Ben ik verslaafd? 5 vragen aan de deskundige

Vrouw met wijnglas

Deel dit artikel:

Nog een wijntje. En nog een. En… nou vooruit nog ééntje dan. Is het echt zo onschuldig of ben ik verslaafd?

Margriet sprak met professor Anneke Goudriaan, neuropsycholoog en expert op het gebied van verslaving.

Je hoort geregeld mensen zeggen: ik ben verslaafd aan chocola/hardlopen/socialemedia. Maar zijn die mensen dan ook echt verslaafd?
“Nee. Een vaste gewoonte is nog geen verslaving. Je praat pas van een verslaving als je geen controle meer hebt over het middel. Je probeert te minderen, maar dat lukt niet. Je functioneert minder goed op je werk of je verwaarloost je sociale contacten, maar toch blijf je gebruiken. Het heeft negatieve effecten op je lichaam of geest, maar toch ga je ermee door. Een ander kenmerk van verslaving is tolerantie: je moet steeds meer gebruiken om hetzelfde effect te bereiken. De verslavingszorg hanteert een lijst van elf van zulke criteria (zie hieronder). Als je aan twee daarvan voldoet, spreken we van een milde verslaving.”

Waarom is de een gevoeliger voor verslaving dan de ander?
“Erfelijkheid speelt een grote rol. Als in je familie veel verslavingen voorkomen, ben je er zelf vaak gevoeliger voor. Het heeft te maken met hoe gevoelig je brein is voor beloningen. Bij sommige mensen zijn de hersenen heel gevoelig voor prettige ervaringen. Als ze chocola eten of naar een leuk popconcert gaan, ervaren ze al veel plezier. Het brein van andere mensen is veel minder gevoelig voor beloningen, dus die moeten extremere dingen doen om zich even prettig te voelen. Die mensen zijn gevoeliger voor verslavingen.”

Je hoort wel dat mensen verslaafd worden omdat ze nare dingen hebben meegemaakt in hun jeugd.
“Als je als kind traumatische dingen hebt beleefd, maakt dat je kwetsbaarder om later een verslaving te ontwikkelen. Verslaafde mensen hebben ook vaker een post-traumatische stressstoornis.”

Is verslaving een ziekte?
“Ja, je kunt het zien als een ziekte, net zoals bijvoorbeeld een depressie of angststoornis. Het is óók een hersenziekte. Verslavingsgedrag verandert je hersenen namelijk. Door veel te drinken of drugs te gebruiken, ontwricht je het beloningscircuit in de hersenen. Alcohol of andere middelen zorgen ervoor dat dat beloningscircuit veel actiever wordt dan je ooit kunt bereiken met een natuurlijke beloning. Daardoor treden er veranderingen op in je brein, waardoor je steeds sneller dat middel nodig hebt om datzelfde prettige effect te bereiken. Als je niet verslaafd bent, denk je: ik neem geen volgend glas, want morgen moet ik werken. Maar iemand die verslaafd is, heeft die controle veel minder.”

Zijn mensen tegenwoordig vaker en sneller verslaafd?
“Nee. Dat we tegenwoordig veel online zijn, betekent nog niet dat we daaraan verslaafd zijn. Maar mensen hebben soms wel het gevoel dat ze de controle kwijt zijn. Dat komt omdat de makers van apps en websites er heel bedreven in zijn om je zo lang mogelijk online te houden. En de likes die je op Facebook krijgt, werken ook op ons beloningssysteem. Maar een like is een minibeloning, die qua sterkte in het niet valt bij het effect van nicotine of alcohol.”

Elf criteria voor verslaving

Verslaving wordt vastgesteld aan de hand van elf criteria. Voldoe je aan twee of drie ervan, dan heb je een mild probleem. Bij zes of meer heb je een ernstig probleem.

  1. Vaker en meer gebruiken dan je van plan was
  2. Niet kunnen minderen of stoppen
  3. Gebruik en herstel van gebruik kosten veel tijd
  4. Sterk verlangen naar het gebruik
  5. Tekortschieten op het werk, school of thuis vanwege gebruik
  6. Doorgaan met gebruik ondanks problemen op het relationele vlak
  7. Hobby’s, sociale activiteiten of werk opgeven door gebruik
  8. Doorgaan, zelfs wanneer je daardoor in gevaar komt
  9. Doorgaan, zelfs als het lichamelijke of psychische problemen veroorzaakt
  10. Grotere hoeveelheden nodig hebben
  11. Onthoudingsverschijnselen ervaren

Dit is een gedeelte uit het dossier Ben ik verslaafd? uit Margriet 2017-46. Lees het hele dossier via Blendle of bestel deze editie na via magazine.nl.

Tekst | Renate van der Zee
Foto | iStock

Ook interessant om te lezen

Bekijk ook

Geen fan van spinnen? Bekijk onderstaande video en kom spin-vrij het seizoen door.

Artikelen van Margriet.nl ontvangen in je mailbox? Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief.