Wanneer kiezen voor alternatieve geneeswijze? Een acupuncturist vertelt…

Deel dit artikel:

Bij traditionele Chinese geneeskunde denk je misschien meteen aan acupunctuur, aan naalden die verspreid over het lichaam worden geprikt, maar het behelst veel meer dan dat. Acupuncturist Jan Joost Kolsteeg legt uit.

1. Wat is traditionele Chinese geneeskunde precies?

“De traditionele Chinese geneeskunde is een verzamelnaam voor verschillende genees- en behandelwijzen uit Azië, die al duizenden jaren oud zijn. De traditionele Chinese geneeskunde is gebaseerd op de theorie dat energie (‘Qi’ in het Chinees) in ons lichaam door twaalf energiebanen, de zogeheten meridianen, stroomt. Deze zijn te vergelijken met zenuw- en bloedbanen. Elke meridiaan staat weer in verbinding met een orgaansysteem. De Chinese geneeskunde gaat ervan uit dat lichamelijke klachten ontstaan als de energie niet vrijelijk door ons lijf kan stromen. Dat kan bijvoorbeeld komen omdat er ergens een teveel of juist tekort aan energie zit óf omdat er ergens energie wordt geblokkeerd.”

”Die disbalans in ons energiesysteem kan vervolgens voor allerlei klachten zorgen: van hoofdpijn tot ernstige vermoeidheid en van gewrichtsklachten tot stress. Er is een aantal strategieën in de traditionele Chinese geneeskunde om het energiesysteem weer te herstellen: acupunctuur, moxa (een kruid dat een verwarmende werking heeft, red.), voeding, kruiden en beweging. In de volksmond wordt dit trouwens allemaal onder de noemer acupunctuur geschaard.”

2. Waarom zou je kiezen voor Chinese geneeskunde?

“Ik denk dat je hier in het westen bij heftige klachten sowieso altijd even de huisarts moet raadplegen. Die kan bepaalde dingen uitsluiten. Maar bij een heleboel diagnoses, denk aan fibromyalgie, een tenniselleboog of een vermoeidheidsstoornis, kan een huisarts verder niet zo veel. Een acupuncturist kan zo’n klacht net even op een andere manier bekijken. Wij werken in dat opzicht heel aanvullend op de reguliere geneeskunde.”

3. Met welke klachten kun je bij de acupuncturist terecht?

“Je kunt met een heel breed scala terecht bij de Chinese geneeskunde. De meeste mensen komen met pijnklachten zoals nek-/schouderklachten, gewrichtsklachten, hoofdpijn, migraine, aangezichtspijn en sportblessures, maar ik behandel ook veel slaapproblemen, overgangsklachten, allergieën zoals hooikoorts, voorhoofd- en bijholteontstekingen, rookverslavingen en een bepaalde vorm van incontinentie, de aandrang-incontinentie.”

”Je kunt door middel van acupunctuur een bepaald punt in de enkel stimuleren dat in contact staat met de blaas. Dit is binnen de urologie al een reguliere behandeling geworden. Ernstige ziekten kun je met de Chinese geneeskunde natuurlijk niet oplossen, maar je kunt er wel symptomen mee bestrijden. Ik behandel geregeld kankerpatiënten die hier komen om de misselijkheid te bestrijden na de chemo, of die last hebben van neuropathie, tintelingen in de vingers en voeten.”

4. Hoe gaat het eerste onderzoek in zijn werk?

“De traditionele Chinese geneeskunde is gebaseerd op een holistische benadering van de mens, wat betekent dat lichaam en geest als één geheel worden beschouwd. Ik vraag natuurlijk naar de klachten en symptomen, maar daarnaast wil ik uitzoeken waar die klachten vandaan komen. Spelen er mentale factoren mee, is iemand bijvoorbeeld zwaarmoedig? Ook kijk ik naar externe factoren, zoals stress op het werk of thuis. Ik informeer naar hoe iemand slaapt, wat hij eet, hoe de stoelgang is en vraag naar het verloop van de menstruatiecyclus. Ook let ik op iemands fysiek. Hoe zien haren en nagels eruit? Wat voor kleur heeft iemand op zijn gezicht? Is hij bleek of heeft-ie rode blosjes? Hebben de symptomen een yin- of een yang- karakter?”

”Yin is heel rustige energie, yang is heel heftig en gaat gepaard met hitte. Een knallende hoofdpijn waarbij iemand een rood gezicht heeft, is bijvoorbeeld echt een yangklacht, iemand die een beetje bleek is en moe, en een zeurende hoofdpijn heeft, heeft duidelijk een yin-klacht. De tongdiagnose kan me ook veel vertellen. Mensen met heftige hoofdpijn hebben vaak gelig beslag op de tong, iemand die heel moe is heeft vaak geen of juist een wit beslag. Ook doe ik de polsdiagnose: hoe sterk voel je de hartslag? Voor mij zijn dat allemaal aanwijzingen hoe het is gesteld met de energiebalans. Het is, net als bij de reguliere geneeskunde, een soort puzzel om een diagnose te stellen, te bepalen welke meridianen en organen bij de klacht betrokken zijn en welke behandelmethode ik het best kan toepassen.”

5. Wat zijn de vijf elementen?

“De leer van de vijf elementen is een belangrijk principe binnen de Chinese geneeskunde, maar nog niet zo eenvoudig uit te leggen. Volgens het traditionele Chinese denken zijn er vijf seizoenen – het vijfde seizoen is de ‘nazomer’ – en is elk seizoen verbonden met een element: hout, vuur, aarde, metaal en water. Deze vijf elementen corresponderen ook weer met de organen in ons lichaam.”

”Als je als arts iemand gaat onderzoeken, ga je de klachten categoriseren. In het westen zeg je bijvoorbeeld: ‘Dit is neurologisch.’ Of: ‘Dit betreft het bewegingsapparaat.’ Wij acupuncturisten categoriseren met de vijf elementen. Nog een voorbeeld. Zoals we in het westen zeggen: ‘Als er een zenuw kapot is, kan dat gevolgen hebben voor een intern orgaan,’ zo zeggen wij: ‘Als de miltenergie laag is, kan het gevolgen hebben voor je spijsvertering, maar je kunt er ook mentale problemen door krijgen.’ Kort gezegd: we werken met andere namen en we denken net even anders.”

6. Welke behandelingen zijn er binnen de Chinese geneeskunde?

Acupunctuur
“Acupunctuur wordt veel ingezet als pijnbestrijding. Heel dunne naalden worden geprikt op diverse acupunctuurpunten op de meridianen om er zo voor te zorgen dat energie wordt toegevoegd, verminderd óf dat energieblokkades worden opgelost zodat de energie weer kan stromen. Als iemand bijvoorbeeld een ontsteking heeft in zijn knie, dan stroomt de energie daar vaak niet goed door, wat zorgt voor een warme knie. Vervolgens ga ik proberen de doorstroom weer op gang te brengen. De naalden blijven meestal zo’n twintig minuten zitten. Je merkt snel of het werkt. Als er na drie behandelingen geen flinke winst is voor de patiënt, dan is acupunctuur niet de oplossing voor de klacht.”

Ooracupunctuur
“In het oor zit een soort landkaart van het hele lichaam; bepaalde punten corresponderen met bepaalde plekken in je lijf. Bij ooracupunctuur zet de acupuncturist een zogeheten verblijfsnaaldje ter grootte van een speldenknop, dat vervolgens twee weken kan blijven zitten. Het werkt langer en kan daardoor veel effectiever zijn. Ik zet het geregeld in bij overgangsklachten, omdat er in het oor een bepaald punt zit dat gelinkt is aan de hormonen. Heel effectief bij opvliegers. Je kunt ooracupunctuur ook combineren met de gewone acupunctuur.”

Acupressuur
“In feite is dit hetzelfde als acupunctuur, maar in plaats van naalden te zetten op de acupunctuurpunten druk je er met je vingers op. Dit is een fijne methode als mensen bang zijn voor naalden. Het is wel minder effectief dan acupunctuur.”

Chinese kruiden
“Als de klachten al langdurig bestaan – er is bijvoorbeeld sprake van een chronische energietekort – dan zijn kruiden vaak het meest effectief om in te zetten. Ze vóéden echt. Sommige kruiden neem je drie keer per dag in; dat geeft meer effect dan een of twee keer per week een behandeling met acupunctuurnaalden. Een ander voorbeeld: reumatische klachten los je niet op met acupunctuur, want reuma is een auto-immuunziekte, maar je kunt er wel symptomen mee bestrijden.”

”Als een reumapatiënt bijvoorbeeld heel veel ontstekingen heeft, dan kun je met kruiden dat ontstekingsniveau omlaag krijgen. Voor een behandeling met Chinese kruiden kun je het best terecht bij een therapeut die een opleiding heeft gevolgd in de Chinese kruidenleer. De kwaliteit van losse kruiden en kruidenpreparaten moet aan duidelijke eisen voldoen. Ze worden streng gecontroleerd.”

Tekst | Charlotte Latten.

Beeld | iStock

Dit interview stond in Margriet 2019-06. Deze editie kun je nabestellen via Magazine.nl.