,5 centimeter per maand.”

Welke vormen van haaruitval zijn er?

“Haarverlies kan meerdere oorzaken hebben. Soms is het blijvend. In dat geval zijn de haarzakjes definitief stuk en kunnen er geen nieuwe haren meer groeien. Maar in sommige gevallen gaat het vanzelf over. Dan is de aanmaak slechts tijdelijk gestopt. Zowel definitief als tijdelijk haarverlies is er in verschillende soorten. De meest voorkomende vorm van tijdelijke haaruitval is het telogeen effluvium. Dit is een periode van haaruitval die na drie tot zes maanden spontaan herstelt. Meestal is een periode van lichamelijke of psychische stress de oorzaak.”

“Daarnaast zijn er verschillende ziektes die voor haarverlies kunnen zorgen. Alopecia areata is er daar een van: het lichaam maakt antistoffen aan tegen de eigen haarzakjes. Dat geeft ronde kale plekken verspreid over het hoofd. Mensen met andere auto-immuunziekten of eczeem hebben er meer aanleg voor, maar iedereen kan het krijgen. Meestal gaat het binnen een jaar vanzelf over en komt het haar gewoon terug. Heel zelden breidt het zich verder uit en leidt het tot blijvende kaalheid. Ook eczeem of psoriasis kan de haargroei belemmeren. Doordat er soms sprake is van dikke schilfering op de hoofd worden de haarzakjes aangetast en kunnen de haren niet of niet goed groeien. Als de huidziekte goed wordt behandeld, komen de haren terug.”

Meest voorkomende vorm kaalheid

De meest voorkomende vorm van blijvende kaalheid is alopecia androgenetica. Dat komt voornamelijk bij mannen voor, maar ook vrouwen kunnen het krijgen. Ook ontstekingsziekten van de hoofdhuid kunnen voor blijvend haarverlies zorgen. Dat is bijvoorbeeld het geval bij frontale fibroserende alopecie, een vorm van haaruitval die vooral bij vrouwen voorkomt: de haren vallen blijvend uit aan de voor- en zijkant van de haargrens. Die schuift aan de voorzijde soms wel vijf tot tien centimeter op naar achteren. Vaak verdwijnen ook de haren van de wenkbrauwen.

Langdurig en herhaaldelijk hard trekken zorgt soms ook voor haarverlies. Tractie alopecia is een vorm van kaalheid die ontstaat door bijvoorbeeld het langdurig dragen van hetzelfde kapsel, bijvoorbeeld een te strakke staart. Sommige jonge meisjes en vrouwen hebben er last van. En ook negroïde vrouwen die het haar vaak in strakke vlechten of staarten op het hoofd dragen. Het haar breekt terugkerend af op de plek met de meeste tractie, meestal vooraan de haargrens. En de haarzakjes raken blijvend beschadigd waardoor er geen nieuwe haren meer teruggroeien.”

Lees ook: Dít is de opmerkelijke reden dat we losse haren zo vies vinden

Wat zijn de oorzaken?

“Naarmate we ouder worden, neemt niet alleen de kwaliteit van onze lichaamscellen af, ook de kwaliteit van de haarcellen. Aanleg speelt een rol. Als kaalheid in je familie voorkomt, heb jij zelf een grotere kans om kaal te worden. Maar er zijn ook andere oorzaken. Medicijnen bijvoorbeeld, denk maar aan chemotherapie. Ook de schildklier kan een rol spelen. Een traag werkende schildklier zorgt voor een verminderde aanmaak van nieuwe haren. Voedingstekorten hebben hetzelfde effect. IJzer is een bouwstof voor nieuwe cellen, ook haarcellen. Een ijzertekort kan ontstaan doordat je te weinig ijzer binnenkrijgt via voeding. Het zit vooral in dierlijke producten, zoals vlees, maar ook in volkoren graanproducten, bonen en in groenten en fruit. Soms ontstaat een ijzertekort na veel bloedverlies, bijvoorbeeld na een operatie.”

“Ook vitamine B is noodzakelijk voor het haar. Biotine is bijvoorbeeld een B-vitamine die de haargroei bevordert. Hij komt voor in voedingsmiddelen zoals: eieren, soja, pinda’s, noten, zuivel en lever. Er zijn ook supplementen te koop, maar daarvan is niet wetenschappelijk bewezen dat ze effectief zijn.”

“Meestal zie je bij voedingstekorten en schildklierproblemen ‘diffuse’ haaruitval, gelijk verdeeld over de hele hoofdhuid, dus niet alleen maar boven op het hoofd. De huisarts kan er met bloedtests achter komen of er sprake is van een schildklierprobleem of een tekort. In dat laatste geval keert de haargroei meestal terug na het aanvullen van ijzer of vitamines – liefst onder begeleiding van een arts of diëtist. Frontale fibroserende alopecie wordt veroorzaakt door een ontstekingsproces rond de haarzakjes. Ook hierbij wordt gedacht aan een auto-immuunproces als mogelijke oorzaak.”

Welke rol speelt stress?

“Stress, in de breedste zin van het woord, is een grote boosdoener. Dat stress effect heeft op de haargroei weet niet iedereen. Langdurige stress zorgt ervoor dat er gedurende een langere periode geen nieuwe haren worden aangemaakt. Stress is er in verschillende vormen: narcose of een zwangerschap zijn bijvoorbeeld enorm stressvol voor je lichaam. Vandaar dat je na een operatie of zwangerschap soms last krijgt van dunner wordend haar.”

“Dat geldt ook voor een streng dieet. Crashdiëten zijn berucht. Ze zijn een aanslag op je lichaam. Niet alleen lichamelijke, ook psychische stress kan voor haaruitval zorgen. Waarschijnlijk stopt het lichaam de aanmaak van nieuwe haren in tijden van stress, omdat andere delen van het lichaam de schaarse energie meer nodig hebben. Nieuwe haarcellen zijn minder noodzakelijk voor onze overleving dan nieuwe cellen van vitale organen zoals hart en longen.”

Waarom hebben mannen er meer last van en welke rol speelt de overgang?

“Dat komt door het mannelijke hormoon dihydrotestosteron. Het hormoon vermindert de doorbloeding en verkort de levensduur van het haar. Een gezonde haar wordt één tot zes jaar oud. Dihydrotestosteron verkort de levensduur tot slechts een paar maanden. Door die verkorte levensduur en de verzwakte haargroei, raak je meer haar kwijt dan er aangroeit. Met kaalheid als gevolg. Ook vrouwen kunnen last krijgen van deze ‘mannelijke’ vorm van kaalheid. Tijdens de overgang verandert de hormoonverhouding tussen mannelijke en vrouwelijke hormonen. Na de overgang is de hoeveelheid vrouwelijke oestrogenen afgenomen en heb je relatief veel meer van het mannelijke hormoon testosteron.

Oestrogenen beschermen ons tegen de negatieve effecten van testosteron. Na de overgang valt die bescherming weg. Dan zorgt het dihydrotestosteron er bij sommige vrouwen voor dat het haar dunner wordt en de haarzakjes minder sterk worden. Op termijn gaan die haarzakjes stuk en groeien er geen nieuwe haren meer bij. Soms treedt deze vorm van kaalheid ook al bij jonge vrouwen op.”

Haarverlies bij mannen en vrouwen

“Bij mannen begint deze vorm van kaalheid meestal bij de inhammen. Die worden dieper. Daarna volgt de kruin en de rest van het hoofd. Bij vrouwen verloopt het haarverlies gelijkmatiger. Het haar wordt vooral dunner midden op het hoofd. Zo dun dat je de hoofdhuid op een gegeven moment door het haar heen kunt zien. Meestal blijft er aan de voorzijde een randje haar staan en ook op het achterhoofd blijft de dikte van de haardos hetzelfde.”

“Niet iedere vrouw krijgt te maken met haarverlies tijdens de overgang. Sommige vrouwen behouden tot ver daarna hun dikke bos haar. Het heeft net als bij mannen deels te maken met aanleg. Vooral vrouwen waarbij de haarzakjes extra gevoelig zijn voor het mannelijke hormoon, krijgen er last van. Als er alopecia androgenetica voor komt in je familie heb je zelf ook een grotere kans op deze vorm van kaalheid. Ook als vrouw, wanneer het alleen maar bij mannelijke familieleden voorkomt.”

Artikelen van Margriet.nl ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in via margriet.nl/nieuwsbrief.

Welke oplossingen zijn er?

“Voor alopecia adrogenetica bestaat helaas nog geen goede behandeling. Bij vrouwen kan vroege inzet van de lotion minoxidil het proces stoppen. Twee keer per dag smeren brengt geen haren terug, maar zorgt er wel voor dat er niet nog meer haar verloren gaat. Na drie maanden kun je zien of de behandeling effect heeft. In dat geval is het zaak te blijven smeren, want zodra je ermee stopt, gaat het haarverlies door. Voor deze vorm van kaalheid wordt door sommige behandelaars ook finasteride- of dutasteridepillen voorgeschreven. Dat zijn middelen die oorspronkelijk werden ingezet tegen een vergrootte prostaat.

Haarbehoud bleek één van de bijwerkingen te zijn. Die middelen grijpen in op hormonaal niveau. Ik schrijf ze niet voor. Noch aan mannen, noch aan vrouwen. Bij mannen zouden ze effectief zijn, maar ze zijn niet bewezen effectief bij vrouwen. Belangrijker nog: er is nog onvoldoende onderzocht wat ze op de lange termijn voor gevolgen of bijwerkingen kunnen hebben. Collega’s schrijven ze wel voor. Als een patiënt echt graag een van deze medicijnen wil gebruiken, verwijs ik ze door naar hen.”

Psychische impact haarverlies

“De psychische impact van haarverlies is enorm. Voor zowel mannen als vrouwen bepaalt hun haardracht vaak een groot deel van hun zelfbeeld en zelfvertrouwen. Je kunt je voorstellen dat een ziekte van de haren een heel zichtbare aandoening is die je kwetsbaar en onzeker maakt. Veel mensen proberen er dan ook alles aan te doen om het haarverlies tegen te gaan of om het zo min mogelijk te laten opvallen. Het is dan ook wel voor te stellen dat mensen veel geld uitgeven aan behandelingen die ‘mogelijk’ en niet helemaal bewezen een verbetering zouden geven.

Gelukkig wordt er steeds meer onderzoek gedaan naar oorzaken en behandelingen en ik verwacht in de toekomst ook wel dat er meer mogelijkheden zullen komen. Voor de toekomst lijkt een laserbehandeling veelbelovend: ‘low level laser’ heet die methode. Dat wordt nog niet breed ingezet, want er wordt nog onderzoek naar gedaan. Zodra er een wetenschappelijke basis voor is, zal het ongetwijfeld veel meer worden aangeboden. Tot die tijd hebben wij als dermatologen helaas maar weinig te bieden.”

Hoe zit het met andere mogelijkheden zoals pruiken en transplantaties?

“Een oplossing waar veel mensen gebruik van maken, is een haarstuk. Die zijn er in heel goede kwaliteit. Soms zie ik mensen die in mijn spreekkamer tot mijn grote verbazing hun pruik afzetten, terwijl ik dacht dat het hun eigen haar was. De mogelijkheden met haarstukjes worden gelukkig steeds beter, maar het is natuurlijk nooit zo fijn als eigen haar. Sommige mensen kiezen niet voor een haarstuk, maar voor een haartransplantatie. Daarmee wordt het haar verplaatst.”

“Kaalheid zit meestal boven op het hoofd terwijl op het achterhoofd vaak een randje dikker haar overblijft. Daar kunnen haren worden ‘geoogst’ die tijdens een operatie op de dunnere plekken worden ‘uitgezet’. Deze operatie vindt niet plaats in het ziekenhuis, maar in gespecialiseerde klinieken. Hij wordt dan ook niet vergoed. Deze behandeling is vaak erg prijzig. Dat is een nadeel, maar ook dat het haar nooit zo dik wordt als het was. Als je ervoor kiest, zoek dan een kliniek met veel ervaring en goede recensies. En eentje waar plastisch chirurgen of dermatologen werken.”

Dr. Mandy Prins is als dermatoloog verbonden aan het Máxima Medisch Centrum.

Tekst Dorien Dijkhuis

Beeld iStock

Dit artikel verscheen eerder in Margriet 2019-49
Je kunt deze editie nabestellen via MAGAZINE.NL >

Artikelen van Margriet ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief

Ook interessant