Hoe gevaarlijk zijn plastic flesjes?

Deel dit artikel:

Van plastic voedselverpakkingen is bekend dat ze stoffen kunnen afgeven die kankerverwekkend of hormoonverstorend kunnen zijn. En: hoe langer eten en drinken in plastic zit, hoe meer van deze stofjes erin kunnen sijpelen. De toxicoloog: “Je kunt misschien nog beter een leeg flesje met kraanwater vullen dan een nieuw flesje kopen.” 

Het klinkt nogal griezelig, dat plastic voedselverpakkingen chemische stoffen naar je eten en drinken kunnen lekken. “Maar daar is gewoon geen ontkomen aan,” weet toxicoloog Ivonne Rietjens van Wageningen UR. “Plastic is gemaakt van lange strengen bouwstenen, die we moleculen noemen. Niet alle moleculen komen tijdens het productieproces in de ketting terecht, waardoor ze uit het plastic kunnen ontsnappen.”

Ook worden aan plastic producten vaak zogeheten additieven toegevoegd, bijvoorbeeld om het plastic flexibeler te maken of om het minder lichtdoorlatend te maken. Ook deze stoffen kunnen in ons eten en drinken terechtkomen.

Flesje voor water niet met olie navullen

Stofjes kunnen onder bepaalde omstandigheden makkelijker vrijkomen. Zo zijn bepaalde stofjes makkelijker oplosbaar in vet, en anderen weer in water. Ook een veranderende structuur of temperatuur kunnen ervoor zorgen dat het plastic gemakkelijker stoffen afgeeft. Daarom is het belangrijk om plastic verpakkingen te gebruiken waarvoor ze bedoeld zijn. Stop dus bijvoorbeeld niet een diepvriesbakje in de magnetron. En een flesje waar water of frisdrank in heeft gezeten, kun je beter niet met olijfolie navullen. Je kunt ook beter geen water drinken uit een flesje dat in een warme auto heeft gelegen.

‘Drink je water zo snel mogelijk’

Toch hoef je een plastic flesje niet meteen weg te gooien. Je kunt het namelijk zo vaak als je wilt navullen met kraanwater. “Het is niet zo dat plastic steeds méér gaat lekken,” weet de toxicoloog. “Het lekt eigenlijk gewoon altijd iets. Het beste is om het water gewoon dagelijks te verversen.”

Want behalve de temperatuur en structuur, speelt ook tijdsduur een rol bij de afgifte van stoffen. Hoe langer je eten of drinken in een plastic verpakking bewaart, hoe meer stoffen uit het plastic in je eten of drinken kunnen sijpelen. “Het zou best kunnen dat er in nieuwe flessen water in de supermarkt meer stofjes zitten dan in het lege flesje dat je ’s ochtends met kraanwater hebt gevuld,” vertelt Rietjens. “In die zin kun je beter ’s ochtends een leeg flesje water vullen en dat nog dezelfde dag opdrinken.”

‘Met een infuus krijg je veel meer stofjes uit plastic binnen’

Sommige stofjes die uit plastic kunnen lekken, zijn kankerverwekkend. Anderen kunnen weer hormoonverstorend werken. Maar voordat je nooit meer iets in plastic durft te kopen: de hoeveelheid stoffen die vrijkomen uit voedselverpakkingen en plastic flesjes zouden zo klein zijn, dat ze volgens de toxicoloog geen kwaad kunnen voor onze gezondheid. Voedselverpakkingen moeten namelijk aan strenge eisen voldoen, waar de Voedsel- en Warenautoriteit toezicht op houdt.

En enige relativering is wel op z’n plek, vindt Rietjens. “Als je in het ziekenhuis een infuus krijgt, krijg je veel meer stofjes uit plastic binnen. Veel mensen denken dat blootstelling aan chemische stoffen het slechtst is voor onze gezondheid. Maar dat is niet zo. De risico’s van plastic stofjes zijn níets vergeleken met de gezondheidsrisico’s die te vet, te veel en te zout eten, roken en te weinig beweging met zich meebrengen.”

Magnetronfolie

Toch is de toxicoloog zelf wel op haar hoede. Zo geeft ze haar kinderen niet het onderste en bovenste plakje kaas uit een plastic verpakking en zal ze ‘nooit kaas kopen waarvan alle plakjes apart in plastic zijn verpakt’. Rietjens: “Het is gewoon een kwestie van je logisch verstand gebruiken. Als je bijvoorbeeld magnetronfolie gebruikt om je eten op te warmen, zorg dan dat het plastic niet je eten raakt. Als je iets makkelijk kunt vermijden, is dat altijd beter.”

Berucht: bisfenol A

Een van de stoffen die je via plastic verpakkingen en ook blikjes kunt binnenkrijgen, is bisfenol A (BPA). Omdat deze mogelijk de hormoonhuishouding kon verstoren, is de stof een paar jaar geleden uit voorzorg verboden in babyflesjes. In januari 2015 concludeerde de  Europese voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) na een grote risico-analyse dat de hoeveelheden BPA die mensen binnenkrijgen geen gezondheidsrisico vormen. Maar niet elk land is hiervan overtuigd;  zo verbieden Frankrijk en Denemarken BPA in alle voedselverpakkingen.

In Nederland is er nog geen officieel beleid als het gaat om BPA (behalve dan dat het verboden is in babyflesjes). In opdracht van onder andere het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) brengt het RIVM momenteel alle bestaande onderzoeksresultaten over BPA in kaart, waaronder die van de ESFA. Eind 2015 zal hier een beleidsadvies uitrollen. We houden je op de hoogte!

Hier kun je zelf op letten

Om voedselverpakkingen, keukengerei en eetgerei veilig te gebruiken kun je zelf op het volgende letten:

– Lees het etiket van het product door en volg de aanwijzingen op. Bijvoorbeeld: ‘Reinig voor het eerste gebruik’.

– Kijk of de verpakking geschikt is voor contact met levensmiddelen. Dit kan tekstueel zijn aangegeven (‘geschikt om met levensmiddelen in contact te komen’) of met dit symbool:

veilig gebruik

– Houd je aan de gebruiksaanwijzing: gebruik een product bijvoorbeeld niet in de magnetron of vriezer als deze hier niet geschikt voor is.

– Vul een recyclebare fles voor frisdrank nooit met stoffen die je niet kunt eten of drinken als je deze nog wilt inleveren voor het statiegeld. Het plastic absorbeert deze stoffen namelijk. Als dit niet wordt opgespoord en de flessen opnieuw zijn afgevuld, worden de chemicaliën afgegeven aan de frisdrank.

Kijk voor meer informatie op de website van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit