Helpt een gezonde levensstijl tegen dementie? De alzheimer-expert geeft antwoord

Deel dit artikel:

Deze week bleek uit een onderzoek van het AMC dat gezond leven het risico op dementie niet per se vermindert. Uit dat onderzoek zou blijken dat ouderen die extra goed voor hun hart en bloedvaten zorgen, later net zo vaak dement worden als mensen die daar minder hun best voor doen. Maar er is ook kritiek. “Het effect van een gezonde levensstijl bouwt zich je hele leven op, dat kun je niet even nabootsen in een studie,” aldus alzheimer-expert Wiesje van der Flier.

‘Gezonde levensstijl houdt dementie niet op afstand’, kopte de Volkskrant woensdag over het grootste onderzoek ooit naar de preventie van dementie. Tien jaar lang volgden wetenschappers van het Academisch Medisch Centrum ruim 3.500 ouderen om te onderzoeken of een gezonder hart- en vaatstelsel de kans op dementie verkleint. Dit werd namelijk wel vermoed.

Net zo vaak dement

Om te checken of dit klopt, werden 70-plussers in twee groepen verdeeld: de ene helft kreeg de standaardzorg van de huisarts, de andere helft kreeg daarbovenop extra begeleiding van een praktijkondersteuner. Van de deelnemers werden hun bloeddruk en cholesterol in de gaten gehouden, ze kregen dieettips, werden gestimuleerd om te bewegen en konden hulp krijgen bij het stoppen met roken. Maar het mocht niet baten: na ruim zes jaar waren in de ‘gezonde’ groep nagenoeg net zo veel mensen dement geworden als in de andere groep.

‘Weinig gezondheidswinst te halen’

Volgens de onderzoekers komt dit vermoedelijk doordat de standaard huisartsenzorg in Nederland al heel goed is – er valt dus weinig gezondheidswinst te behalen. Maar uit de cijfers blijkt ook dat de mensen in de gezonde groep helemaal niet zo veel gezonder zijn gaan leven en meer zijn afgevallen dan de deelnemers die af en toe naar de huisarts gingen. Je kunt je dus afvragen hoe effectief het leefstijlprogramma was. In elk geval lijkt extra begeleiding weinig zoden aan de dijk te zetten. Maar dat wil nog niet zeggen dat een gezondere levensstijl geen effect heeft op het al dan niet ontwikkelen van alzheimer en andere vormen van dementie.

Andere langlopende studies tonen wel verband

‘Wat dit onderzoek met name laat zien, is dat aandacht voor leefstijlfactoren in de huisartsenpraktijk het probleem dementie niet op gaat lossen,’ reageert Wiesje van der Flier, neuropsycholoog bij het VUmc Alzheimercentrum en schrijfster van Het alzheimermysterie. Ze ziet echter geen reden om de vermeende link tussen gezonde bloedvaten en dementie nu voorgoed van tafel te vegen. ‘In andere langlopende studies waarbij grote groepen mensen vele jaren werden gevolgd, is namelijk wél te zien dat mensen met een lagere bloeddruk en gezonde levensstijl minder snel dementie ontwikkelen,’ licht ze toe per mail.

De neuroloog: ‘Je moet er vroeg bij zijn’

Maar ja, zie maar eens aan te tonen dat dit ook echt door die gezonde levensstijl komt. ‘De effecten van een gezonde en ongezonde levensstijl worden vermoedelijk over tientallen jaren opgebouwd,’ vervolgt de neuroloog. ‘Het gaat om je hele levensloop. Dat kun je niet even nabootsen in een interventiestudie.’ Datzelfde geldt voor de ziekte van Alzheimer: deze ontstaat in de loop van decennia. ‘Aan het eind van het proces valt er niet meer zo veel bij te sturen,’ aldus Van der Flier. ‘Je moet er vroeg bij zijn. Dat geldt voor een gezonde levensstijl, maar ook voor het aanpakken van de alzheimerschade zelf.’

En dan nog: ‘Het kan iedereen overkomen’

Maar zelfs áls een gezonde levensstijl de kans op dementie kan beperken, dan nog kan iedereen de ziekte krijgen. ‘In het algemeen geldt: wat goed is voor je lijf, is ook goed voor je hersenen,’ weet de neuroloog. ‘En wat goed is voor je hersenen, helpt dementie voorkomen. Maar: alle hoopvolle verhalen over manier van leven en dementie ten spijt, een gezonde levensstijl zal nooit het hele probleem van dementie en alzheimer oplossen. Daarom moeten onderzoekers onverminderd op zoek naar nieuwe medicijnen die de alzheimerschade zelf opruimen. Bij ons centrum zien we geregeld kerngezonde mensen en zelfs marathonlopers die vragen: ‘Hoe kan dat nou? Ik heb altijd gezond gegeten, gesport. Hoe kan ik alzheimer hebben gekregen?’ Maar het kan helaas iedereen overkomen.’

‘Wat goed is voor je lijf, is ook goed voor je hersenen. Maar ook met een gezonde levensstijl kun je dement worden’