6 belangrijke medische onderzoeken voor vrouwen: dit kun je verwachten

Deel dit artikel:

Voor een medisch onderzoek in het ziekenhuis of bij de huisarts zit je toch altijd in spanning. Wat kun je verwachten, wat moet je vooraf weten, hoe lang duurt het en doet het pijn?

Van de zes bekendste medische onderzoeken bij vrouwen zochten wij dit precies voor je uit.

Mammografie

Wat is het? Een röntgenfoto van de borst, die wordt gemaakt tijdens het bevolkingsonderzoek of na een verwijzing van de huisarts. Vrouwen van vijftig tot 75 jaar krijgen eens in de twee jaar een mammografie aangeboden tijdens het bevolkingsonderzoek. Onder deze doelgroep komt borstkanker het meest voor.

Wat gebeurt er precies? Een mammografie wordt gemaakt door de borst plat te drukken tussen twee plexiglasplaten, zodat er van twee kanten een foto kan worden gemaakt. Een mammografie wordt gemaakt om afwijkingen in de borst op te sporen. Op een mammografie is vetweefsel, bindweefsel en klierweefsel te zien.

Doet het pijn? Met name het platdrukken van de borst kan pijnlijk zijn, maar het is niet schadelijk en duurt slechts enkele seconden. Bij het samendrukken van de borst kan er vocht uit de tepel komen. Dat is niet ongebruikelijk.

Krijg je een verdoving? Nee, even op je tanden bijten dus.

Hoe lang duurt het? Meestal worden er twee foto’s per borst gemaakt: één van opzij en één van boven. Tijdens het fotograferen moet je stil blijven zitten of staan. Het totale onderzoek duurt ongeveer vijftien minuten.

Voorzorgsmaatregelen? Trek gemakkelijke kleren aan, zodat je je snel kunt uit- en aankleden. Smeer voor het onderzoek geen zalf, poeder of bodylotion op je borsten. Je mag wel deodorant gebruiken. Ga thuis naar de wc, in de meeste onderzoekscentra voor het bevolkingsonderzoek (meestal een onderzoeksbus) is geen wc aanwezig. Mocht je last hebben van smetplekjes, stop dan twee à drie weken voor de mammografie met het gebruik van zinkzalf.

Wanneer krijg je de uitslag? In de meeste ziekenhuizen dezelfde dag nog. In andere gevallen krijg je binnen twee weken een brief met de uitslag. Als er een afwijking in de borst wordt gevonden, neemt je huisarts contact met je op.

Biopsie

Wat is het? Een ingreep om te kijken of je borstkanker hebt, waarbij een stukje weefsel (een biopt) uit de tumor wordt weggenomen, zodat de patholoog het kan onderzoeken.

Wat gebeurt er precies? Het wegnemen van weefsel op de juiste plek in de borst gebeurt door middel van een echogeleide biopsie (met geluidsgolven) of een röntgengeleide biopsie (met röntgenstraling). Dit heet ook wel een vacuümbiopsie. Deze wordt gedaan als er kalkspatjes te zien zijn op de mammografie of als het plekje met de echografie niet is terug te vinden. Bij het nemen van een biopt lig je met ontbloot bovenlichaam op de behandeltafel.

De borst die onderzocht moet worden ligt op de mammograaf, een apparaat waarmee – met röntgenstralen – een afbeelding kan worden gemaakt van de borstklier. Soms wordt alleen het echoapparaat gebruikt. De radioloog bepaalt hiermee op welke plek een biopt wordt genomen. Daarbij wordt met een dikke, holle naald een stukje weefsel uit je borst gehaald. Daarvoor wordt een sneetje in de borst gemaakt. Het stukje weefsel wordt losgesneden en vacuüm gezogen in een reservoir dat in de naald zit.

Krijg je een verdoving? Ja, je krijgt altijd een plaatselijke verdoving.

Doet het pijn? Ondanks de verdoving kan dit onderzoek enigszins pijnlijk zijn. Na afloop wordt er goed op het wondje gedrukt om het bloeden te stelpen en wordt het wondje met hechtpleisters verbonden. De eerste dagen na de biopsie kan er een blauwe plek op je borst ontstaan. Deze trekt vanzelf weer weg.

Hoe lang duurt het? Ongeveer dertig minuten.

Voorzorgsmaatregelen? Als je bloedverdunners gebruikt, kun je het best met de arts bespreken hoe lang voor het onderzoek je daarmee moet stoppen en wanneer je er weer mee mag beginnen. Verder kun je beter geen jurk of jumpsuit aandoen. Ga liever voor een shirt of trui en broek of rok.

Wanneer krijg je de uitslag? De uitslag is meestal na een tot twee weken bekend. Door onderzoek van het weefsel kan worden vastgesteld of het gaat om een ontsteking, een goedaardige tumor of een kwaadaardige tumor.

Lees ook: Ochtendmensen hebben mogelijk een kleinere kans op borstkanker

Uitstrijkje baarmoederhalskanker

Wat is het? Als je tussen de dertig en zestig jaar bent, krijg je eens in de vijf jaar een uitnodiging van de huisarts voor het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Na je zestigste ontvang je geen nieuwe uitnodiging. Bij twijfels of klachten kun je altijd contact opnemen met je huisarts.

Wat gebeurt er precies? De huisarts doet voorzichtig de eendenbek (speculum) in je vagina en opent deze, zodat je baarmoedermond te zien is. De arts doet een borsteltje door de eendenbek naar binnen. Hij/zij draait met het borsteltje om wat cellen van de baarmoederhals te halen. Soms komt er wat bloed uit je vagina. Geen zorgen! In de onderzoeksruimte ligt maandverband.

Krijg je een verdoving? Nee. Ontspannen is het devies.

Doet het pijn? In principe niet. Wel kan het een vervelend voelen als de eendenbek naar binnen gaat en als er cellen worden weggehaald. Zie je op tegen het uitstrijkje? Zeg dit tegen de huisarts. Deze kan daar dan rekening mee houden en zo nodig een kleinere eendenbek gebruiken.

Hoe lang duurt het? Ongeveer tien minuten.

Voorzorgsmaatregelen? Als de eendenbek opengaat, drukt deze tegen je blaas en darm aan. Dat kan vervelend voelen als je blaas of darm vol is. Ga dus voor het onderzoek even naar de wc.

Wanneer krijg je de uitslag? Drie tot vijf weken na het maken van het uitstrijkje krijg je een brief met een van de volgende uitslagen: 1. Er is geen HPV gevonden. Dit geeft meer zekerheid dat er binnen tien tot vijftien jaar geen baarmoederhalskanker ontstaat. 2. Er is wel HPV gevonden, maar geen afwijkende cellen. Je wordt voor de zekerheid zes maanden later uitgenodigd voor een controle-uitstrijkje bij de huisarts. 3. Er is zowel HPV gevonden als afwijkende cellen. Je krijgt een doorverwijzing naar de gynaecoloog voor vervolgonderzoek.

Endoscopie

Wat is het? Een kijkonderzoek. Verschillende organen – slokdarm, maag of darmen – kunnen hierdoor van de binnenkant worden bekeken. De endoscoop is een lange dunne slang met op het uiteinde een lampje en een cameraatje waarmee het onderzoek wordt uitgevoerd. Ook heeft het een ‘schaartje’ om eventueel biopten af te kunnen nemen. In het algemeen verwacht een arts bijvoorbeeld een ontsteking, poliepen of een gezwel aan te treffen in het te onderzoeken gebied.

Wat gebeurt er precies? De arts gaat met het kijkinstrument via een van de lichaamsopeningen naar binnen. Zo kan hij bijvoorbeeld via je mond in je maag en luchtwegen kijken en via de anus naar de binnenkant van de darmen.

Krijg je een verdoving? Ja, afhankelijk van het ziekenhuis en het soort endoscopie wordt bepaald of je een roesje, narcose, ruggenprik of plaatselijke verdoving krijgt. Laat je van tevoren goed informeren over de anesthesiemogelijkheden in het ziekenhuis.

Doet het pijn? Een echo-endoscopie van de slokdarm, maag of alvleesklier wordt wel vaak als onplezierig en soms als pijnlijk ervaren. Daarom krijg je vooraf een pijnstiller en/of kalmeringsmiddel toegediend. Je kunt daarna ook keelpijn krijgen, maar dat is doorgaans tijdelijk.

Hoe lang duurt het? Dit verschilt per type endoscopie. Een inspectie van de slokdarm duurt ongeveer dertig minuten. Een scopie van de maag ongeveer 45 minuten. Een echo-endoscopie van de alvleesklier neemt ongeveer één uur in beslag. Na afloop van het onderzoek moet je één tot twee uur uitslapen. Op de dag van het onderzoek mag je niet deelnemen aan het verkeer. Neem dus iemand mee ter begeleiding.

Voorzorgsmaatregelen? Voorafgaand aan een endoscopisch onderzoek moet je soms laxeren, bijvoorbeeld als het gaat om een kijkonderzoek in de darmen. Als je onder narcose gaat of een ruggenprik krijgt, moet je nuchter zijn.

Wanneer krijg je de uitslag? Het verschilt per ziekenhuis hoe je bericht ontvangt over de uitslag van het onderzoek.

Artikelen van Margriet.nl ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief.

Botdichtheidsmeting

Wat is het? Om te onderzoeken of je osteoporose hebt, wordt een botdichtheidsmeting gedaan. Dit gebeurt door het maken van een DEXA-scan (Dual Energy X-ray Absorptiometry, red.). De DEXA-scan meet de botdichtheid van heup en onderrug. Daarnaast wordt de gehele wervelkolom in beeld gebracht, zodat de arts eventueel hoogteverlies van wervel(s) kan zien. Dit hoogteverlies kan een gevolg zijn van osteoporose.

Wat gebeurt er precies? Tijdens het onderzoek lig je op een scantafel. Het röntgenapparaat schuift op ruime afstand heen en weer over je lichaam. Je moet dan rustig en stil blijven liggen. Met deze metingen wordt de dichtheid van je bot bepaald. Een DEXA-scan werkt met röntgenstraling, maar de straling is vele malen kleiner dan bij een gewone röntgenfoto.

Krijg je een verdoving? Nee, dat is niet nodig.

Doet het pijn? Nee, het onderzoek doet geen pijn.

Hoe lang duurt het? Zo’n tien tot vijftien minuten.

Voorzorgsmaatregelen? Het is prettig als je kleding aan hebt waarin je je gemakkelijk kunt bewegen en die je gemakkelijk uit en aan kunt trekken. Afhankelijk van de opnames die worden gemaakt, moet je misschien bepaalde kledingstukken uittrekken.

Wanneer krijg je de uitslag? De metingen worden ingevoerd in de computer. De computer berekent de juiste botdichtheid. Dit cijfer geeft aan of er wel of geen sprake is van osteoporose. Wanneer je de uitslag krijgt, hangt af van het ziekenhuis, maar over het algemeen wordt deze je op een ander moment medegedeeld door je behandelend arts.

Bloeddrukmeting

Wat is het? Heb je thuis je bloeddruk gemeten en is deze na meerdere keren meten boven de 140 mmHg? Maak dan een afspraak met je huisarts. Ook je arts doet meerdere metingen voordat hij een hoge bloeddruk vaststelt.

Wat gebeurt er precies? Voordat de arts je bloeddruk gaat meten, moet je vijf minuten rustig zitten of liggen. De bloeddruk wordt gemeten met een manchet die verbonden is met een drukmeter en een stethoscoop. De manchet wordt om de bovenarm gelegd en langzaam opgepompt, zodat de bloeddoorstroming in de arm steeds een beetje meer wordt belemmerd. Terwijl de dokter de manchet oppompt, voelt hij je pols. Dan oefent de manchet zo veel druk uit, dat de pols niet meer voelbaar is. Precies dan leest de dokter de waarde op de drukmeter.

Die waarde geeft de bloeddruk weer op het moment dat het hart samenknijpt en maximale druk uitoefent: de bovendruk. Dan volgt een dubbelcheck met de stethoscoop. De arts pompt de manchet verder op en laat deze langzaam leeglopen, terwijl hij met de stethoscoop in de elleboog naar het ruisen van de bloedstroom luistert. Op het moment dat hij bepaalde tonen hoort, leest hij de waarde af op de drukmeter. Die staat voor de bovendruk en moet overeenkomen met de zojuist afgelezen waarde. De arts laat nog meer lucht ontsnappen totdat de tonen zijn verdwenen. Dat moment geeft de onderdruk weer; de bloeddruk op het moment dat het hart in rust is.

Krijg je een verdoving? Nee.

Doet het pijn? Nee.

Hoe lang duurt het? Dat hangt ervan af, maar meestal niet langer dan een kwartiertje.

Voorzorgsmaatregelen? Nicotine heeft een bloeddrukverhogend effect, dus twee uur voorafgaand aan het onderzoek mag je niet roken. Ook koffie kun je voor het onderzoek beter even laten staan.

Wanneer krijg je de uitslag? Meteen, de arts kan in principe meteen aflezen of je een te hoge bloeddruk hebt of niet.

Tekst | Thea Tijssen
Beeld | iStock

Dit artikel verscheen eerder in Margriet 37, 2019.
Het hele nummer lezen? Bestellen kan hier.

Artikelen van Margriet.nl ontvangen in je mailbox?
Schrijf je in op margriet.nl/nieuwsbrief.