MT24 M24 ABBA  Beeld Bruno Press, Getty Images, Shutterstock, YouTube, Spotify.
Beeld Bruno Press, Getty Images, Shutterstock, YouTube, Spotify.

PREMIUM

ABBA: mamma mia wat een succes!

Het vijftigjarig bestaan van ABBA wordt groots gevierd met een tour waarin hologrammen van Agnetha, Anni-Frid (Frida), Björn en Benny de grootste hits zullen zingen. Hoe komt het toch dat de band nog steeds zo magisch is?

De wetenschap achter het succes

Met de hits van ABBA is het een beetje zoals ze zingen in hun songfestivalhit Waterloo: ‘Couldn’t escape if you wanted to’. Je hoeft van de meeste ABBA-liedjes slechts de eerste regel te horen om de rest mee te kunnen zingen. Volgens Daniel Levitin, hoogleraar aan de McGill Universiteit in Canada, komt het succes vooral door de samenzang tussen de zangeressen.
Volgens Levitin, die meerdere boeken schreef over de werking van muziek op onze hersenen, spreekt de compositie van de meeste ABBA-songs, in combinatie met hoe ze worden gezongen door Agnetha Fältskog en Frida Lyngstad, dat deel van ons brein aan dat ook een chemische reactie vertoonde als groepen holbewoners in de prehistorie samen muziek maakten.

Muziek van ABBA en bijvoorbeeld gospelsamenzang zou veel dichter liggen bij wat muziek evolutionair voor ons betekent dan bijvoorbeeld jazz. En de auteur stelt dat vrolijke ABBA-liedjes als Money, Money, Money zorgen voor een shot dopamine; het gelukshormoon. Bij het luisteren naar wat triestere nummers zoals The winner takes it all zou het kalmerende hormoon prolactine vrijkomen. Verder heeft de muziek van ABBA een heel overzichtelijke verdeling van couplet en refrein, wat onze natuurlijke neiging naar orde bevredigt. En tot slot: herhaling, herhaling, herhaling. Gimme gimme gimme (a man after midnight)/I do I do I do/Honey Honey. Werkt altijd.

MT24 M24 ABBA  Beeld
  1. Frida en Benny in zijn restaurant in 1979.
  2. Agnetha en Björn in 1973 met hun dochter Linda.
  3. De achterkant van de ABBA-cd Icon die in 2010 verscheen.
  4. Agnetha en Frida in Abba, The movie uit 1977.

Gluren bij de buren

Dat ABBA bestond uit twee echtparen was iets wat tot de verbeelding sprak. Frida was getrouwd met Benny Andersson, en Agnetha met Björn Ulvaeus. Het gaf een vertrouwd gevoel, alsof je naar vrienden zat te kijken en luisteren. Toen beide koppels niet lang na elkaar gingen scheiden, voelde het een beetje alsof je buren uit elkaar gingen. Fans vreesden dat dit het einde van de band zou betekenen.
Dat was niet het geval, ook al vertelde Agnetha later dat ze het moeilijk vond om in de groep te blijven nadat ze was gescheiden. Helemáál omdat haar kersverse ex met de snelheid van het licht een nieuwe relatie kreeg. Dat ABBA in 1982 stopte, was toch vooral het gevolg van zowel Frida’s als Agnetha’s wens om een solocarrière te beginnen. De vier waren muzikaal uit elkaar gegroeid; Björn en Benny wilden een musical schrijven in plaats van muziek voor ABBA.

Nog even over die scheidingen: eerst kondigden Agnetha en Björn in 1980 die van hen aan. Agnetha wilde meer thuis zijn bij hun twee kinderen Linda en Peter, terwijl Björn juist meer wilde optreden. Toen een paar maanden later Frida en Benny volledig onverwacht ook hun scheiding aankondigden, was de rek er toch wel een beetje uit. De muziek die de groep in de (korte) tijd daarna nog uitbracht, was veel melancholischer en serieuzer – niet echt wat de fans gewend waren. Ondanks de huwelijksperikelen bleef de relatie tussen de vier bandleden altijd goed en warm. Ze zijn vrienden voor het leven. Ook dat is de magie van ABBA.

MT24 M24 ABBA  Beeld
  1. Fragment uit de clip I still have faith in you, die in september vorig jaar uitkwam.
  2. Benny en Björn bij de première van Mamma Mia! Here we go again in 2018 in Londen.
  3. Frida in 2004.
  4. Agnetha in 2013.

Goed fout

ABBA brak definitief door in 1974, toen de band het Songfestival won met de monsterhit Waterloo. De beelden van dat optreden staan ons nog zó helder voor de geest, dat het moeilijk te geloven is dat deze overwinning al 48 jaar geleden is. Vooral de knalblauwe glimmende knickerbocker van Agnetha en haar blauwe mutsje zijn onvergetelijk; net als het (behoorlijk knullige) dansje trouwens. Zowel de muziek als de kleding en de dansjes zijn best wel een beetje fout, met een hoog kitschgehalte. En dat maakt het extra leuk. ABBA is een guilty pleasure en daar houden we van. Het is licht verteerbaar en allemaal niet zo ingewikkeld.

In de jaren zeventig was het niet in alle kringen geaccepteerd om fan van ABBA te zijn, maar dat is in hun verkoopcijfers niet terug te zien. ABBA is een van de succesvolste muzikale acts uit de geschiedenis. Geschat wordt dat de groep tot op heden bijna vierhonderd miljoen platen heeft verkocht. De vier leden zouden bij elkaar opgeteld een vermogen van meer dan één miljard euro hebben.

ABBA was de eerste popgroep uit een niet-Engelssprekend land, dat in vele Engelstalige landen (Verenigde Staten, Engeland, Australië en Zuid-Afrika) steevast hoog in de hitlijsten stond. Hun album Voyage, dat in zekere zin afgelopen jaar hun comeback inluidde (hoewel ze altijd hebben volgehouden dat ze nooit officieel zijn gestopt), was een gigantische hit. De bijbehorende hologrammen-tour is eveneens een ongekend succes. ABBA is nog steeds hot.

Op de planken

Op een paar melancholische nummers na is ABBA synoniem voor feelgood. Ongetwijfeld is dat een belangrijke reden dat Mamma Mia een van de succesvolste musicals allertijden is. De film Mamma Mia uit 2008 was enorm succesvol, maar niet iedereen weet dat het zeven jaar eerder al een musical was op het bekende Londense West End. Het verhaal (verfilmd met Meryl Streep in de hoofdrol) draait om de twintigjarige Sophie die op een Grieks eiland woont en bijna gaat trouwen. Zonder dat haar moeder het weet, heeft ze drie mannen uitgenodigd die alle drie haar vader kunnen zijn. De film is gelardeerd met aanstekelijke ABBA-songs zoals Dancing Queen, Lay all your love on me en natúúrlijk Mamma Mia. Overigens scoorde ABBA met de soundtrack van de film, die onder de vleugels van Björn en Benny werd gemaakt, in de Verenigde Staten hun eerste nummer 1-hit. De plaat was in 2008 een tijdlang het bestverkochte album.

MT24 M24 ABBA  Beeld

Moderne techniek

Er hangt een zweempje ‘ouderwets’ om ABBA heen, maar dat is volledig onterecht. Met hun Voyage-tour, die in de voorverkoop net als het gelijknamige album uiterst goed loopt, doen ze namelijk iets heel moderns en zelfs futuristisch. De vier leden, die inmiddels allemaal in de zeventig zijn, gaan niet zelf optreden tijdens een vermoeiende concertreeks. Nee, op het podium dansen, zingen en musiceren vier levensechte hologrammen, een soort 3D-projectie van de vier sterren. Tijdens de tour zullen de zogeheten avatars worden begeleid door een tienkoppig orkest. Het belooft een onvergetelijk avontuur te worden.

Smaken verschillen

ABBA heeft zó veel hits gescoord, het is bijna niet bij te houden. En omdat smaken verschillen, is het moeilijk om te zeggen wat nou het aller-, allerbeste ABBA-lied is. Voor de bandleden zelf is SOS belangrijk. Volgens Björn markeerde deze song het keerpunt na een zoektocht van drie jaar naar dé sound van de groep: dit was dé ABBA-song. Knowing me, knowing you was het eerste ABBA-liedje dat over een relatiebreuk ging. Nogal een ding, aangezien de bandleden dus zelf in scheiding lagen. Benny Anderson noemde het later ‘een van de beste songs van de band’; misschien júíst omdat er zo’n persoonlijke lading onder zat. Vlak na de scheiding van Agnetha en Björn stond Agnetha op het podium om het lied The winner takes it all te zingen, geschreven door haar kersverse ex, de vader van haar kinderen. Later liet Björn weten dat hij het al eerder had geschreven, en niet per se voor Agnetha of voor deze gelegenheid; dat was volgens hem puur toeval. Het ging over scheidingen in het algemeen. Agnetha noemde het ondanks alles ‘haar fijnste nummer om te zingen’.

Over het algemeen geldt Dancing Queen als beste nummer van ABBA. Dat vindt de band zelf ook. Agnetha zei daar ooit over: ‘Het is vaak moeilijk om in te schatten of iets een hit wordt. Maar bij Dancing Queen wisten we tijdens oefensessies al dat dit nummer gigantisch zou worden.’ Leuk feitje: het is het favoriete popliedje van de Britse koningin Elizabeth.

MT24 M24 ABBA  Beeld
  1. De ABBA-leden met de pakken waarin ze de moves hebben gemaakt voor hun tournee. Hierop zijn de hologrammen gebaseerd. (beeld: baillie walsh).
  2. Fragment uit de clip I still have faith in you.

Oud en nieuw

We zitten nog maar op de helft van het jaar, dus de jaarwisseling is wel het láátste waar we op dit moment mee bezig zijn, maar geef toe: Happy New Year van ABBA is toch wel hét nummer dat we draaien als de klok twaalf slaat op oudjaarsavond. Voor de meesten van ons zal gelden dat dit nummer er simpelweg bij hoort en dat je het nieuwe jaar echt niet kunt inluiden zonder. Toen het nummer in 1980 werd uitgebracht, was het wonderlijk genoeg vooral populair in Vietnam. Het werd pas echt een wereldwijde hit toen het in 1999 opnieuw werd uitgebracht om het millennium te vieren. In dat jaar bereikte het lied in Nederland de vijftiende plaats van de hitparade. In december 2011 bracht ABBA’s platenmaatschappij een speciale editie van Happy New Year uit op glitter-vinyl. Er waren slechts vijfhonderd stuks beschikbaar, die uitsluitend te bestellen waren via de officiële website van ABBA. Binnen een paar uur was de single uitverkocht.

Miljoenenpubliek

In 1977, toen we nog geen internet hadden, werden kaartjes voor een concert van ABBA in de Royal Albert Hall in Londen alleen maar verkocht via de post. Je moest een brief schrijven waarin je om kaarten vroeg. Zo’n 3,5 miljoen mensen deden dat, en dat terwijl er slechts 11.212 kaartjes beschikbaar waren voor de twee concerten in kwestie. Als ze iedereen blij hadden willen maken, hadden ze dus zo’n 312 concerten moeten geven in het imposante Londense concertgebouw. Dat ze dat niet deden, maar zich strikt hielden aan de geplande twee concerten, droeg óók bij aan de magie van ABBA. Want wat hád je een geluk als je erbij was!

Suus RuisBruno Press, Getty Images, Shutterstock, YouTube, Spotify.
Meer over

Op alle verhalen van Margriet rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@margriet.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden