null Beeld ANP (portret Wim), privébeeld.
Beeld ANP (portret Wim), privébeeld.

PREMIUM

Wim Daniëls: ‘Mijn moeder voelde zich vaak achtergesteld en dat stond haar geluk in de weg’

Ze kon heerlijk koken en het thuis enorm gezellig maken, maar de moeder van auteur Wim Daniëls (67) leefde ook met een groot verdriet.

“Mijn moeder is geboren in 1911, in een arm, schamel gezin. Daar schaamde ze zich een beetje voor. Haar vader, ik heb hem nooit gekend, was doodgraver. Hij was een armoedzaaier en had van de gemeente dat baantje gekregen om hem aan het werk te houden. Het was iets waar ze niet mee te koop wilde lopen. De armoedige situatie waaruit ze kwam, heeft ze krampachtig geprobeerd te overwinnen. Ze heeft heel erg haar best gedaan om het voor ons beter te maken. Het was bij ons thuis heel gezellig. Iedereen was welkom, het was echt de zoete inval. Mensen uit de buurt kwamen kaarten en tijdens de Tour de France speelden we een tourspel waarin iedereen zijn prognose van de etappes kon invullen.”

null Beeld
  1. “Mijn moeder kon heerlijk koken.”
  2. “Samen met mijn moeder op een huwelijksfeest.”
  3. “Mijn ouders voor het eerst op vakantie naar Valkenburg.”

Zwaarmoedige kant

Naast dat gezellige en vrolijke had mijn moeder ook een wat zwaarmoedige kant. Ze leefde soms op de toppen van haar zenuwen. Ons gezin heeft bestaan uit zes kinderen. Twee van hen, een jongen en een meisje, zijn op heel jonge leeftijd overleden. Dat is allemaal gebeurd voordat ik was geboren. In de zomer van 1945, de eerste bevrijdings-zomer, was mijn moeder in verwachting van mijn broer Wim. Hij had het syndroom van Down en heeft maar een maand of twee geleefd. Tien jaar later werd ik geboren en kreeg ik zijn naam. Dat kwam vroeger veel voor. Ik zorgde voor het graf van mijn broer Wim. Ik voelde me op een bepaalde manier verantwoordelijk voor hem. Ik kreeg daardoor ook een band met de broer die ik niet had gekend. Op zijn grafsteen stond: ‘Hier rust onze lieve Wimke.’ Dat vond ik zo’n mooie, lieve tekst. Op een dag was zijn graf geruimd. Waarom is altijd onduidelijk gebleven. Dat was voor mijn moeder natuurlijk vreselijk, het was alsof ze voor de tweede keer haar kind verloor.”

Extra waardering

“Ik ben de jongste van het gezin, mijn moeder was 43 toen ze mij kreeg. Haar verdriet heb ik als kind zelf niet zo beseft. Ze was heel gevoelig. Ze huilde bijvoorbeeld heel makkelijk, maar ze had niet de vaardigheid om haar gevoelens te analyseren of er woorden aan te geven. Het hoeft niet daarmee te maken te hebben, maar ze heeft alleen lagere school gedaan, mijn vader ook, en op haar dertiende ging ze als keukenmeisje in een gezin werken. Ik heb zelf twee kinderen en toen ik vader werd, snapte ik pas echt hoe moeilijk het voor haar is geweest. Twee kinderen verliezen, dat moet een enorme impact op mijn ouders hebben gehad. Ze zijn van ver gekomen: een armoedige achtergrond, twee kinderen verloren... Ik heb daarom altijd extra waardering voor hen gehad. Omdat ik ergens ook wel hun pijn voelde. Nu denk ik dat ik dat misschien vaker met hen had moeten bespreken. Mijn moeder voelde zich vaak achtergesteld, wat lang niet altijd terecht was. Dat ze zich zo voelde, stond haar geluk ook een beetje in de weg. Mijn moeder was heel gelovig, veel geloviger dan mijn vader. Hij was meer een flierefluiter. En ook iemand die zijn afkomst juist niet verloochende. In die zin waren mijn ouders wel tegenpolen. Ik lijk op beiden. Ik heb, denk ik, het joviale van mijn vader en de hartelijkheid van mijn moeder.”

null Beeld
  1. “1997, twee jaar na de dood van mijn vader.”
  2. “De foto op haar rouwkaart. Mijn moeder was gastvrij, zorgzaam, vriendelijk en bescheiden.”
  3. “Mijn moeder (in het midden) met haar twee zussen, haar broer en haar ouders. Ik heb haar ouders nooit gekend, ze waren al overleden voordat ik in 1954 werd geboren.”

Warme taalband

“Het lag niet voor de hand dat ik iets met taal zou gaan doen. We hadden thuis geen boeken en ik groeide eentalig op in het Zuidoost-Brabantse dialect. Nederlands heb ik eigenlijk pas geleerd op de middelbare school. Als ik boeken schrijf, doemt mijn moeder altijd achter het scherm van mijn computer op. Had zij kunnen lezen wat ik aan het schrijven ben? Ik probeer altijd toegankelijk te schrijven, dat is mijn intentie, ook al gaat het over moeilijke of ingewikkelde onderwerpen. Nog steeds wil ik haar, en mijn vader, niet buitensluiten. Toen mijn ouders vijftig jaar getrouwd waren, heb ik een boek voor hen geschreven met hun uitdrukkingen: ‘De Bertha en Bart-taal’. Als mijn moeder bijvoorbeeld tegen iemand opbotste, zei ze altijd: ‘Pardon luitenant.’ Het grappige is dat ik dat heb overgenomen. En als we naar voetbal op televisie keken en iemand werd onderuitgehaald, riep ze steevast: ‘O, menneke toch.’ Dat hoor ik mezelf nu ook nog zeggen. Het is leuk, die warme taalband die ik met mijn moeder heb.”

null Beeld
  1. “Ergens in de jaren zestig, mijn moeder met een vakantievriendin.”
  2. “Mijn moeder in 1990, met onze zoon.”
  3. “Mijn moeder met mij en mijn kinderen in 2000. Ze was een heel lieve oma.”

Fantastische oma

“Mijn moeder is 95 geworden. Als oma was ze fantastisch. Ze was zo’n oma die altijd eten klaar had staan. Ze was ook heel gelukkig met haar kleinkinderen. Nadat mijn vader was overleden, ging ik bijna dagelijks bij haar op bezoek. Op een dag zei ze dat haar zus Anna op bezoek was geweest. Mijn lieve, fenomenale tante die toen al jaren dood was. Het was het begin van haar dementie. Het moeilijke aan die beginperiode van het dementeren was dat ze wist dat het proces gaande was. Daarna is ze nog zo’n jaar of tien dement geweest en was ze eigenlijk heel vrolijk. Het verdriet dat ze al die jaren had gehad was ze kwijt. Die laatste jaren leefde ze heel gelukkig. Het was fijn om haar zo te zien, al vond ik het jammer dat ze geen besef meer had van dat geluk. Dat had ik haar graag nog gegund.”

null Beeld

In zijn boek Familie, een portret, buigt wim daniëls zich over het verschijnsel ‘familie’. Hij schrijft over het kerngezin en over patchworkfamilies, over de mater en pater familias, kinderen en kleinkinderen, over schoonmoeders en ideale schoonzonen.
Meer informatie: wimdaniels.nl

Saskia SmithANP (portret Wim), privébeeld.

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden